ਉਪ੍ਰੋਕਤ ਪੰਗਤੀਆਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖਣ ਤੇ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਵਾਰੀ ਅੰਕ 1 ਹੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ 1 ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ 2, 3, ਅਤੇ 4 ਆਦਿ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਸਨ। ਸਿਰਲੇਖ ਵੀ ‘ਰਾਗਮਾਲਾ’ ਹੀ ਹੈ, ਸਲੋਕ ਮਹਲਾ ਪਹਿਲਾ, ਦੂਜਾ ਜਾਂ ਤੀਜਾ ਆਦਿ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਹ ਨਿਰਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸੱਕੇ ਕਿ ਇਹ ਕਿਸ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜਾਂ ਸਤਿਕਾਰ ਯੋਗ ਭਗਤ ਜੀ ਦੀ ਲਿਖੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿੱਚ ਬਾਣੀ ਹੇਠ-ਲਿਖੇ 31 ਰਾਗਾਂ ਵਿਚ ਦਰਜ ਹੈ-
ਸਿਰੀਰਾਗ, ਮਾਝ, ਗਾਉੜੀ, ਆਸਾ, ਗੂਜਰੀ, ਦੇਵ ਗੰਧਾਰੀ, ਬਿਹਾਗੜਾ, ਵਡਹੰਸ, ਸੋਰਠਿ, ਧਨਾਸਰੀ, ਜੈਤਸਰੀ, ਟੋਡੀ, ਰਾੜੀ,ਤਿਲੰਗ, ਸੂਹੀ, ਬਿਲਾਵਲ, ਗੋਂਡ, ਰਾਮਕਲੀ, ਨਟ, ਮਾਲੀ ਗਉੜਾ, ਮਾਰੂ, ਤੁਖਾਰੀ, ਕੇਦਾਰਾ, ਭੈਰਉ, ਬਸੰਤ, ਸਾਰੰਗ,ਮਲਾਰ, ਕਾਨੜਾ, ਕਲਿਆਨ, ਪ੍ਰਭਾਤੀ ਅਤੇ ਜੈਜਾਵੰਤੀ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਰਾਗ ਹੀ ਹਨ। ਇਹਨਾ ਦੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਪਤਨੀ ਜਾਂ ਪੁੱਤਰਨਹੀਂ ਹੈ। ਪਰ ਰਾਗਮਾਲਾ ਵਿਚ ਹੇਠ ਲਿੱਖੇ 6 ਹੀ ਰਾਗ ਹਨ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆ ਪਤਨੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵਾਰ।
ਰਾਗ ਭੈਰਉ: ਰਾਗ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਰਾਗਣੀਆਂ—ਭੈਰਵੀ, ਬਿਲਾਵਲੀ, ਪੁੰਨਿਆ, ਬੰਗਲੀ, ਅਸਲੇਖੀ।
ਰਾਗ ਦੇ ਅੱਠ ਪੁੱਤਰ—ਪੰਚਮ, ਹਰਖ, ਦਿਸਾਖ, ਬੰਗਾਲਮ, ਮਧੁ, ਮਾਧਵ, ਲਲਤ, ਬਿਲਾਵਲ।
ਰਾਗ ਮਾਲਕਉਸਕ: ਰਾਗ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਰਾਗਣੀਆਂ—ਗੋਂਡਕਰੀ, ਦੇਵਗੰਧਾਰੀ, ਗੰਧਾਰੀ, ਸੀਹੁਤੀ, ਧਨਾਸਰੀ ।
ਰਾਗ ਦੇ ਅੱਠ ਪੁੱਤਰ—ਮਾਰੂ, ਮਸਤ ਅੰਗ, ਮੇਵਾਰਾ, ਪ੍ਰਬਲ ਚੰਡ, ਕਉਸਕ, ਉਭਾਰਾ, ਖਉਖਟ, ਭਉਰਾਨਦ ।
ਰਾਗ ਹਿੰਡੋਲ: ਰਾਗ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਰਾਗਣੀਆਂ—ਤੇਲੰਗੀ, ਦੇਵਕਰੀ, ਬਸੰਤੀ, ਸੰਦੂਰ, ਸਹਸ ਅਹੀਰੀ।
ਰਾਗ ਦੇ ਅੱਠ ਪੁੱਤਰ—ਸੁਰਮਾਨੰਦ, ਭਾਸਕਰ, ਚੰਦ੍ਰ ਬਿੰਬ, ਮੰਗਲਨ, ਸਰਸ ਬਾਨ, ਬਿਨੋਦਾ, ਬਸੰਤ, ਕਮੋਦਾ।
ਰਾਗ ਦੀਪਕ: ਰਾਗ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਰਾਗਣੀਆਂ—ਕਛੇਲੀ, ਪਟਮੰਜਰੀ, ਟੋਡੀ, ਕਾਮੋਦੀ, ਗੂਜਰੀ।
ਰਾਗ ਦੇ ਅੱਠ ਪੁੱਤਰ:—ਕਾਲੰਕਾ, ਕੁੰਤਲ, ਰਾਮਾ, ਕਮਲ ਕੁਸਮ, ਚੰਪਕ, ਗਉਰਾ, ਕਾਨਰਾ, ਕਾਲ੍ਹਾਨਾ।
ਰਾਗ ਸਿਰੀਰਾਗ: ਰਾਗ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਰਾਗਣੀਆਂ:—ਬੈਰਾਰੀ, ਕਰਨਾਟੀ; ਗਵਰੀ, ਆਸਾਵਰੀ, ਸਿੰਧਵੀ।
ਰਾਗ ਦੇ ਅੱਠ ਪੁੱਤਰ—ਸਾਲੂ, ਸਾਰਗ, ਸਾਗਰਾ, ਗੋਂਡ, ਗੰਭੀਰ, ਗੁੰਡ, ਕੁੰਭ, ਹਮੀਰ।
ਰਾਗ ਮੇਘ: ਰਾਗ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਰਾਗਣੀਆਂ:—ਸੋਰਠਿ, ਗੋਂਡ, ਮਲਾਰੀ, ਆਸਾ, ਸੂਹਉ।
ਰਾਗ ਦੇ ਅੱਠ ਪੁੱਤਰਾਂ—ਬੈਰਾਧਰ, ਗਜਧਰ, ਕੇਦਾਰਾ, ਜਬਲੀਧਰ, ਨਟ, ਜਲਧਾਰਾ, ਸੰਕਰ, ਸਿਆਮਾ। ( ਰਾਗ ਗੋਂਡ, ਸਿਰੀਰਾਗ ਦਾ ਤਾਂ ਪੁੱਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਮੇਘ ਰਾਗ ਦੀ ਪਤਨੀ) ਕੁਲ ਰਾਗ: 6, ਕੁਲ ਰਾਗਣੀਆਂ 30, ਕੁਲ ਪੁੱਤਰ 48, ਕੁਲ ਜੋੜ 6+30+48= 84। ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗਿਣਤੀ 108 ਹੈ। (ਮੁਦੰਵਣੀ, ਪੰਨਾ 145) ਇੱਕ ਹੋਰ ਰਾਗਮਾਲਾ ਵਿੱਚ ਇੰਝ ਗਿਣਤੀ 148 ਵੀ ਆਈ ਹੈ। (ਰਾਗਮਾਲਾ ਪੜਚੋਲ ਪੰਨਾ 35)
ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਦਰਜ 31 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੇਠ ਲਿੱਖੇ 9 ਰਾਗਮਾਲਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਮਾਝ, ਬਿਹਾਗੜਾ, ਵਡਹੰਸ, ਜੈਤਸਰੀ ਰਾਮਕਲੀ, ਮਾਲੀ ਗਉੜਾ, ਤੁਖਾਰੀ, ਪ੍ਰਭਾਤੀ, ਜੈਜਾਵੰਤੀ। ਰਾਗ ਆਸਾ ਜੋ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਗਮਾਲ `ਚ ਰਾਗ ਮੇਘ ਦੀ ਪਤਨੀ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇਹ ਵੀ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਰਾਗਮਾਲਾ ਵਿੱਚ ਆਏ ਪ੍ਰਮੁੱਖ 6 ਰਾਗਾਂ, ‘ਖਸਟ ਰਾਗ ਉਨਿ ਗਾਏ’ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਧੇ ਭਾਵ 3 ਰਾਗ, ਮਾਲਕਉਂਸਕ, ਦੀਪਕ ਅਤੇ ਮੇਘ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਹੁਣ ਇਸ ਨੂੰ ਰਾਗਾ ਦਾ ਤਤਕਰਾ ਕਿਵੇਂ ਮੰਨੀਏ? ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਫੁਰਮਾਨ ਹੈ, "ਰਾਗਾਂ ਵਿਚਿ ਸ੍ਰੀ ਰਾਗੁ ਹੈ ਜੇ ਸਚਿ ਧਰੇ ਪਿਆਰੁ ॥" ਅਤੇ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਵੀ ਲਿਖਦੇ ਹਨ , ‘ਰਾਗਨ ਮੈ ਸਿਰੀਰਾਗ ਪਾਰਸ ਪਖਾਨ ਹੈ’। ਪਰ ਰਾਗ ਮਾਲਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਭੈਰਉ ਰਾਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰੰਥਮ ਮਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ‘ਪ੍ਰਥਮ ਰਾਗ ਭੈਰਉ ਵੈ ਕਰਹੀ’। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿਚ, ਹਰ ਰਚਨਾ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿਚ ਚਉਪਦੇ, ਤਿਪਦੇ, ਦੋਹਰਾ ਸਲੋਕ ਅਤੇ ਛੰਤ ਆਦਿ ਸਿਰਲੇਖ ਦਿਤੇ ਗਏ ਹਨ ਪਰ ਜੋ ਰਾਗ ਮਾਲਾ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ ਉਸ ਵਿੱਚ ਅਜੇਹਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਅਸਲ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ, ਜਿਥੋਂ ਇਹ ਰਾਗਮਾਲ ਆਈ ਹੈ `ਚ ਦਰਜ ਹਨ। ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਾਸਤੇ ਹਾਜਰ ਹੈ ਆਲਮ ਦੀ ਅਸਲ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਦਰਜ, ‘ਰਾਗਮਾਲਾ’।
ਚੌਪਈ॥ ਰਾਗ ਏਕ ਸੰਗਿ ਪੰਚ ਬਰੰਗਨ॥ ਸੰਗਿ ਅਲਾਪਹਿ ਆਠਉ ਨੰਦਨ ਪ੍ਰਥਮ ਰਾਗ ਭੈਰਉ ਵੈ ਕਰਹੀ॥ ਪੰਚ ਰਾਗਨੀ ਸੰਗਿ ਉਚਰਹੀ॥ ਪ੍ਰਥਮ ਭੈਰਵੀ ਬਿਲਾਵਲੀ॥ ਪੁੰਨਿਆਕੀ ਗਾਵਹਿ ਬੰਗਲੀ॥ ਪੁਨਿ ਅਸਲੇਖੀ ਕੀ ਭਈ ਬਾਰੀ॥ ਏ ਭੈਰਉ ਕੀ ਪਾਚਉ ਨਾਰੀ॥ ਪੰਚਮ ਹਰਖ ਦਿਸਾਖ ਸੁਨਾਵਹਿ॥ ਬੰਗਾਲਮ ਮਧੁ ਮਾਧਵ ਗਾਵਹਿ॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਲਲਤ ਬਿਲਾਵਲ ਗਾਵਹੀ ਅਪੁਨੀ ਅਪੁਨੀ ਭਾਂਤਿ॥ ਅਸਟ ਪੁਤ੍ਰ ਭੈਰਵ ਕੇ ਗਾਵਹਿ ਗਾਇਨ ਪਾਤ੍ਰ ॥34॥
ਚੌਪਈ॥ ਦੁਤੀਆ ਮਾਲਕਉਸਕ ਆਲਾਪਹਿ॥ ਸੰਗਿ ਰਾਗਨੀ ਪਾਚਉ ਥਾਪਹਿ॥ ਗੋਂਡਕਰੀ ਅਰੁ ਦੇਵਗੰਧਾਰੀ॥ ਗੰਧਾਰੀ ਸੀਹੁਤੀ ਉਚਾਰੀ॥ ਧਨਾਸਰੀ ਏ ਪਾਚਉ ਗਾਈ॥ ਮਾਲ ਰਾਗ ਕਉਸਕ ਸੰਗਿ ਲਾਈ॥ ਮਾਰੂ, ਮਸਤਅੰਗ, ਮੇਵਾਰਾ॥ ਪ੍ਰਬਲਚੰਡ, ਕਉਸਕ, ਉਭਾਰਾ॥ ਖਉਖਟ, ਅਉ ਭਉਰਾਨਦ ਗਾਏ॥ ਅਸਟ ਮਾਲਕਉਸਕ ਸੰਗਿ ਲਾਏ॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਪੁਨਿ ਆਇਅਉ ਹਿੰਡੋਲੁ, ਪੰਚ ਨਾਰਿ ਸੰਗਿ ਅਸਟ ਸੁਤ॥ ਉਠਹਿਤਾਨ ਕਲੋਲ, ਗਾਇਨ ਤਾਰ ਮਿਲਾਵਹੀ ॥35॥ ਚੋਪਈ॥ ਤੇਲੰਗੀ ਦੇਵਕਰੀ ਆਈ॥ ਬਸੰਤੀ ਸੰਦੂਰ ਸੁਹਾਈ॥ ਸਰਸ ਅਹੀਰੀ ਲੈ ਭਾਰਜਾ॥ ਸੰਗਿ ਲਾਈ ਪਾਂਚਉ ਆਰਜਾ॥ ਸੁਰਮਾਨੰਦ, ਭਾਸਕਰ ਆਏ॥ ਚੰਦ੍ਰਬਿੰਬ, ਮੰਗਲਨ ਸੁਹਾਏ॥ ਸਰਸਬਾਨ, ਅਉ ਆਹਿ ਬਿਨੋਦਾ॥ ਗਾਵਹਿ ਸਰਸ ਬਸੰਤ ਕਮੋਦਾ॥ ਅਸਟ ਪੁਤ੍ਰ ਮੈ ਕਹੇ ਸਵਾਰੀ॥ ਪੁਨਿ ਆਈ ਦੀਪਕ ਕੀ ਬਾਰੀ॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਕਛੇਲੀ ਪਟਮੰਜਰੀ ਟੋਡੀ ਕਹੀ ਅਲਾਪਿ॥ ਕਾਮੋਦੀ ਅਉ ਗੂਜਰੀ, ਸੰਗਿ ਦੀਪਕ ਕੇ ਥਾਪਿ ॥36॥ ਚੌਪਈ॥ ਕਾਲੰਕਾ, ਕੁੰਤਲ, ਅਉ ਰਾਮਾ॥ ਕਮਲਕੁਸਮ, ਚੰਪਕ ਕੇ ਨਾਮਾ॥ ਗਉਰਾ ਅਉ ਕਾਨਰਾ ਕਲ੍ਹਾਨਾ॥ ਅਸਟ ਪੁਤ੍ਰ ਦੀਪਕ ਕੇ ਜਾਨਾ॥ ਸਭ ਮਿਲਿ ਸਿਰੀਰਾਗ ਵੈ ਗਾਵਹਿ॥ ਪਾਂਚਉ ਸੰਗਿ ਬਰੰਗਨ ਲਾਵਹਿ॥ ਬੈਰਾਰੀ ਕਰਨਾਟੀ ਧਰੀ॥ ਗਵਰੀ ਗਾਵਹਿ ਆਸਾਵਰੀ॥ ਤਿਹ ਪਾਛੈ ਸਿੰਧਵੀ ਅਲਾਪੀ॥ ਸਿਰੀਰਾਗ ਸਿਉ ਪਾਂਚਉ ਥਾਪੀ॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਕਸਾਲੂ ਸਾਰਗ ਸਾਗਰਾ, ਅਉਰ ਗੋਂਡ ਗੰਭੀਰ॥ ਅਸਟ ਪਤ੍ਰ ਸ੍ਰੀਰਾਗ ਕੇ, ਗੁੰਡ ਕੁੰਭ ਹਮੀਰ ॥37॥ ਚੋਪਈ॥ ਖਸਟਮ ਮੇਘ ਰਾਗ ਵੈ ਗਾਵਹਿ ॥ ਪਾਂਚਉ ਸੰਗਿ ਬਰੰਗਨ ਲਾਵਹਿ॥ ਸੋਰਠਿ ਗੋਂਡ ਮਲਾਰੀ ਧੁਨੀ॥ ਪੁਨਿ ਗਾਵਹਿ ਆਸਾ ਗੁਨ ਗੁਨੀ ॥ਊਚੈ ਸੁਰਿ ਸੂਹਉ ਪੁਨਿ ਕੀਨੀ॥ ਮੇਘ ਰਾਗ ਸਿਉ ਪਾਂਚਉ ਚੀਨੀ ਬੈਰਾਧਰ, ਗਜਧਰ, ਕੇਦਾਰਾ॥ ਜਬਲੀਧਰ, ਨਟ ਅਉ ਜਲਧਾਰਾ॥ ਪੁਨਿ ਗਾਵਹਿ ਸੰਕਰ ਅਉ ਸਿਆਮਾ॥ ਮੇਘ ਰਾਗ ਪੁਤ੍ਰਨ ਕੇ ਨਾਮਾ॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਖਸਟ ਰਾਗ ਉਨਿ ਗਾਏ ਸੰਗਿ ਰਾਗਨੀ ਤੀਸ॥ ਸਭੈ ਪੁਤ੍ਰ ਰਾਗੰਨ ਕੇ ਅਠਾਰਹ ਦਸ ਬੀਸ॥38॥ (ਰਾਗਮਾਲਾ ਨਿਰਣਯ, ਪੰਨਾ 47) ਪਾਠਕ ਧਿਆਣ ਦੇਣ, ਇਸ ਅਸਲ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਹਰ ਛੰਦ ਦਾ ਅੰਕ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ 34, 35, 36, 37 ਅਤੇ 38 ਆਦਿ।

ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿੱਚ ਜੋ ਬਾਣੀ ਦਰਜ ਕਰਨ ਦੀ ਤਰਤੀਬ ਹੈ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਸਭ ਤੋ ਪਹਿਲਾਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਹੈ ਅੱਗੇ ਮਹਲਾ ਦੂਜਾ, ਮਹਲਾ ਤੀਜਾ, ਮਹਲਾ ਚੌਥਾ, ਮਹਲਾ ਪੰਜਵਾਂ, ਮਹਲਾ ਨੌਵਾਂ ਅਤੇ ਉੱਸ ਤੋ ਅੱਗੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦਰਜ ਹੈ। ਸਭ ਤੋ ਅਖੀਰ ਵਿਚ, ‘ਸਲੋਕ ਵਾਰਾਂ ਤੇ ਵਧੀਕ’ ਵੀ ਇਸੇ ਹੀ ਤਰਤੀਬ ਨਾਲ ਦਰਜ ਹਨ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਗੁਰੁ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਲੋਂ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਮੁੰਦਾਵਣੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕਰਾਨੇ ਦਾ ਸਲੋਕ॥ ਤੇਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਤੋ ਨਾਹੀ ਮੈਨੋ ਜੋਗੁ ਕੀਤੋਈ। ਦਰਜ ਹੈ। ਮੁੰਦਾਵਣੀ ਦੇ ਅਰਥ ਭਾਵ ਹੈ, ਮੁੰਦਣਾ, ਬੰਦ ਕਰਨਾ, ਬਸ ਕਰਨੀ, ਮੋਹਰ ਲਾੳਣੀ, ਹੱਦ ਬੰਨ੍ਹਣੀ, ਆਦਿ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਵੀ, ਜਦੋ ਗੁਰੁ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵੀ ਮੁੰਦਾਵਣੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ।

"ਮੁੰਦਾਵਣੀ, ਸਰਪੋਸ ਕੋ ਕਹਿਤੇ ਹੈਂ ਜੈਸੇ ਥਾਲ ਮੇਂ ਪ੍ਰਸਾਦ ਰਖ ਕਰ ਊਪਰ ਸੇ ਉਸਕੋ ਸਰਪੋਸ ਸੇ ਮੂੰਦ ਦੇਤੇ ਹੈਂ ਸੋ ਇਸ ਮੁੰਦਾਵਣੀ ਦ੍ਵਾਰਾ ਆਗੇ ਕੋ ਇਸ ਬਾਤ ਕਾ ਨਿਯਮ ਕੀਆ ਕਿ ਕੋਈ ਔਰ ਬਾਣੀ ਨ ਚਢਾਈ ਜਾਏ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਕੀ ਬਾਨੀ ਕੇ ਵਾਸਤੇ ਅਸਥਾਨ ਪਹਿਲੇ ਹੀ ਸੇ ਛੋੜ ਰਖਾ ਥਾ॥" (ਫਰੀਦਕੋਟੀ ਟੀਕਾ)
"ਸਾਰੀ ਬਾਣੀ ਲਿਖਾ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ‘ਮੁੰਦਾਵਣੀ’ ਉੱਤੇ ਭੋਗ ਪਾ ਦਿੱਤਾ, ਕਿਉਕਿ ‘ਮੁੰਦਾਵਣੀ’ ਨਾਮ ਮੁੰਦ ਦੇਣ ਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਸੇ ਚਿੱਠੀ ਪੱਤਰ ਨੂੰ ਲਿਖਕੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮੋਹਰ ਲਾ ਕੇ ਮੁੰਦ ਦੇਈਦਾ ਹੈ ਕਿ ਏਦੂੰ ਅੱਗੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀ…"(ਗਿਆਨੀ ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ, ‘ਤਵਾਰੀਖ ਗੁਰੁ ਖਾਲਸਾ’)
"ਮੁੰਦਾਵਣੀ: ਇਹ ਮੋਹਰ ਛਾਪ ਪੰਜਵੀ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਜੈਸੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਆਪਨੀ ਥੈਲੀ ਨੂੰ ਕਰਤਾ ਹੈ ਫੇਰ ਕਿਸੀ ਕਾ ਭੈ ਖੋਲਨੇ ਕਾ ਨਹੀਂ ਕਰਤਾ। ਤੈਸੇ ਇਹ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਰੂਪੀ ਥੈਲੀ ਹੈ ਹੀਰੋ ਜੁਵਾਹਰਾਤ ਸੇ ਪੂਰਨ ਹੈ ਤਿਸਕੇ ਉਪਰ ਮੋਹਰ ਛਾਪ ਲਗਾਈ ਹੈ।" (ਗੁਰਬਾਣੀ ਪਾਠ ਦਰਸ਼ਨ ਪਿਹਲੀ ਐਡੀਸ਼ਨ) ਭਾਵ, ਮੁੰਦਾਵਣੀ ਦੇ ਭਾਵ ਅਰਥਾਂ ਵਾਰੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਕੋਈ ਮੱਤ-ਭੇਦ ਨਹੀ ਹਨ।
ਪੰਥ ਪ੍ਰਵਾਨਤ ‘ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ’ਵਿੱਚ ਰਾਗਮਾਲਾ ਬਾਰੇ, ਪੰਨਾ 18 ਉੱਪਰ ਇਹ ਦਰਜ ਹੈ-ਭੋਗ (ੳ) ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪਾਠ (ਸਾਧਾਰਨ ਜਾਂ ਅਖੰਡ) ਦਾ ਭੋਗ ਮੁੰਦਾਵਣੀ ਉਤੇ ਜਾਂ ਰਾਗਮਾਲਾ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਚਲਦੀ ਸਥਾਨਕ ਰੀਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪਾਇਆ ਜਾਵੇ। (ਇਸ ਗੱਲ ਬਾਬਤ ਪੰਥ `ਚ ਅਜੇ ਤਕ ਮਤਭੇਦ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਰਾਗਮਾਲਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਬੀੜ ਲਿਖਣ ਜਾਂ ਛਾਪਣ ਦਾ ਹੀਆ ਕੋਈ ਨਾ ਕਰੇ)। “ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ ਵਿਚ ਰਾਗਮਾਲਾ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਜਾਂ ਛੱਡਣਾ ਨਿੱਜੀ ਚੋਣ ਉਪਰ ਛੱਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਪੰਥ ਨੇ ਹੋਰ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵਾਂਗ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਬਾਰੇ ਵੀ ਟਾਲ-ਮਟੋਲ ਦੀ ਨੀਤੀ ਧਾਰਨ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਕੌਮੀ ਮਸਲੇ ਹਿੰਮਤ ਅਤੇ ਇੱਛਾ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠੇ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਖਰੜੇ ਵਿੱਚ ਰਾਗਮਾਲਾ ਬਾਰੇ ਢਿੱਲੜ ਵਿਚਾਰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ। (ਦੇਖੋ ਅੰਤਿਕਾ ਯ) ਇਹ ਢਿੱਲ੍ਹ ਪੰਥਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਉੱਪਰ ਸਿਆਸੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਜਬੂਤ ਪਕੜ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨਾ ਲੋਚਦੇ ਹਨ। ਸਾਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ ਰਾਗਮਾਲਾ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰਨ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਜੁਟਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਸ਼੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖਤ ਉੱਪਰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਭੋਗ ਮੁੰਦਾਵਣੀ ਉੱਪਰ ਹੀ ਪਾਏ ਜਾਣ ਦੀ ਠੀਕ ਮਰਯਾਦਾ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਹਰ ਥਾਂ ਇਸੇ ਮਰਯਾਦਾ ਦਾ ਅਨੁਸਰਣ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ”। ਡਾ. ਗੁਰਸ਼ਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਗੁਰਮਤਿ ਨਿਰਣਯ ਕੋਸ਼ ਪੰਨਾ 166)
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪਾਠ (ਸਾਧਾਰਨ ਜਾਂ ਅਖੰਡ) ਦਾ ਭੋਗ ਮੁੰਦਾਵਣੀ ਉੱਤੇ ਪਾਇਆ ਜਾਵੇ। (ਇਸ ਗੱਲ ਬਾਬਤ ਪੰਥ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਤਕ ਮਤਭੇਦ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਰਾਗਮਾਲਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਬੀੜ ਲਿਖਣ ਜਾਂ ਛਾਪਣ ਦਾ ਹੀਆ ਕੋਈ ਨਾਂ ਕਰੇ) (ਅੰਤਿਕਾ ਗੁਰਮਤ ਨਿਰਣਯ ਕੋਸ਼ ਪੰਨਾ 213) ਧਾਰਮਿਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਤੇਰ੍ਹਵੀਂ ਇਕੱਤਰਤਾ ਮਿਤੀ 7 ਜਨਵਰੀ 1945 ਸਬ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਵਿੱਚੋਂ, ਮਤਾ ਨੰ: 5 ਰਾਗਮਾਲਾ ਅਤੇ ਭੋਗ: ਪਰਵਾਨ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਧਾਰਮਿਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਰਾਏ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਪਾਠ ਦਾ ਭੋਗ ਮੁੰਦਾਵਣੀ ਤੇ ਪਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਗਮਾਲਾ ਤੇ ਨਹੀਂ ਪੜਨੀ ਚਾਹੀਦੀ। (ਹਵਾਲਾ: ਪੰਥਕ ਮਤੇ ਸੰਪਾਦਕ, ਡਾ:ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ, ਪੰਨਾ 34)

“ਸਰਦਾਰ ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਜੀ (ਸ਼ੇਰਿ ਪੰਜਾਬ) ਵਲੋਂ ਰਾਗਮਾਲਾ ਬਾਰੇ ਇਹ ਪਤਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਸੰਬੰਧੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸੰਨ 1936 ਈ. ਵਿਚ ਧਾਰਮਿਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿ ਜੀ ਦੇ ਪਾਠ ਦਾ ਭੋਗ ਮੁੰਦਾਵਣੀ ਤੇ ਪਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿਚੋਂ ਰਾਗ ਮਾਲਾ ਨੂੰ ਕੱਢਣ ਦਾ ਹੀਆ ਕੋਈ ਨਾ ਕਰੇ। ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਤੇ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਅਮਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਨਹੀਂ। ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖਤ ਸਾਹਿਬ, ਸ੍ਰੀ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਪੰਜਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਹੀ ਭੋਗ ਮੁੰਦਾਵਣੀ ਤੇ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਕਿ ਇਹ ਪਵਿੱਤ੍ਰ ਅਸਥਾਨ ਮੁੜ ਪੰਥਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿਚ ਆਏ ਹਨ। …ਪਿਛੋ ਗਿਆਨੀ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਤਜਵੀਜ਼ ਤੇ ਜਥੇਦਾਰ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਤਾੲਦਿ ਨਾਲ ਸਰਬ-ਸੰਮਤੀ ਹੋਣ ਤੇ ਪਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਜਦ ਤਕ ਧਾਰਮਿਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕਮੇਟੀ ਰਾਗਮਾਲਾ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਫੈਸਲਾ ਨਾ ਕਰੇ, ਤਦ ਤਕ ਪੰਥ ਵਿਚ ਵੱਖੋ ਵੱਖ ਥਾਵੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਹੋ ਪੁਰਾਣਾ ਬੰਧੇਜ ਹੀ ਕਾਇਮ ਰਹੇ ਤੇ ਉਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਤਬਦੀਲੀ ਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ”। (26 ਅਕਤੂਬਰ 1945, ਸ੍ਰੋਮਣੀ ਗੁ: ਪ੍ਰ: ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਪੰਜਾਹ ਸਾਲਾ ਇਤਿਹਾਸ, ਪੰਨਾ 228)
ਰਾਗਮਾਲਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਕੀ ਕ੍ਰਿਤ ਨਹਿ, ਹੈ ਮੁੰਦਾਵਣੀ ਲਗਿ ਗੁਰ ਬੈਨ। ਇਸ ਮਹਿ ਨਹਿ ਸੰਸੇ ਕੁਝ ਕਰੀਅਹਿ, ਜੇ ਸੰਸੇ ਅਵਲੋਕਹੁ ਨੈਨ। ਮਾਧਵਾਨਲ ਆਲਮ ਕਵਿ ਕੀਨਸਿ, ਤਿਸ ਮਹਿ ਨ੍ਰਿਤਕਾਰੀ ਕਹਿ ਤੈਨ। ਰਾਗ ਰਾਗਨੀ ਨਾਮ ਗਿਣੇ ਤਹਿ, ਯਾ ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਅਰਜਨ ਕ੍ਰਿਤ ਹੈ ਨ। (40) (ਗੁਰ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸੂਰਜ ਰਾਸਿ 3 ਅੰਸੂ 48)
“ਕਵੀ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ 1844 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਵ ਸਾਫ਼ ਹੈ ਕਿ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰਾਜ ਦੇ ਵੇਲੇ ਵੀ ਰਾਗ ਮਾਲਾ ਨੂੰ ਗੁਰਬਾਣੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਇੱਥੇ ਇਹ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਨਾ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਕਵੀ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਗਿਆਨੀ ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਚੇਲਾ ਸੀ, ਜਿਹੜਾ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਹੈਡ ਗ੍ਰੰਥੀ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਰਾਗਮਾਲਾ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵੇਲੇ ਤਕ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪੜ੍ਹੀ ਜਾਂਦੀ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਹੈਢ ਗ੍ਰੰਥੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਚੇਲਾ ਰਾਗਮਾਲਾ ਨੂੰ ਰੱਦ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰ ਸਕਦਾ”। (ਖਸ਼ਟ ਰਾਗ ਕਿਨ ਗਾਏ, ਪੰਨਾ 6) ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਗੱਲ ਹੋਰ ਵੀ ਨੋਟ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ ਉਹ ਇਹ ਕਿ ਗਿਆਨੀ ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਉਹੀ ਹਨ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੱਜ ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ ਆਪਣਾ ਪੰਜਵਾਂ ਮੁਖੀ ਆਖਦੀ ਹੈ।

ਰਾਗਮਾਲਾ ਦੇ ਹਮਾਇਤੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ-"ਜੀਕਰ ਤਤਕਰਾ ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸਬੰਧ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ; ਪਰੰਤੂ, ਤਤਕਰਾ ਹੈ ਇਸੇ ਬਾਣੀ ਦਾ, ਤਿਵੇਂ ‘ਰਾਗਮਾਲਾ’ ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸਬੰਧ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੀ, ਪਰੰਤੂ ‘ਰਾਗਮਾਲਾ’ ਹੈ ਇਸੇ ਬਾਣੀ ਦੀ।" (ਡਾ: ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਬਾਣੀ ਬੇਉਰਾ)

ਗੁਰ ਬਿਲਾਸ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ 6 ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਬੇਅੰਤ ਗੁਰਮਿਤ ਵਿਰੋਧੀ ਸਾਖੀਆਂ ਸਮੇਤ ਰਾਗਮਾਲਾ ਬਾਰੇ ਵੀ ਇਹ ਦਰਜ ਹੈ-ਰਾਗਨ ਕੀ ਬਿਨਤੀ ਸੁਨੀ ਗੁਰ ਅਰਜਨ ਸੁਖਖਾਨ। ਰਾਗਮਾਲ ਤਬ ਹੀ ਲਿਖੀ ਭੋਗ ਤਾਹਿ ਪਰਿ ਠਾਨ॥654॥ ਮ੍ਰਿਤੁ ਪਾਛੇ ਇਹ ਰੀਤਿ ਕਰਾਵੋ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰਿੰਥ ਕਾ ਪਾਠ ਧਰਾਵੋ। ਪਾਵੋ ਭੋਗ ਰਾਗਮਾਲਾ ਪੜ੍ਹਿ। ਛਿਨ ਮਹਿ ਪਾਪ ਜਾਹਿ ਤਿਨ ਕੇ ਸੜ॥697॥ ਕੜਾਹ ਪ੍ਰਸਾਦ ਤਿਹ ਨਿਮਿਤ ਦਿਵਾਵੈ । ਨਰਕ ਦੁਆਰ ਤਿਸ ਨਹਿ ਦ੍ਰਿਸਟਾਵੇ। ਪਾਛੇ ਮ੍ਰਿਤਕ ਐਸ ਬਿਧਿ ਕਰੋ। ਜੀਵਤ ਜਤਨ ਐਸ ਬਿਧਿ ਧਰੋ॥698॥ ਧਾਰਿ ਪ੍ਰੇਮ ਗੁਰ ਗ੍ਰਿੰਥ ਕਾ ਪਾਠ ਕਰੈ ਮੁਨ ਲਾਇ। ਰਾਗਮਾਲ ਪੜ੍ਹਿ ਪ੍ਰੇਮ ਸੋਂ ਭੋਗ ਜਪੁ ਜੀ ਤੇ ਪਾਇ॥699॥(ਗੁਰ ਬਿਲਾਸ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ 6 ਅਧਿਆਇ ਚੌਥਾ, ਸੰਪਾਦਕ ਗਿਆਨੀ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵੇਦਾਂਤੀ) ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਗੁਰ ਬਿਲਾਸ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ 6 ਦਾ ਲਿਖਾਰੀ ਖੁਦ ਹੀ, ਇਸੇ ਅਧਿਆਏ `ਚ ਲਿਖਦਾ ਹੈ: “ਛਾਡਿ ਮਨ ਹਰਿ ਬਿਮੁਖਨ ਕੋ ਸੰਗੁ”ਸਬਦੁ ਲਿਖਿ ਲੀਨੁ।ਮੀਰਾਂ ਬਾਈ ਸਬਦੁ ਪੁਨਿ, ਔਰ ਲਿਖਯੋ ਚਿਤਿ ਚੀਨ॥677॥ “ਮਨ ਹਮਾਰੋ ਬਾਂਧਿਓ ਗੁਨ” ਮਾਰੂ ਸਬਦ ਲਿਖਿਾਇ।“ਜਿਤਿ ਦਰਿ ਲਖ ਮਹੰਮਦਾ” ਸਲੋਕ ਤੀਨਿ ਲਿਖ ਪਾਈ॥678॥ “ਬਾਇ ਆਤਸ” ਸੋਲਾਂ ਸਲੋਕ। ਰਤਨਮਾਲ ਲਿਖ ਲਈ ਅਲੋਕ। ਰਾਹ ਮੁਕਾਮ ਕੀ ਸਾਖ ਲਿਖਾਈ। ਰਾਗਮਾਲਾ ਪਾਛੇ ਲਿਖਿ ਪਾਈ॥679॥

"ਸੋ ਉਪਕ੍ਰਮ ਸਤਿਨਾਮ ਸੇ ਲੇਕਰ ਉਪਸੰਗ੍ਰਹ ਸਤਿਨਾਮ ਮਿਲੇ ਤੋ ਜੀਵਤਾ ਹੂੰ ਕਹਿ ਕਰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਕੀ ਬੀੜ ਤਿਆਰ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਤੋਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਕਾ ਭੋਗ ਸੁਨ ਕਰ ੬ ਰਾਗ ੩੦ ਰਾਗਨੀ ੪੮ ਪੁਤ੍ਰ ਸਭ ਪਰਵਾਰ ਸਮੇਤ ਦਰਸਨ ਕੋ ਆਏ ਔਰ ਕੀਰਤਨ ਕਰ ਬੇਨਤੀ ਪੂਰਬਕ ਬੋਲੇ ਕਿ ਹੇ ਕ੍ਰਿਪਾ ਸਿੰਧੁ ਜੀ ਹਮ ਸਭ ਕੇ ਵਕਤ ਕਾ ਕੈਸੇ ਨਿਰਣੇ ਹੋਗਾ ਤਬ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਕੋ ਆਗਾ ਕਰੀ ਕਿ ਜੈਸੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਕੇ ਆਦਿ ਮੈਂ ਸ਼ਬਦੋਂ ਕਾ ਸੂਚੀ ਪਤ੍ਰ ਲਿਖਾ ਹੈ ਤਿਸੀ ਭਾਂਤ ਰਾਗੋਂ ਕਾ ਸੂਚੀਪਤ੍ਰ ਮੰਗਲ ਰੂਪ ਅੰਤ ਮੇਂ ਲਿਖੋ। ਤਬ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਏਹੀ ਛੇ ਰਾਗ ਔਰ ਤੀਸ ਰਾਗਨੀ, ਅਠਤਾਲੀਸ ਪੁਤ੍ਰ ਜੋ ਆਏ ਥੇ ਸੋ ਰਾਗ ਮਾਲਾ ਰੱਖੀ ਹੈ॥ (ਫਰੀਦਕੋਟੀ ਟੀਕਾ)
“ਇਹ ਚੁਰਾਸੀ-6 ਰਾਗ, 30 ਰਾਗਣੀਆਂ, 48 ਪੁੱਤਰ, ਸਾਰੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਮਹਾਰਾਜ ਜੀ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਭੋਗ ਪਾਉਣ ਸਮੇਂ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਆਪ ਗਾਏ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਰਾਗ ਮਾਲਾ ਵਿੱਚ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਰਾਗ ਮਾਲਾ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਮਹਰਾਜ ਜੀ ਨੇ ਸੰਪੂਰਣ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਭੋਗ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਆਗਿਆ ਕੀਤੀ ਕਿ ਜੋ ਵੀ ਰਾਗ ਮਾਲਾ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਭੋਗ ਪਾਵੇਗਾ, ਉਹ ਚੁਰਾਸੀ ਲੱਖ ਜੂਨ ਦੇ ਗੇੜੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗਾ”। (ਰਾਗਮਾਲਾ ਗੁਰਬਾਣੀ ਹੈ, ਪੰਨਾ 46)

ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਗੁਰਸਿਖਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਅਸ਼ੰਕਾ ਆ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਰਾਗਮਾਲਾ ਗੁਰਬਾਣੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਆਸ਼ੰਕਾ ਸੰ: ਬਿ: 1900 ਦੇ ਕਰੀਬ ਸੇ ਸੋਭਾ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਸੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਹੈ। ਪ੍ਰੰਤੂ ਉਨਕੇ ਸਰੀਰ ਮੇ ਜਬ ਅਤੀ ਤਕਲੀਫ ਜ਼ਬਾਨ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਨੇ ਕੀ ਅੋਰ ਸਰੀਰ ਦੇ ਕੁਸਟ ਹੋ ਜਾਨੇ ਦੀ ਹੋ ਗਈ ਤੋ ਇਹ ਆਸ਼ੰਕਾ ਭੀ ਬੰਦ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। (ਗੁਰ ਗਿਰਾ ਰਾਗਮਾਲਾ ਮੰਡਨ ਪ੍ਰੋਬਧ ਪੰਨਾ 9)

ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਸਿਰਫ ਗੱਲ ਕਰਾਂਗੇ “ਰੱਖੜੀ” ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਦੀ। ਰੱਖੜੀ ਜੋ ਕਿ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਮ ਹੈ ‘ਰੱਖਸ਼ਾ ਬੰਧਨ’। ਭਾਵ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਧਾਗਾ। ਜਿਸਨੂੰ ਇੱਕ ਔਰਤ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਕਲਾਈ ‘ਤੇ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਹਰ ਸਾਲ ਉਸਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਕਹਿ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਕਿ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦਾ ਅਲਾਰਮ ਲਗਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਣ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਉਸਦੀ ਇੱਜ਼ਤ, ਆਬਰੂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਵਚਨਬੱਧ ਰਹੇਗਾ। ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਭਰਾ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਨਗਦ ਪੈਸੇ, ਗਿਫ਼ਟ ਆਦਿਕ ਤੋਹਫੇ ਵੱਜੋਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਔਰਤ ਨੂੰ ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅਬਲਾ, ਮਜਬੂਰ, ਨਿਮਾਣੀ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ ਦੇ, ਵੱਡੀ ਹੋ ਕੇ ਭਰਾ ਦੇ, ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਤੀ ਉਪਰ ਹੀ ਟੇਕ ਰੱਖਣੀ ਪਵੇਗੀ ਅਤੇ ਉਹ ਆਤਮ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਦੇਣ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਨੂੰ ਨਿਮਾਣੀ, ਅਬਲਾ, ਨਿਤਾਣੀ, ਮਜਬੂਰ, ਹੋਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਰਦ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਮਰਦ ਤੋਂ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਉਸਦੀ ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਪਾਂਇਆਂ ਨਹੀਂ ਹੈ । ਐਸਾ ਸਮਾਜ ਜਿਸ ਵਿਚਲੇ ਅਖੌਤੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ, ਫਿਲਾਸਫਰਾਂ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਇੱਕ ਮਜ਼ੇਦਾਰ ਗਲਤੀ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਨੂੰ ਨਸ਼ੀਲੀ ਸ਼ਰਾਬ ਅਤੇ ਮਾਰੂ ਜ਼ਹਿਰ ਤੱਕ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਔਰਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਾ-ਮੁਕੰਮਲ ਵਸਤੂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਔਰਤ ਨੂੰ ਬਘਿਆੜਨ ਤੱਕ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, “ਇਨ ਬਾਘਨ ਤ੍ਰੈ ਲੋਕੀ ਖਾਈ।” ਐਸਾ ਧਰਮ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਤੱਕ ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਜਿੱਥੇ ਮੁੰਡਾ ਜੰਮਣ ਤੇ ਤਾਂ ਢੋਲ ਢੱਮੱਕੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕੁੜੀ ਜੰਮਣ ਤੇ ਸੋਗ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸਦੀ ਮਿਸਾਲ ਅੱਜ ਵੀ ਭਰੂਣ ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲੜਕੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸਿਰ ਨੀਵਾਂ ਰੱਖਣ ਦਾ ਰਿਵਾਜ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਉਲਟ ਲੜਕੇ ਦੇ ਘਰ ਖੁਸ਼ੀਆਂ, ਸਿਹਰੇ ਬੰਨ੍ਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸਤ੍ਰੀ ਕੋਲੋਂ ਧਰਮ ਕਰਮ ਦੇ ਸਾਰੇ ਹੱਕ ਖੋ ਲਏ ਗਏ ਸਨ। ਉਸਨੂੰ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਅਬਲਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਿਸਨੂੰ ਹੁਕਮ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਸਾਰੀ ਜਿੰਦਗੀ ਮਰਦ ਦੀ ਰਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਗੁਜ਼ਾਰੇ। ਤੁਲਸੀ ਦਾਸ ਵਰਗੇ ਲੇਖਕ ਨੇ ਤਾਂ ਇਸਤ੍ਰੀ, ਸ਼ੁਦਰ, ਪਸ਼ੂ, ਅਤੇ ਢੋਲ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿਟਾਈ ਦੇ ਲਾਇਕ ਹੀ ਦੱਸਿਆ ਹੈ: ਢੋਲ, ਗਵਾਰ, ਸ਼ੁਦਰ, ਪਸ਼ੂ, ਨਾਰੀ, ਯਹ ਸਭ ਤਾੜਨ ਕੇ ਅਧਿਕਾਰੀ । (ਤੁਲਸੀ ਰਮਾਇਣ)
ਪਰ ਰੱਬੀ ਨੂਰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਐਸੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਲਾਹਨਤਾਂ ਪਾਉਂਦਿਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਮਰਦ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੰਦਿਆਂ ਸਖ਼ਤ ਝਾੜ ਪਾਈ ਅਤੇ ਕਿਹਾ :
ਸੋ ਕਿਉਂ ਮੰਦਾ ਆਖੀਐ, ਜਿਤੁ ਜੰਮਹਿ ਰਾਜਾਨ ॥ (ਆਸਾ ਮ. 1, ਪੰਨਾ 473)
ਕਿ ਉਸ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਬੁਰਾ ਕਿਉਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ ਜਿਸਦੀ ਕੁਖੋਂ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਪੀਰ, ਪੈਗੰਬਰ, ਔਲੀਏ, ਸੂਰਬੀਰ, ਯੋਧੇ, ਵਿਦਵਾਨ, ਸੂਰਮੇ, ਫਿਲਾਸਫਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਉਹ ਆਪ ਮਾੜੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋਈ ?

ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਸਾਰੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰੀ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਮਰਦ ਦਾ ਬਰਾਬਰ ਸਾਥ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਉਪਰ ਕੋਈ ਬੰਦਸ਼ ਨਹੀਂ। ਬੱਸ ਉਸਦਾ ਫ਼ਰਜ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣਾ ਜੀਵਣ ਢਾਲਣਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਗੁਰਮਤਿ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣਾ ਜੀਵਣ ਜਿਊਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ।

ਇਥੇ ਮੇਰੀਆਂ ਭੁਲੜ ਭੈਣਾਂ ਅਤੇ ਵੀਰ ਇਹ ਮਿਸਾਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਰੱਖੜੀ ਤਾਂ ਭੇਣ ਭਰਾ ਦੇ ਪਿਆਰ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ, ਪਰ ਨਾਲ ਇਹ ਵੀ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ 90 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੋਂ ਵੀ ਜਿਆਦਾ ਲੋਕ ਰੱਖੜੀ ਨਹੀਂ ਬੰਨਦੇ, ਕੀ ਉਹਨਾਂ ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਘਾਟ ਹੈ ?

ਦੂਜੀ ਗੱਲ ਭਰਾ ਵੱਲੋਂ ਭੈਣ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦੀ। ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੇ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛੱਕ ਕੇ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਤਲਵਾਰ ਫੜ੍ਹ ਕੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਅਤੇ ਜ਼ਾਲਮਾਂ ਲਈ ਵੰਗਾਰ ਬਣਨ ਦਾ ਹੌਂਸਲਾ, ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਹਿੰਮਤ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਜਿਸਦੀਆਂ ਮਿਸਾਲਾਂ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚੋਂ ਮਿਲ ਵੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ । ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਗੱਲ ਹੋਰ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਜਿਹੜਾ ਹੈ ਉਹ ਸਿਰਫ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸਮੁੱਚੀ ਮਾਨਵਤਾ ਦੇ ਲਈ ਜਿਊਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਫਸੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਉਸਦੀ ਭੈਣ ਦਾ ਹੀ ਦਰਜਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਫਰਜ ਹੈ। ਇਸਦੀਆਂ ਮਿਸਾਲਾਂ ਵੀ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚੋਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਕੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਅਬਦਾਲੀ ਵਰਗੇ ਜ਼ਰਵਾਣੇ ਕੋਲੋਂ ਹਜਾਰਾਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ । ਤੀਜੀ ਗੱਲ ਕਿ ਜੋ ਸਿੱਖ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਸੁਨਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੁ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਵੀ ਬੀਬੀ ਨਾਨਕੀ ਜੀ ਕੋਲੋਂ ਰੱਖੜੀ ਬਣਵਾਈ ਸੀ। ਬਿਲਕੁਲ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੁ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਤਸਵੀਰ ਅਸਲੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ ਕਾਲਪਨਿਕ ਹੈ। ਜੋ ਸਾਡੇ ਸ਼ਾਨਾ ਮੱਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਕਰਮਕਾਂਢੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਾਮਣਵਾਦੀ ਦਿੱਖ ਵਖਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਸਾਜਿਸ਼ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਾਰੀ ਵੀਚਾਰ ਤੋਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰੱਖੜੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਰੱਖੜੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਸਿੱਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਨਾਉਣਾ ਗੁਰਮਤਿ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੇ ਨਿਰਾਦਰ ਤੁੱਲ ਹੈ ।

“ਅਬ ਮੈਂ ਆਪਨੀ ਕਥਾ ਬਖਾਨੋ” ਆਖੇ ਜਾਂਦੇ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ‘ਚ ਦਰਜ ਇਸ ਪੰਗਤੀ ਸਬੰਧੀ, ਅਗਿਆਨਤਾ ਅਤੇ ਅੰਧ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬੁਹਗਿਣਤੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾਂ ‘ਚ ਇਹ ਗੱਲ ਘਰ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਆਪਣੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਬਾਰੇ ਲਿਖ ਰਹੇ ਹਨ। ਅੱਜ ਤੋਂ 100 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾ ਤਾਂ ਕੀ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਤਾਂ ਅੱਜ ਵੀ 95% ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਨਹੀ ਪੜ੍ਹਿਆ ਤਾਂ ਹੇਮਕੁੰਟ ਦੇ ਏਨਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਣ ਦਾ ਕੀ ਕਾਰਨ ਹੋਇਆ? ਇਸਦਾ ਕਾਰਨ ਸੀ, ਗੁਰਦਵਾਰਿਆਂ ਵਿਚ ਸੂਰਜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਕਥਾ।
ਅਬ ਮੈ ਅਪਨੀ ਕਥਾ ਬਖਾਨੋ॥ ਤਪ ਸਾਧਤ ਜਿਹਿ ਬਿਧਿ ਮੁਹਿ ਆਨੋ॥
ਹੇਮਕੁੰਟ ਪਰਬਤ ਹੈ ਜਹਾਂ॥ ਸਪਤਸ੍ਰਿੰਗ ਸੋਭਿਤ ਹੈ ਤਹਾਂ ॥1॥
ਸਪਤਸ੍ਰਿੰਗ ਤਿਹ ਨਾਮ ਕਹਾਵਾ॥ ਪੰਡਰਾਜ ਜਗ ਜੋਗੁ ਕਮਾਵਾ॥
ਤਹ ਹਮ ਅਧਿਕ ਤਪੱਸਿਆ ਸਾਧੀ। ਮਹਾ ਕਾਲ ਕਾਲਕਾ ਅਰਾਧੀ ॥2॥(ਪੰਨਾ54)
ਆਖੇ ਜਾਂਦੇ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ‘ਬਿਚਤ੍ਰ ਨਾਟਕ’(ਪੰਨਾ 39-73) ਜਿਸ ਦੇ ਕੁਲ 14 ਅਧਿਆਏ ਅਤੇ 471 ਛੰਦ ਹਨ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ‘ਚ ਦਰਜ ਉਪਰੋਕਤ ਪੰਗਤੀਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਕਵੀ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰੰਥ ‘ਸੂਰਜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼’ ਵਿਚ ਬੁਹਤ ਹੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ (ਰਾਸਿ 11, ਅੱਸੂ 49-52) ਹੇਮਕੁੰਟ ਅਤੇ ਉਥੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੁਸ਼ਟ ਦਮਨ ਬਾਰੇ ਜੋ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਇਉਂ ਹੈ- ‘ਸਤਿਜੁਗ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੈ ਦੈਂਤਾ ਦਾ ਬੁਹਤ ਹੀ ਭਿਆਕਨ ਯੁਧ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਯੁਧ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ‘ਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕੋਈ ਪੇਸ਼ ਨਾ ਜਾਂਦੀ ਦੇਖ ਕੇ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਦੇਵੀ ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾਂ ਲਈ ਆਈ ਦੇਵੀ (ਦੁਰਗਾ, ਭਵਾਨੀ) ਨੇ 90 ਪਦਮ ਦੈਂਤ ਸੈਨਾਂ (90,000,000,000,000,000) ਦਾ ਖਾਤਮਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਦੈਤ ਸੈਨਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਨ ਉਪ੍ਰੰਤ ਥੱਕੀ-ਟੁਟੀ ਉਹ ਦੇਵੀ ਅਰਾਮ ਕਰਨ ਲਈ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਲੁਕੀ। ਬੇਲ ਅਤੇ ਸੁਬੇਲ ਨਾਮ ਦੇ ਦੋ ਦੈਂਤ ਆਪਣੀ ਸੈਨਾ ਸਮੇਤ ਦੁਰਗਾ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਵਾਸਤੇ ਨਿਕਲੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੋ ਪਹਾੜਾਂ ‘ਚ ਤੱਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤੋਂ ਦੇਵੀ ਬਾਰੇ ਪੁਛਿਆ। ਤੱਪਸਵੀ ਨੇ ਦੇਵੀ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆਏ ਦੈਂਤ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਤੱਪਸਵੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਆਸਨ ਤੇ ਵਿਛਾਈ ਹੋਈ ਸ਼ੇਰ ਦੀ ਖੱਲ ਨੂੰ ਝਾੜਿਆ। ਖੱਲ ਦੀ ਧੂੜ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਵੱਡੇ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦੈਂਤ ਸੈਨਾਂ ਨਾਲ ਜੁੱਧ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਜਦੋਂ ਲੜਾਈ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ ਤਾਂ ਮੈਦਾਨ ਖਾਲੀ ਦੇਖ ਕੇ ਲੁਕੀ ਹੋਈ ਦੇਵੀ ਦੁਰਗਾ ਵੀ ਆ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਹੋਇਆ ਦੇਖ ਕੇ ਬੁਹਤ ਹੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਈ। ਇਸ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਮੌਕੇ ਦੇਵੀ ਨੇ ਸ਼ੇਰ ਦੀ ਖੱਲ ‘ਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਮਹਾਬਲੀ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿਤਾ, ਤੁੂੰ ਮੇਰੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਹੈ ਮਾਤ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਮਦਦ ਕਰਾਂਗੀ। ਦੇਵੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਦਾ ਖਾਤਮਾਂ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਦੁਸ਼ਟਦਮਨ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿਤਾ (ਦੁਸ਼ਟਦਮਨ ਨਿਜ ਨਾਮ ਧਰਾਇ) ਅਤੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਤੂੰ ਸ਼ੇਰ ਦੀ ਖੱਲ ਵਿਚੋਂ ਜਨਮਿਆਂ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਤੇਰੇ ਪੰਥ ਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਖਾਲਸਾ ਹੋਵੇਗਾ। (ਸਿੰਘ ਖਾਲ ਸੇ ਹੋਹਿ ਖਾਲਸਾ)। ਦੇਵੀ, ਦੁਸ਼ਟਦਮਨ ਨੂੰ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਅਤੇ ਚਿਰੰਜੀਵੀ ਹੋਣ ਦਾ ਵਰ ਦੇਣ ਉਪ੍ਰੰਤ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਈ। ਦੁਸ਼ਟਦਮਨ ਨੇ ਦੇਵੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਪਾਲਨ ਹਿਤ ਅਸੰਖਾਂ ਵਰ੍ਹੇ ਦੀ ਕਠਨ ਤਪਸਿਆ ਦਾ ਕੀਤੀ। (ਸੰਮਤ ਬਿਤੇ ਅਸੰਖ ਜਿਸੀ ਕਹੁ ਮਮ ਸਰੂਪ ਸੋਂ ਇਕਤਾ ਧਾਰਿ) ਤੱਪ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਦੁਸ਼ਟਦਮਨ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਲੰਮੀਆਂ ਲੰਮੀਆ ਜਟਾਂਵਾਂ, ਸਰੀਰੋਂ ਨਗਨ, ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਬਿਨਾ ਅੰਨ-ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਇਕ ਪੈਰ ਤੇ ਖਲੋਕੇ, ਮੌਨ ਧਾਰ ਕੇ ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਅਸੰਖਾਂ ਵਰ੍ਹੇ (ਇਕ ਸੰਖ=100,000,000,000,000,000 ਸਾਲ) ਅਜਿਹੀ ਕਠਨ ਤਪਸਿਆ ਕੀਤੀ ਕਿ ਸ਼ਰੀਰ ਸੁਕ ਗਿਆ ਤੇ ਕੇਵਲ ਹੱਡੀਆਂ ਹੀ ਬਚੀਆਂ। ਅੰਤ ਮਹਾਕਾਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੇਵਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵਿਮਾਨ ਭੇਜ ਕੇ ਦੁਸ਼ਟਦਮਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਬੁਲਾਇਆ ਅਤੇ ਗੋਦੀ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾ ਕੇ ਬੜੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਮੱਥਾ ਚੁੰਮਿਆ ਅਤੇ ਮਾਤ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਲਈ ਕਿਹਾ।

ਬਚਿਤ੍ਰ ਨਾਟਕ ਦੀਆਂ ਉਪ੍ਰੋਕਤ ਪੰਗਤੀਆਂ (ਅਬ ਮੈ ਅਪਨੀ ਕਥਾ ਬਖਾਨੋ) ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਸੂਰਜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਕਰਤਾ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਜੀ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਲੋਂ ਲਿਖੀ, ਕਥਿਤ ਦੁਸ਼ਟ ਦਮਨ ਦੀ ਕਥਿਤ ਤਪੱਸਿਆ ਬਾਰੇ ਬੜੀ ਲੱਮੀਂ ਚੌੜੀ ਵਾਰਤਾ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਮੰਨ ਕੇ ਪੰਡਤ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨਰੋਤਮ ਨੇ 1932 ਵਿਚ ਵਰਤਮਾਨ ‘ਹੇਮਕੁੰਟ’ ਨੂੰ ਦੁਸ਼ਟ ਦਸਨ ਦੀ ਤਪਸਿਆ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਦਸਿਆ, ਉਥੇ ਫੌਜ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਗ੍ਰੰਥੀ ਸੰਤ ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਟੀਹਰੀ-ਗੜਵਾਲ ਵਾਲੇ ਨੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਜੋਤੀ-ਜੋਤ ਸਮਾਉਣ ਤੋਂ 224 ਵਰ੍ਹੇ ਪਿਛੋਂ, ਸੰਨ 1936 ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸਬੰਧ ਦਸਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਪ੍ਰਚਾਰਿਆ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਸਿਖ ਸੰਗਤਾਂ ਬੜੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਰਸਤੇ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਵਗੈਰ ਉਥੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣ ਲਗ ਪਈਆਂ। ਅਜਿਹਾ ਹੋਣਾ ਕੁਦਰਤੀ ਹੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਿਖ ਸੰਗਤਾਂ ਗੁਰੂ ਅਸਥਾਨਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਅਥਾਹ ਸ਼ਰਧਾ ਰਖਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਗਿਆਨ ਵਿਹੁਣੀ ਸ਼ਰਧਾ, ਅੰਨੀ ਸ਼ਰਧਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਦੇਂ ਵੀ ਲਾਭਦਾਇਕ ਸਾਬਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਸਾਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਕਰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਵਾਸਤੇ ਪਰਖ ਦੀ ਕਸਵਟੀ ਕੇਵਲ ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਹੈ। ਕੋਈ ਵੀ ਰਚਨਾ ਜੋ ਇਸ ਕਸਵਟੀ ਤੇ ਪੂਰੀ ਨ ਉਤਰੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਨ ਵਿਚ ਹੀ ਸਾਡਾ ਭਲਾ ਹੈ।

ਅਕਲੀ ਸਾਹਿਬੁ ਸੇਵੀਐ ਅਕਲੀ ਪਾਈਐ ਮਾਨੁ ॥ ਅਕਲੀ ਪੜ੍‍ ਿਕੈ ਬੁਝੀਐ ਅਕਲੀ ਕੀਚੈ ਦਾਨੁ ॥ ਨਾਨਕੁ ਆਖੈ ਰਾਹੁ ਏਹੁ ਹੋਰਿ ਗਲਾਂ ਸੈਤਾਨੁ" (ਪੰਨਾ 1245) ‘ਸੂਰਜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼’ ਵਿਚ ਦਰਜ ਸਾਖੀ ਮੁਤਾਬਕ ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਦੈਤਾਂ ਦਾ ਲੜਾਈ ਸਤਿਯੁਗ ਵਿਚ ਹੋਈ ਸੀ ਹੋਈ। ਜੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸਤਿਯੁਗ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿਚ ਵੀ ਮੰਨੀਏ ਤਾਂ ਵੀ ਇਸ ਦੇ ਅਰੰਭ ਨੂੰ ਲੱਗ-ਭੱਗ (1728000+1296000+864000+5111) 3893111 ਸਾਲ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਦੇਤਾਂ ਦਾ ਯੁਧ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਟ ਦਮਨ ਵਲੋਂ ਹਜਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦੈਤਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਲੜਾਈ ਨੂੰ ਜੇ ਛੱਡ ਵੀ ਦਈਏ ਤਾਂ ਵੀ ਲੜਾਈ ਖਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ ਦੁਸ਼ਟਦਮਨ ਵਲੋ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਸੰਖਾਂ ਵਰ੍ਹੇ (ਇਕ ਸੰਖ=100,000,000,000,000,000) ਦੀ ਕਠਨ ਤਪਸਿਆ ਦਾ ਕੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਵੇ? (ਸੰਮਤ ਬਿਤੇ ਅਸੰਖ ਜਿਸੀ ਕਹੁ ਮਮ ਸਰੂਪ ਸੋਂ ਇਕਤਾ ਧਾਰਿ) ਜਦੋਂ ਕਿ ਗੁਰਬਾਣੀ ਅਜੇਹੇ ਸਰੀਰਕ ਕਸ਼ਟ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਤੱਪਾਂ ਦੀ ਹੀ ਨਿਖੇਦੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। "ਮਨਹਠਿ ਕਿਨੈ ਨ ਪਾਇਓ ਸਭ ਥਕੇ ਕਰਮ ਕਮਾਇ ॥ ਮਨਹਠਿ ਭੇਖ ਕਰਿ ਭਰਮਦੇ ਦੁਖੁ ਪਾਇਆ ਦੂਜੈ ਭਾਇ"(ਪੰਨਾ 593)। ਇਥੇ ਇਕ ਹੋਰ ਸਵਾਲ ਵੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਦੁਸਟਦਮਨ ਨੇ ਹੇਮਕੁੰਟ ਵਿਚ ਕਠਨ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ ਵੀ ਸੀ ਤਾਂ ਵੀ ਸਾਡਾ ਉਸ ਨਾਲ ਕੀ ਸਬੰਧ? ਸਾਡਾ ਇਤਿਹਾਸ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੁ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 1666 ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, 1675 ਵਿਚ ਗੁਰੁ ਤੇਬ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ ਉਹ ਗੁਰਗੱਦੀ ਤੇ ਵਿਰਾਜ ਮਾਨ ਹੋਏ ਸਨ 1708 ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾਏ ਸਨ। ਇਸ ਜਨਮ ਵਿਚ ਵੀ ਪਹਿਲੇ 9 ਸਾਲ ਗੋਬਿੰਦ ਰਾਏ ਜੀ ਸਾਡੇ ਗੁਰੂ ਨਹੀ ਸਨ।

ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹਰ ਸਾਲ ਵੈਸ਼ਨੋ ਦੇਵੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ, ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਹਰ ਸਾਲ ਗੰਗਾ ‘ਚੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਕੀ ਹੁਣ ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਹਰ ਸਾਲ ਮਾਤਾ ਵੈਸ਼ਨੋ ਦੇਵੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਜਾਂ ਗੰਗਾ ਦਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਨਹੀ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ? ਨਹੀ ! ਕੋਈ ਵੀ ਸਿੱਖ ਇਸ ਨਾਲ ਸਹਿਮੱਤ ਨਹੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਜੇ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਗੁਰੂ ਬਨਣ ਤੋ ਪਹਿਲਾ, ਇਸੇ ਜਨਮ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਸਾਡਾ ਕੋਈ ਸਬੰਧ ਨਹੀ ਤਾਂ ਗੁਰੁ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਦੇ ਮਿਥਿਹਾਸ ਨਾਲ ਸਾਡਾ ਕੀ ਸਬੰਧ? ਚਿਤ ਨ ਭਯੋ ਹਮਰੋ ਆਵਨ ਕਹਿ। ਚੁਭੀ ਰਹੀ ਸ੍ਰਤਿ ਪ੍ਰਭੁ ਚਰਨਨ ਮਹਿ॥ ਜਿਉ ਤਿਉ ਪ੍ਰਭ ਹਮ ਕੋ ਸਮਝਾਯੋ। ਇਮ ਕਹਿ ਕੈ ਇਹ ਲੋਕਿ ਪਠਾਯੋ।॥5॥(ਪੰਨਾ55) ਉਪ੍ਰੋਕਤ ਪੰਗਤੀਆਂ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਗੁਰੂ ਜੀ (?) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਾਡਾ ਆਉਣ ਨੂੰ ਚਿੱਤ ਨਹੀ ਸੀ ਕਰਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੀ ਸੁਰਤ ਤਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਚਰਨਾ ‘ਚ ਖੁਭੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਜਿਵਂੇ-ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਭ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ ਅਤੇ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿਚ ਭੇਜਿਆ। ਸੋ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਭਗਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇਸ ਦੁਨੀਆਂ ‘ਚ ਨਹੀ ਸਗੋਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਭਗਤੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਪਰ ਮੌਜੂਦਾ ਹੇਮਕੁੰਟ ਤਾਂ ਉਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਹੀ ਬਣਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੀ ਇਹ ਤੱਥ ਹੀ ਇਸ ਅਖੌਤੀ ਤਪ ਅਸਥਾਨ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਫੀ ਨਹੀ ਹੈ?

ਗੁਰਮਤਿ ਦੇ ਰਾਹ ਤੋਂ ਭਟਕ ਕੇ ਡਿੱਕ ਡੋਲੇ ਖਾ ਰਹੀ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੇ ਜਜ਼ਬਾਤਾਂ ਨਾਲ ਖੇਡਕੇ ਗੁਰੂ ਦੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਗੁਰਮਤਿ ਵਿਰੋਧੀ ਕੰਮ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਤੇ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਐਸਾ ਕੋਈ ਕਰਮਕਾਂਡ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ ਜਿਹੜਾ ਗੁਰਬਾਣੀ ਨੇ ਵਰਜਿਆ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤੇ ਅਸੀਂ ਕੀਤਾ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਅਨਮਤੀ ਕੌਮਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮਕਾਂਡ ਅਸੀਂ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਸੁੱਟੇ।

ਸਾਡੇ ਆਗੂਆਂ ਅਤੇ ਗ੍ਰੰਥੀਆਂ, ਸਾਧਾਂ ਨੇ ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਕਰਵਾਉਣਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਆਪਣਾ ਉੱਲੂ ਸਿੱਧਾ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਬਸ ਇਹੀ ਹਥਿਆਰ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸੰਗਤ ਜੀ, ਖਾਲਸਾ ਜੀ, ਗੁਰੂ ਦੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋ, ਜੀਵਨ ਸਫਲਾ ਕਰੋ , ਨੇਕ ਕਮਾਈ ਚੋਂ ਦਸਵੰਧ ਕੱਢਕੇ ਚੰਗੇ ਪਾਸੇ ਲਗਾਓ। ਲੀਡਰਾਂ ਨੇ ਮੋਰਚੇ ਲਾਏ ਤੇ ਆਖਿਆ ਖਾਲਸਾ ਜੀ! ਸੀਸ ਤਲੀ ਤੇ ਰੱਖਕੇ ਲੜਨਾ ਪੈਣਾ ਹੈ ਜੇ ਗੁਰੂ ਦੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨੀਆਂ ਹਨ। ਅਕਾਲ ਤਖਤ ਤੇ ਬੈਠੇ ਤਨਖਾਹਦਾਰ ਕਰਿੰਦੇ ਮਨਭਾਉਂਦੇ ਫਤਵੇ ਸੁਣਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਸੁਹਿਰਦ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਆਪੇ ਬਣਾਈ ਸਿੱਖੀ ਵਿਚੋਂ ਛੇਕ ਰਹੇ ਹਨ । ਅਸਲੀ ਗੁਰ ਸਿਧਾਂਤ ਤੇ ਇਹ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦੱਸ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਬਾਪ ਘੁਰਕੀਆਂ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪੰਜ ਅੱਤ ਦਰਜੇ ਦੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਬੰਦੇ ਪੂਰੀ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਨੂੰ ਮਨਮਰਜ਼ੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਸੁਣਾਕੇ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹਨ ਖਾਲਸਾ ਜੀ! ਇਹਨਾਂ ਤੇ ਹਰ ਮਾਈ ਭਾਈ ਪਹਿਰਾ ਦੇਵੇ ਕਿਉਂਕਿ ਗੁਰੁ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਇਸੇ ਵਿੱਚ ਹੈ 1984 ਵਿੱਚ ਮਰਜੀਵੜਿਆਂ ਦੀ ਫੌਜ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਆਮ ਸਿੱਖ ਤਾਂ ਜਾਨਾਂ ਵਾਰ ਗਏ ਪਰ ਲੀਡਰ, ਪੁਜਾਰੀ ਸਭ ਆਪਣੀਆ ਜਾਨਾਂ ਬਚਾ ਗਏ ਕਿ ਗੁਰੂ ਦੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਸਿਰਫ ਗਰੀਬ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਲੈਣੀਆਂ ਹਨ।

ਕਾਲੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਘਾਗ ਖਾੜਕੂ ਕਹਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹੁਣ ਰਾਜਨੀਤੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜਸਬੀਰ ਸਿੰਘ ਰੋਡੇ ਜਿਸਨੇ ਤਾਕਤ ਦੇ ਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਅਕਾਲ ਤਖਤ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ, ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਬਲਦੀ ਅੱਗ ਵੱਲ ਜਾਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਤਾਂ ਕਿ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਦੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਣ। ਆਪ ਇਸ ਅਖੌਤੀ ਖਾੜਕੂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਥ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਮਰਿਯਾਦਾ ਤੇ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ ਤੇ ਅਖੌਤੀ ਆਦੇਸ਼ ਕੱਢ ਕੇ ਦੂਜਿਆਂ ਤੇ ਟਕਸਾਲੀ (ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ) ਮਰਿਯਾਦਾ ਠੋਸਣ ਦੇ ਯਤਨ ਕੀਤੇ ਤੇ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਉਰੇ ਇਹ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਖੜਦੇ ਨਹੀਂ ਸੀ । ਆਮ ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਮਰਵਾਉਣ ਤੇ ਸਿੱਖ ਸਿਧਾਂਤ ਖਤਮ ਕਰਕੇ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਹੜੇ ਗੁਰੁ ਦੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ। ਹੁਣ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਪੈਂਤੜਾ ਬਦਲਕੇ ਬਾਦਲ ਦੀ ਗੋਦੀ ਵਿੱਚ ਬੈਠਣ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾ ਲਿਆ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਜਿਹੜੀ ਕਸਰ ਬਾਦਲ ਨੇ ਗੁਰਮਤਿ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਬਰਬਾਦ ਕਰਨ ਦੀ ਛੱਡੀ ਹੈ ਉਹ ਇਹ ਪੂਰੀ ਕਰਨਗੇ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਚੋਣ ਵੇਲੇ ਫਿਰ ਕਹਿਣਗੇ ਸਾਨੂੰ ਵੋਟਾਂ ਪਾਕੇ ਗੁਰੂ ਦੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋ ਜੀ।

ਬਾਹਰਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਡੇਰੇ ਜਾਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੇ ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਗੁਰਦੁਵਾਰੇ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਹਨ ਤੇ ਜਦੋਂ ਪੈਸੇ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਬੜੀ ਬੇਸ਼ਰਮੀ ਨਾਲ ਆਮ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ! ਖਾਲਸਾ ਜੀ! ਦਸਵੰਧ ਦਿਓ, ਗੁਰਦੁਵਾਰੇ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਬਣ ਰਹੀ ਹੈ, ਪਾਰਕਿੰਗ ਬਣ ਰਹੀ ਹੈ, ਗਰੰਥੀ ਲਈ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕਾਂ ਬਹਾਨੇ, ਪੈਸਾ ਆਮ ਸਿੱਖ ਦਾ ਤੇ ਜਾਇਦਾਦ ਬਾਬਾ ਜੀ ਜਾਂ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਤੇ ਸੰਸਥਾ ਵੀ ਕਈ ਵਾਰੀ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਦੀ ਹੀ ਬਣਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਗੁਰਦੁਵਾਰਿਆਂ ਦੀ ਹਦੂਦ ਅੰਦਰ ਅਨੇਕਾਂ ਗੁਰਮਤਿ ਵਿਰੋਧੀ ਕਰਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਗੁਰੁ ਦੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਲਓ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਭੋਲੇ-ਭਾਲੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਲੁੱਟ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਡੇਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਆਮ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲੇਗਾ ਕਿ ਜਿਹੜੇ ਸੱਜਣ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਨੂੰ ਹੱਥ ਨਹੀਂ ਲਾਉਣਗੇ ਤੇ ਹਰ ਵਕਤ ਪਾਠ ਕਰਨ ਦਾ ਪਾਖੰਡ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੇ ਡੇਰੇ ਸਫਾਈਆਂ ਕਰਨਗੇ, ਬਾਬੇ ਦੀਆਂ ਮੱਝਾਂ ਨਵਾਉਣਗੇ, ਬਾਬੇ ਦੀ ਕਣਕ ਵੱਢਣਗੇ, ਗੱਲ ਕਿ ਬਾਬਾ ਦੇ ਤਲਵੇ ਤੱਕ ਚੱਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਬਾਬੇ ਦੇ ਚੇਲੇ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਨੇ ਬਾਬਾ ਜੀ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਨੇ ਇਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਹੈ, ਪਿਆਰਿਓ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਗੁਰੁ ਦੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਕਰੋ ਪ੍ਰਾਪਤ। ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣ-ਪੱਤਰ ਚੁੱਕੀ ਫਿਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਕਹਿਣਗੇ ਜਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਾਂ ਅਸਲ ਸਿੱਖੀ ਇਹ ਹੈ, ਆਪ ਚਾਹੇ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਬੇਈਮਾਨੀ ,ਧੋਖੇਬਾਜ਼ੀ ਪਰ ਦੂਸਰਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਬਣਾਈ ਮਰਿਯਾਦਾ ਤੇ ਚੱਲਕੇ ਗੁਰੂ ਦੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਜਿਥੋਂ ਤਕ ਐਡਵੋਕੇਟ ਫੂਲਕਾ ਵਲੋਂ ਸ. ਸਰਨਾ ਪੁਰ ਦੋਸ਼ ਲਾਏ ਜਾਣ ਅਤੇ ਸ, ਸਰਨਾ ਵਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦਾ ਸਬੰਧ ਹੈ, ਇਹ ਮਾਮਲਾ ਅਕਾਲ ਤਖਤ ਪੁਰ ਵਿਚਾਰ-ਅਧੀਨ ਹੈ, ਇਸ ਕਾਰਣ ਅਸੀਂ ਇਸ ਮੁੱਦੇ ਤੇ ਕੋਈ ਟਿੱਪਣੀ ਕਰਨਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਮੁੱਦੇ ਤੇ ਸਾਡੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਟਿੱਪਣੀ ਦਾ ਗ਼ਲਤ ਮਤਲਬ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਖਬਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕੁਝ ਗਲਾਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਜਾਪਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਇਹ ਕਿ ਇਕ ਤਾਂ (ੳ) ਐਡਵੋਕੇਟ ਐਚ ਐਸ ਫੂਲਕਾ ਨੇ ਅਕਾਲ ਤਖਤ ਦੇ ਜਥੇਦਾਰ ਨੂੰ ਲਿੱਖੀ ਚਿੱਠੀ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ 1984 ਤੋਂ ਹੀ ਸਿੱਖ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਦੇ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ‘ਜ਼ੋਰਦਾਰ' ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੈਰਵੀ ਕਰਦੇ ਚਲੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ... , (ਅ) ਚਿੱਠੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਲਦੀ ਹੀ ਕੋਈ ਫੈਸਲਾ ਲੈ ਕੇ ਇਹ ਕੇਸ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਕੀਲ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿਤੇ ਜਾਣ। (ਸ) ਉਧਰ ਅਕਾਲ ਤਖਤ ਦੇ ਜਥੇਦਾਰ ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਐਡਵੋਕੇਟ ਫੂਲਕਾ ਪੀੜਤਾਂ ਦੇ ਕੇਸ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਕੌਮ ਸਾਰੇ ਕੇਸ ਹਾਰ ਜਾਇਗੀ।

ਐਡਵੋਕੇਟ ਐਚ ਐਸ ਫੂਲਕਾ ਨੇ, ਜੋ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਚੁਰਾਸੀ ਦੇ ਕਾਂਡ ਤੋਂ ਹੀ ਸਿੱਖ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਦੇ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ‘ਜ਼ੋਰਦਾਰ' ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੈਰਵੀ ਕਰਦੇ ਚਲੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਸਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸੁਆਲ ਤਾਂ ਇਹੀ ਉਠਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੇ ਦਾਅਵੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਬੀਤੇ ਛੱਬੀ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਉਹ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਪੈਰਵੀ ਕਰਦੇ ਚਲੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ, ਕੀ ਉਹ ਦਸ ਸਕਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਤਨੇ ਲੰਮੇਂ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਚਲੀ ਆ ਰਹੀ ਪੈਰਵੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੇਸਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਤਨੇ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦਿਲਵਾਈ ਹੈ ਜਾਂ ਆਪਣੀ ਜਿਤ ਦਰਜ ਕਰਵਾਈ ਹੈ? ਦੂਸਰੀ ਗਲ ਇਹ ਕਿ ਇਕ ਅਨੁਮਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਦੌਰਾਨ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਦੇ ਕਰੀਬ ਸਿੱਖ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ ਲਗਭਗ ਵੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਸਾੜੇ ਗਏ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹੀ ਬੀੜਾਂ ਅਗਨ ਭੇਂਟ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਿਤਨਿਆਂ ਦੇ ਕੇਸ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੈਰਵੀ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਿਮੇਂਦਾਰੀ ਨਿਭਾਈ ਹੈ? ਕੀ ਉਹ ਦਸ ਸਕਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਜ ਤਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਤਨੀਆਂ ਤੇ ਕਿਹੜੀਆਂ-ਕਿਹੜੀਆਂ ਵਿਧਵਾਵਾਂ ਦੇ ਕੇਸ ਲੜੇ ਹਨ?

ਦਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗ਼ੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਜਾਂਚ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵਿੱਚ, ਹੋਰ ਕਈ ਕਾਤਲਾਂ ਦੇ ਨਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹਰਕਿਸ਼ਨ ਲਾਲ ਭਗਤ ਅਤੇ ਅਰੁਣ ਨਹਿਰੂ ਦੇ ਨਾਂ ਵੀ ਸਨ। ਭਗਤ ਦੇ ਵਿਰੁਧ ਤਾਂ ਜੈਨ-ਬਨਰਜੀ ਜਾਂਚ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਦਿੱਲੀ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਕੇਸ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਕ ਪਾਸੇ ਦਿੱਲੀ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਵਕੀਲ ਸੀ ਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਭਗਤ ਦਾ ਆਪਣਾ। ਕੀ ਉਹ ਦਸਣਗੇ ਕਿ ਇਸ ਕੇਸ ਉਹ ਕਿਸ ਵਲੋਂ ਪੇਸ਼ ਹੋਏ? ਫਿਰ ਕੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੂਜੇ ਦੋਸ਼ੀ ਅਰੁਣ ਨਹਿਰੂ ਦੇ ਵਿਰੁਧ ਕੇਸ ਦਰਜ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਕੋਈ ਉਪਰਾਲਾ ਕੀਤਾ? ਜਗਦੀਸ਼ ਟਾਈਟਲਰ ਦੇ ਵਿਰੁਧ ਵੀ ਸੀ ਬੀ ਆਈ ਨੇ ਕੇਸ ਦਾਖਲ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਕ ਪਾਸੇ ਸੀ ਬੀ ਆਈ ਦਾ ਵਕੀਲ ਸੀ ਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਜਗਦੀਸ਼ ਟਾਈਟਲਰ ਦਾ। ਉਸਦੇ ਵਿਰੁਧ ਸੀ ਬੀ ਆਈ ਦੀ ਕੇਸ ਕਲੋਜ਼ਿੰਗ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਵਿਰੁਧ ਵੀ ਦਿੱਲੀ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਵਲੋਂ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਹੁਣ ਵੀ ਸਜਣ ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਵਿਰੁਧ ਸੀ ਬੀ ਆਈ ਵਲੋਂ ਕੇਸ ਦਾਖਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਪੈਰਵੀ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸੀਨੀਅਰ ਐਡਵੋਕੇਟ ਜੀ ਐਸ ਚੀਮਾ ਅਤੇ ਸਜਣ ਕੁਮਾਰ ਵਲੋਂ ਐਡਵੋਕੇਟ ਆਈ ਯੂ ਖਾਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹਾਜ਼ਰੀ ਭਰ ਰਹੇ ਇਕ ਜ਼ਿਮੇਂਦਾਰ ਸਜਣ ਨੇ ਦਸਿਆ ਕਿ ਐਡਵੋਕੇਟ ਫੂਲਕਾ ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਆ ਕੇ ਵਕੀਲਾਂ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਕਾਰਵਾਈ ਦੇ ਖਤਮ ਹੋਣ ਤੇ ਬਾਹਰ ਆ ਪ੍ਰੈਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰੀਫਿੰਗ ਦਿੰਦਿਆਂ ਆਪਣੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵੀ ਦਰਜ ਕਰਵਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਦਿੱਲੀ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਨਾਲ ਚੁਰਾਸੀ ਤੋਂ ਨੱਬੇ ਤਕ ਸਬੰਧਤ ਰਹੇ ਇਕ ਮੁੱਖੀ ਨੇ ਦਸਿਆ ਕਿ ਰੰਗਾਨਾਥ ਮਿਸ਼ਰਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਵੰਬਰ-ਚੁਰਾਸੀ ਦੇ ਪੀੜਤਾਂ ਦਾ ਕੇਸ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕਮੇਟੀ ਵਲੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਕਾਬ ਗੰਜ ਵਿਖੇ ਪੂਰੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਦਫਤਰ ਦਿਤਾ ਗਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਥੇ ਉਹ ਮਿਸ਼ਰਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੇ ਲਈ ਪੀੜਤਾਂ ਦੇ ਹਲਫੀਆ ਬਿਆਨ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਇਕੱਠਿਆਂ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਅਚਾਨਕ ਹੀ ਇਕ ਦਿਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਿਸ਼ਰਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਬਾਈਕਾਟ ਕਰਨ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿਤਾ। ਜਦੋਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੁੱਖੀਆਂ ਵਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਾਸੋਂ ਪੁਛਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ (ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੁੱਖੀਆਂ) ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵਿੱਚ ਲਏ ਬਿਨਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਹੀ, ਇਤਨਾ ਗੰਭੀਰ ਕਦਮ ਕਿਉਂ ਚੁਕਿਆ? ਕੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੀੜਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤ ਨਹੀਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਨਸਾਫ ਦੁਆਉਣ ਦੇ ਲਈ, ਕਮਿਸ਼ਨ ਸਾਹਮਣੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੇਸ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ? ਤਾਂ ਉਹ ਕੋਈ ਵੀ ਸੰਤੋਸ਼ਜਨਕ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕੇ। ਇਸਦੇ ਵਿਰੁਧ ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹੇ, ਇਕ ਸਹਿਯੋਗੀ ਨੇ ਦਸਿਆ ਕਿ ਅਸਲੀ ਕਾਰਣ ਕੁਝ ਹੋਰ ਹੀ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਤਾਂ ਇਹ ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੀੜਤ ਵਿਧਵਾਵਾਂ ਦੇ ਜੋ ਹਲਫੀਆ ਬਿਆਨ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਸਨ, ਇਕ ਤਾਂ ਉਹ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸਨ ਤੇ ਦੂਜਾ ਇਤਨੇ ਲੰਮੇਂ ਕਿ ਜਿਰਾਹ ਦੌਰਾਨ ਪੀੜਤ ਵਿਧਵਾਵਾਂ, ਜੋ ਤਕਰੀਬਨ ਅਨਪੜ੍ਹ ਹੀ ਸਨ, ਥਿੜਕਦੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਐਡਵੋਕੇਟ ਫੂਲਕਾ ਨੇ ਅਜਿਹੇ ਲੰਮੇਂ-ਲੰਮੇਂ ਹਲਫੀਆ ਬਿਆਨ ਕਿਉਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ? ਸਮਝ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਦੀ ਗਲ ਸੀ ਅਤੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ੰਕਾਵਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਸਜਣ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਜਾਪਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ੰਕਾਵਾਂ ਕਾਰਣ ਉਠਣ ਵਾਲੇ ਸੁਆਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਡਰਦਿਆਂ ਹੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਜਾਂ ਸਲਾਹ ਕੀਤਿਆਂ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦਿੱਲੀ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੁੱਖੀਆਂ ਨੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੀੜਤਾਂ ਦਾ ਪੱਖ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਰੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਉਪਲਬੱਧ ਕਰਵਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਨੂੰ ਵੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵਿੱਚ ਲੈਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਸਮਝੀ ਤੇ ਮੈਦਾਨ ਛੱਡ ਦੇਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ।
ਪਿੱਛੇ ਹਟੇ ਕਿਉਂ : ਮਿਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਐਡਵੋਕੇਟ ਐਚ ਐਸ ਫੂਲਕਾ ਨੇ ਵੀਰਵਾਰ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੈਸੇਜ ਭੇਜ ਕੇ ਦਸਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੀੜਤਾਂ ਦੇ ਕੇਸ ਲੜਨ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਤੇ ਜੋ ‘ਅਸਤੀਫਾ' ਦਿਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਿਆ ਹੈ। ਇਤਨੀ ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ (ਅਸਤੀਫਾ ਨਹੀਂ) ਆਪਣਾ ਐਲਾਨ ਵਾਪਸ ਕਿਉਂ ਲਿਆ? ਇਸਦਾ ਕਾਰਣ ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇਕ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਚਾਨਣ ਹੋਣ ਲਗਾ ਸੀ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ‘ਭੇਦ' ਖੁਲ੍ਹ ਜਾਇਗਾ। ਦੂਜਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਲੋਂ ਪੀੜਤਾਂ ਦੇ ਕੇਸ ਲੜਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਹੀ ਕਈ ਸੀਨੀਅਰ ਐਡਵੋਕੇਟਾਂ ਨੇ ਸ. ਸਰਨਾ ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਕਰ ਆਪਣੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਨੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਤੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਸ, ਸਰਨਾ ਨੇ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਜੱਜ, ਜਸਟਿਸ ਦੁਆਬੀਆ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਹਾਈਕੋਰਟ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਜੱਜ, ਜਸਟਿਸ ਆਰ ਐਸ ਸੋਢੀ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਹਾਸਲ ਕਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੁਰ ਅਧਾਰਤ ਇਕ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਗਠਨ ਕਰ ੁਿਦਤਾ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਵਿੱਚ, ਨਵੰਬਰ-ਚੁਰਾਸੀ ਦੇ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਵਿਰੁਧ ਕੇਸ ਲੜਨ ਦੇ ਲਈ ਸੀਨੀਅਰ ਐਡਵੋਕਟਾਂ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਕ ਪੈਨਲ ਤਿਆਰ ਕਰੇਗੀ।

ਵੈਸੇ ਤਾਂ ਪੁਰਾਤਨ ਵੈਦਿਕ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ੍ਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਭਲੀ ਭਾਂਤ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਖਿੱਤੇ ਦੇ ਪੁਰਾਤਨ ਲੋਕ ਜਿੰਨਾਂ ਨੂੰ ਅੱਜ ਦੇਵਤਾ ਸਰੂਪ ਸਮਝ ਕੇ ਪੂਜਾ-ਅਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਨਸ਼ਿਆਂ ਆਦਿ ਰਸਾਇਣਾਂ ਦੇ ਆਦੀ ਸਨ। ਪੁਰਾਣੇ ਦੇਵਤੇ ਤਾਂ ਖ਼ੁਦ ਸ਼ਰਾਬ ਦੇ ਸ਼ੌਕੀਨ ਸਨ ਤੇ ਅੱਜ ਵੀ ਕਈ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਅਸਥਾਨਾਂ ਉਪਰ ਦੇਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ਰਾਬ ਦਾ ਭੋਗ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਤਨ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਸ੍ਰੋਤਾਂ ਵਿਚ ਦਲੀਲਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਭੁਗਤਾਉਣ ਲਈ ਸ਼ਾਇਦ ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਹੀ ਸ਼ਰਾਬ ਵਰਗੇ ਮਾਰੂ ਜ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਸੋਮ-ਰਸ ਜਾਂ ਚੋਧਵਾਂ ਰਤਨ ਕਹਿ ਕੇ ਸਤਿਕਾਰਦੇ ਹਨ। ਬੜੀ ਅਜੀਬ ਗੱਲ ਹੈ ਪਿਆਕੜਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰਾਂ ਦੀ ਮਹਿਬੂਬਾ ਇਹ ਲਾਲ ਪਰੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਾਸਤੇ ਐਸੀ ਚੁੜੇਲ ਹੈ ਜੋ ਸਾਰਾ ਘਰ-ਪਰਿਵਾਰ ਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸੁਖ ਅਨੰਦ ਨਿਗਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਰਾਬੀਆਂ ਦਾ ਇਹ ‘ਪਵਿੱਤਰ' ਸੋਮ-ਰਸ ਮਨ ਤੇ ਤਨ ਦੀ ਸਾਰੀ ਹਰਿਆਲੀ ਚੂਸ ਕੇ ਅਖ਼ੀਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਧਰਮ ਰਾਜ ਦੀ ਨਿੱਘੀ ਗੋਦ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ‘ਸ਼ੋਸ਼ਲ ਡ੍ਰਿੰਕਿੰਗ' ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਬੱਚਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਰਹੀ ਹੈ। ਸ਼ਰਾਬ ਤਕਰੀਬਨ ਸਮਾਜ ਦੇ ਹਰ ਵਰਗ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਦੀ ਧੜਕਣ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਸਕੂਲਾਂ, ਕਾਲਜਾਂ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਅਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਆਮ ਹੀ ਸ਼ਰਾਬ ਦੇ ਠੇਕੇ ਵੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਮਾਰੂ ਜ਼ਹਿਰ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਕੇ, ਨੈਤਿਕ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਧਾਰਨੀ ਅਤੇ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਦੇ ਰਾਖੇ ਕਹਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਰਾਬੀ ਖ਼ੁਦ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈ ਕੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਮਾਸੂਮ ਚਿਹਰਿਆਂ ਦੀ ਦਸ਼ਾ ਵੇਖ ਕੇ ਆਪ ਮੁਹਾਰੇ ਹੀ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸੱਤਾ ਤੇ ਬਾਰ ਬਾਰ ਇਹ ਸਵਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੋਸ਼ੀ ਕੌਣ ਹੈ? ਇਹ ਸ਼ਰਾਬੀ ਜਾਂ ਅਸੀਂ ਲੋਕ ਜੋ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਮਾਨਵਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਤੇ ਪੂਰਨ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਚਿਤਰਨ ਦਾ ਸਰੂਪ ਇਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕੇ ਤੇ ਮਰਦ ਅਗੰਮੜੇ ਸ਼ੇਰ ਮਰਦ ਦੀ ਗੂੰਜ ਪੰਜਾਬ ਅੰਦਰ ਕਿਉਂ ਤਰਥੱਲੀ ਨਹੀਂ ਮਚਾਉਂਦੀ ਕਿ
ਮਾਣਸੁ ਭਰਿਆ ਆਇਆ
ਮਾਣਸੁ ਭਰਿਆ ਆਇ॥
ਜਿਤੁ ਪੀਤੈ ਮਤਿ ਦੂਰਿ ਹੋਇ
ਬਰਲੁ ਪਵੈ ਵਿਚਿ ਆਇ॥
ਆਪਣਾ ਪਰਾਇਨਾ ਨ ਪਛਾਣਈ
ਖਸਮਹੁ ਧਕੇ ਖਾਇ॥
ਜਿਤੁ ਪੀਤੈ ਖਸਮੁ ਵਿਸਰੈ,
ਦਰਗਹ ਮਿਲੈ ਸਜਾਇ॥ (ਬਿਹਾਗੜੇ ਕੀ ਵਾਰ ਸਲੋਕ ਮਹਲਾ 3)
ਬੜੀ ਅਜੀਬ ਸਥਿਤੀ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਉਸ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਜੋ ਕਦੀਂ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਜਿਉਂਦਾ ਸੀ, ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਤਾਂ ਇਥੋਂ ਤਕ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭਾਵੇਂ ਗੰਗਾ ਜਲ ਦੀ ਵੀ ਸ਼ਰਾਬ ਤਿਆਰ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਗਿਆਨ-ਵਾਨ ਲੋਕ ਇਸ ਦਾ ਸੇਵਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
ਸੁਰਸਰੀ ਸਲਲ ਕ੍ਰਿਤ ਬਾਰੁਨੀ ਰੇ
ਸੰਤ ਜਨ ਕਰਤ ਨਹੀਂ ਪਾਨੰ॥ (ਮਲਾਰ ਬਾਣੀ ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਕੀ)
ਪ੍ਰੰਤੂ ‘ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਰਮਿਆਂ' ਦੀ ਅਕਸ ਤਾਂ ਖੰਭ ਲਾ ਕੇ ਐਸੀ ਉਡ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਰਾਬ ਵਿਚ ‘ਔਕਸੀਟੋਸਿਨ' (Oxytocin) ਦੇ ਟੀਕੇ ਮਿਲਾ-ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੀ ਰਹੇ ਹਨ ਤੇ ਦੂਸਰੇ ਪਾਸੇ ਸ਼ਰਾਬ ਦੇ ਵਪਾਰੀ ਵੀ ਸ਼ਰਾਬ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਮਿਲਾਵਟ ਕਰਨ ਲਈ ਇਨਾਂ ਟੀਕਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਹ ਟੀਕੇ ਸਿਹਤ ਵਾਸਤੇ ਬਹੁਤ ਮਾੜੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਯਾਦ ਰਹੇ ਕਿ ਔਕਸੀਟੋਸਿਨ (Oxytocin) ਨਾਮਕ ਇਹ ਟੀਕੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਾਸਤੇ ਦੁੱਧ ਉਤਾਰਨ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੁਧਾਰੂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਉਪਰ ਵੀ ਇਸਦੇ ਕਈ ਬੁਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹਨ ਅਤੇ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਸਰਕਾਰੀ ਪਾਬੰਦੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਅਨੇਕ ਦਵਾਈ ਕੰਪਨੀਆਂ ਇਨਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਦਵਾਈ ਵਿਕਰੇਤਾ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਰੇਆਮ ਵੇਚਦੇ ਹਨ। ਐਸੇ ਟੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੋਈ ਸ਼ਰਾਬ ਦੇ ਅਸਰ ਤੇ ਸਰੂਰ ਦਾ ਉਦੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਵਿਆਹ ਮੰਡਲ ਲਾਸ਼ਾਂ ਦੇ ਮੰਡਲ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਿੱਛੇ ਵਿਧਵਾਵਾਂ ਦੇ ਵੈਣ ਅਤੇ ਮਾਸੂਮਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿਸਕੀਆਂ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੇਖ-ਵੇਖੀ ਉਲਾਸ, ਅਨੰਦ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੁਣ ਇਨਾਂ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਵਰਗ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।<

ਕੁਝ ਤਾਂ ਐਸੇ ਨਸ਼ੇ ਹਨ ਜਿਹ²ੜੇ ਸਾਡੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅਜਿਹੇ ਅਤੁੱਟ ਅੰਗ ਬਣ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਜੋ ਸਾਡੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਖ਼ੁਰਾਕ ਜਾਂ ਖਾਣ ਪੀਣ ਵਿਚ ਅਜਿਹਾ ਸਥਾਨ ਬਣਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਬੁਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਉਹ ਨਸ਼ੇ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਤਰੋ-ਤਾਜ਼ਗੀ ਦਾ ਸਾਧਨ ਅਤੇ ਥਕਵਾਟ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੇ ਜਾਦੂਮਈ ਨੁਸਖ਼ੇ ਲਗਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਇਨਾਂ ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਸਾਦਕ ਸੁਭਾਅ ਦਾ ਹੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟਾਅ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਹਲਕੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਾਲੇ ਨਸ਼ੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ :- ਚਾਹ, ਕੌਫੀ ਆਦਿ।

ਨਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਇਕ ਵਰਗ ਤਾਂ ਐਸਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸਦਾ ਮਾਰੂ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਾਡੀ ਰੋਜ਼ਮਰਾ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪ੍ਰਤੱਖ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ ਪ੍ਰੰਤੂ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਦੀ ਗ¤ਲ ਹੈ ਕਿ ਇਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦਿਨ-ਬ-ਦਿਨ ਵਧਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਇਹ ਹਨ ਤੰਮਾਕੂ, ਬੀੜੀ, ਸਿਗਰੇਟ, ਅਫ਼ੀਮ, ਜ਼ਰਦਾ, ਖੈਣੀ ਆਦਿ। ਖਪਤਕਾਰੀ ਦੇ ਨਿਜ਼ਾਮ ਅਤੇ ਬਹੁਰੰਗ ਮਨੋ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜਾਂ ਬੇਸ਼ਕ ਦਿਨ-ਬ-ਦਿਨ ਇਨਾਂ ਦੇ ਮਾਰੂ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਮਾਨ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਸੁਹਿਰਦ ਧਰਮੀ ਆਗੂ ਸਮੇਂ, ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਨਾਂ ਦੇ ਮਾਰੂ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਤੋਂ ਸੁਚੇਤ ਵੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਪ੍ਰੰਤੂ ਇਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦਿਨ-ਬ-ਦਿਨ ਵਧਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਤੰਮਾਕੂ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਜਾਂ ਬਣੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖੀ ਫੇਫੜੇ, ਮਿਹਦਾ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਬਿਲਕੁਲ ਖ਼ਸਤਾ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੂੰਹ ਹੇਠਾਂ ਚੂਨੇ ਵਿਚ ਮਿਲਾ ਕੇ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਤੰਮਾਕੂ ਨਾਲ ਮੂੰਹ ਦਾ ਅਤੇ ਗਲੇ ਦਾ ਕੈਂਸਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਇਸੇ ਹੀ ਤੰਮਾਕੂ ਨੂੰ ਚਿੱਟੇ ਕਾਗਜ਼ ਵਿਚ ਲਪੇਟ ਕੇ ਸਿਗਰੇਟ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਧੂੰਆਂ ਅੰਦਰ ਖਿੱਚ ਕੇ ਸਰੂਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਨੁੱਖੀ ਸਿਹਤ ਲਈ ਬਹੁਤ ‘ਫਾਇਦੇਮੰਦ' ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਕ ਸਿਗਰੇਟ ਪਾਣ ਨਾਲ ਔਸਤਨ 6 ਮਿੰਟ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਘਟਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ‘ਬਹਿਸ਼ਤੀ ਨਜ਼ਾਰੇ' ਹਾਸਲ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਜਿਸ ਅੰਗ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਸਿਗਰੇਟ ਦਾ ਧੂੰਆਂ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਲੰਘਦਾ ਹੈ ਉਤੇ ਹੀ ਕੈਂਸਰ ਰੂਪੀ ਬੂਟਾ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਦਾਜ਼ਨ 200 ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਤਰਾਂ ਦਾ ਕੈਂਸਰ ਸਿਗਰੇਟ ਦੀ ‘ਬਖਸ਼ਿਸ਼' ਹੈ। ਸਿਗਰੇਟ ਦੀ ਵਤੋਂ ਸਦਕਾ ਮਿਲੇ ਇਸ ਤੋਹਫ਼ੇ ਦਾ ਆਨੰਦ ਕੇਵਲ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ ਸਗੋਂ ਸਿਗਰੇਟ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ¶ (Passive Smoker) ਵੀਰ ਵੀ ਬੋਨਸ ਪ੍ਰਾਈਜ਼ ਹਾਸਲ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਵਧੇਰੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਬਾਜ਼ੀ ਦੇ ਦੌਰ ਸਦਕਾ ਸਿਗਰੇਟ ਮਹਿੰਗੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਮੱਧ ਵਰਗੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬੀੜੀਆਂ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਦ ਉਹ ਇਸ ਗਲ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਹਨ ਕਿ ਬੀੜੀ ਜਿਸ ਤੇਂਦੂ ਨਾਮ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦੇ ਪੱਤੇ ਵਿਚ ਲਪੇਟ ਕੇ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਉਹ ਇਸ ਦੇ ਅਸਰ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਮਾਰੂ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਤੰਮਾਕੂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕਈ ਤਰਾਂ ਦੇ ਸਾਦਕ ਪਦਾਰਥਾਂ ਸੁਪਾਰੀ ਆਦਿ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਪੈਕਟਾਂ ਵਿਚ ਪੈਕ ਕਰਕੇ ਵੇਚਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸੁੰਦਰ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਕੀਤੇ ਇਸ ਮਾਰੂ ਜ਼ਹਿਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਇਸ ਵੇਲੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਕੂਲ ਬੱਚੇ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੇ ਆਮ ਮੱਧ-ਵਰਗੀ ਕਿਸਾਨ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਐਸਾ ਤੋਹਫ਼ਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨਸਲਾਂ ਇਨਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਦੰਗ ਰਹਿ ਜਾਣਗੀਆਂ। ‘ਜਿਥੇ ਚਾਹ, ਉਥੇ ਰਾਹ' ਦੀ ਕਹਾਵਤ ਨੂੰ ਅਮਲੀ ਜਾਮਾ ਪਹਿਨਾਉਂਦਿਆਂ ਕੁਝ ਟੁੱਥ ਪੇਸਟ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵੀ ਇਸ ਦੌੜ ਤੋਂ ਪਿਛਾਂਹ ਨਹੀਂ ਰਹੀਆਂ। ਬਜ਼ਾਰ ਵਿਚ ਕੁਝ ਐਸੇ ਦੰਤ-ਮੰਜਨ ਅਤੇ ਪੇਸਟ ਉਪਲਬੱਧ ਹਨ ਜਿੰਨਾਂ ਵਿਚ ਭਰਪੂਰ ਤੰਮਾਕੂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਰੇਆਮ ਵਿਕਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਇਕ ਬੀਬੀ ਦਾ ਪਤੀ ਤੰਮਾਕੂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਬੈਠਾ। ਬੀਬੀ ਉਸ ਦੀ ਇਸ ਆਦਤ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਤੰਗ ਹੋਈ ਤੇ ਦਾਸ ਪਾਸ ਆ ਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, ‘‘ਕਿਸੇ ਤਰਾਂ ਇਨਾਂ ਦਾ ਤੰਮਾਕੂ ਛਡਾ ਦੇਵੋ।'' ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਤੁਸੀਂ ਇਕ ਤਾਂ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਇਨਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰੋ, ਦੂਸਰਾ ਮੈਂ ਨਾਲ ਇਲਾਜ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਉਹ ਬੀਬੀ ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਨਾ ਆਈ, ਕੋਈ ਦੋ ਕੁ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਆ ਕੇ ਦੁਬਾਰਾ ਦਵਾਈ ਵਾਸਤੇ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਦੱਸਣ ਲੱਗੀ, ‘‘ਸੋਨੂੰ ਦੇ ਡੈਡੀ ਤੰਮਾਕੂ ਤਾਂ ਬਿਲਕੁੱਲ ਛੱਡ ਗਏ ਹਨ, ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹੁਣ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਤੰਮਾਕੂ ਦੀ ਗੰਧ ਤੋਂ ਵੀ ਨਫ਼ਰਤ ਹੈ। ਬਸ ਸਾਰਾ-ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਗੁਸਲਖ਼ਾਨੇ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਮੰਜਨ ਤੇ ਬੁਰਸ਼ ਹੀ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।''

ਮੈਨੂੰ ਬੀਬੀ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਭਰੀ ਦਾਸਤਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਦਿਆਂ ਪਲ ਨਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਬੀਬੀ ਜੀ ਦੇ ਪਤੀ ਜੀ ਚੁੱਟਕੀ ਤੋਂ ਮੰਜਨ ਤੇ ਆ ਗਏ ਹਨ।

ਪੰਜਾਬ ਅੰਦਰ ਕਈ ਐਸੇ ਡੇਰੇ ਵੀ ਦਿਨ-ਬ-ਦਿਨ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ ਜਿਥੇ ਆਂਡਾ, ਮੀਟ ਆਦਿ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਉਪਰ ਤਾਂ ਪਾਬੰਦੀ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ‘ਸੁੱਕੀ ਰਸਦ' (ਹੋਰ) ਨਸ਼ੇ ਸ਼ਰੇਆਮ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਅਫ਼ੀਮ ਆਦਿ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਉਪਰ ਕੋਈ ਪਾਬੰਦੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕਈ ‘ਸਾਧਾਂ ਸੰਤਾਂ' ਦੇ ਡੇਰਿਆਂ ਵਿਚ ਤਾਂ ਸੁਰਤ ਦੇ ਟਿਕਾਓ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਾਧਨ ਹੀ ‘ਭੰਗ' ਹੈ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਖ ਨਿਧਾਨ ਜਾਂ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦੇਗ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਡੀਆਂ ਪੰਥਕ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਨਸ਼ਾ ਛਡਾਉ ਮਾਰਚ ਤਾਂ ਆਯੋਜਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਪ੍ਰੰਤੂ ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘ ਦੇ ਡੇਰਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚ ਹੋ ਰਹੀ ਭੰਗ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚੁੱਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਸ਼ਾਇਦ ਇਨਾਂ ਨੇ ਭਾਈ ਦੇਸਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਰਹਿਤਨਾਮੇ ਨੂੰ ਪੜ ਲਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਅੰਕਿਤ ਹੈ :-
ਰੱਤੀ ਅਫੀਮ ਜੁ ਮਾਸਾ ਭੰਗ॥
ਇਨ ਕੋ ਖਾਵੇ ਸਦਾ ਨਿਸੰਗ॥
ਦਰਅਸਲ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿਚ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤਕ ਮਿਲਗੋਭਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਸਿੱਖ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਤਹਿਸ-ਨਹਿਸ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਭੰਗ ਖਾਣ ਦੇ ਆਦੀ ਉਪਰੋਕਤ ਰਹਿਤਨਾਮੇ ਦੀ ਹੀ ਉਦਾਹਰਣ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਵਾਚਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭੰਗ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਜੰਗਾਂ-ਯੁੱਧਾਂ ਦੌਰਾਨ ਬਤੌਰ ਦਰਦ-ਨਿਵਾਰਕ ਦਵਾਈ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੋਵੇ ਇਸ ਦੇ ਵਿਚ ਖ਼ੂਨ ਦੇ ਜਮਾਓ ਦਾ ਗੁਣ ਹੋਣ ਸਦਕਾ ਖ਼ੂਨ ਦਾ ਵਹਾ ਰੋਕਣ ਲਈ ਵੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੋਵੇ ਪਰੰਤੂ ਗੁਰਮਤਿ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾ ਹਰ ਨਸ਼ਾ ਵਿਵਰਜਿਤ ਹੈ। ਪਰੰਤੂ ਧਰਮ ਦੇ ਪਰਦੇ ਅਦੀਨ ਡੇਰਿਆਂ ਵਿਚ ਭੰਗ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਮੰਨਣਾ ਇਕ ਬੁਰੀ ਪਿਰਤ ਹੈ।

ਨਸ਼ੇ ਦੇ ਪਰਿਪੇਖ ਵਿਚ ਧਰਮ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਡੇਰਿਆਂ ਆਦਿ ਵਿਚ ਅਜਿਹੇ ਮਾਦਤ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਾਸਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਦਰਜ ਗੁਰਮਤਿ ਵਿਰੋਧੀ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਸੋਧ ਕਰਨ ਦੀ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ, ਮਿਸਾਲ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਇਕ ਰਹਿਤਨਾਮੇ ਵਿਚ ਦਰਜ ਹੈ,
ਰਣ ਮੇਂ ਚਲੇ ਤੋ ਮਦਰਾ ਸੇਵੈ।
ਅਵਰ ਦਿਵਸ ਕਹੂੰ ਨਾਮ ਨ ਲੇਵੈ। (84) (ਦੇਸਾ ਸਿੰਘ)
ਗੁਰਮਤਿ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰਾਂ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਉਚਿਤ ਕਰਾਰ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ ਤੇ ਫਿਰ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਬਾਰੇ ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਅਨੇਕਾਂ ਹੀ ਪ੍ਰਮਾਣ ਦਰਜ ਹਨ। ਨਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਇਕ ਹੋਰ ਵਰਗ ਜੋ ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਸੁੱਖ ਵੰਗਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਉਭਰਿਆ ਹੈ ਉਹ ਹੈ ਦਰਦ ਨਿਵਾਰਕ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਮਾਤਰਾ ਵਿਚ ਵਰਤੋਂ ਜੋ ਕਿ ਗੰਭੀਰ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ। ਕੌਮ ਦੀ ਇਨਾਂ ਨਸ਼ਿਆਂ ਸਦਕਾ ਹੋ ਰਹੀ ਬਰਬਾਦੀ ਤੋਂ ਦਵਾਈ ਵਿਕਰੇਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਨੀਮ ਹਕੀਮਾਂ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਮੁਕਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਰਗ ਵਿਚ ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਮੁੰਡੇ ਹਨ ਜਾਂ ਕੁੜੀਆਂ ਇਨਾਂ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਆਮ ਹੈ। ਵਿਦਿਅਕ ਅਦਾਰਿਆਂ, ਪੇਂਡੂ ਖ਼ੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਨਾਲ ਅਸਰ ਅੰਦਾਜ਼ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਰੋਗ ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰਕਾਂ ਤਕ ਵੀ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਕੋਈ ਹੱਦ ਨਾ ਰਹੀ ਜਦੋਂ ਇਕ ਪਾਠੀ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਹੋਲੀ ਜਿਹ ਕਿਹਾ, ‘‘ਵੀਰ ਜੀ, 6 ਮੋਰ ਦੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਦੋਵੋ!'' ਮੈਂ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਮੋਰ ਦੇ ਬੱਚੇ ਕੀ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹ ਪਾਠੀ ਸਿੰਘ ਨੇ ਨਸ਼ੇ ਵਾਲੇ ਕੈਪਸੂਲਾਂ » (Dextropropoxyphen HCL) ਦਾ ਨਾਮ ਲਿਆ ਅਤੇ ਨਾਮ ਦੱ ਪਿਛੇ ਇਹ ਰਾਜ਼ ਸੀ ਕਿ ਇਕ ਦਵਾਈ ਕੰਪਨੀ ਵਲੋਂ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਇਨਾਂ ਦਰਦ ਨਿਵਾਰਕ ਕੈਪਸੂਲਾਂ ਦਾ ਰੰਗ ਮੋਰਪੰਖੀਆ ਹੈ। ਸਰਜਰੀ ਉਪਰੰਤ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਵਧੇਰੇ ਦਰਦ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਾਸਤੇ ਇੰਨਾਂ ਕੈਪਸੂਲਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਲਗ ਮਨੁੱਖ ਵਾਸਤੇ ਇਸ ਦੀ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਮਾਤਰਾ 350-390 ਮਿ: ਗ੍ਰਾ: ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ‘ਬਹਾਦਰ ਸਪੂਤ' ਤਾਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਲਗਾ-ਲਗਾ ਕੇ 6500 ਤੋਂ 7500 ਮਿ: ਗ੍ਰਾ: ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਛੱਕਦੇ ਹਨ ਅਰਥਾਤ ਦਸ ਤੋਂ ਬਾਰਾਂ ਪੱਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ।

ਇਨਾਂ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕੁਝ ਕੁਝ ਕੁਡੀਨ (Codiene) ਅਤੇ ਡੈਕਸਰੋਮੈਥੋਰਫੇਨ (Dextromethor-phine) ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਖਾਂਸੀ ਰੋਕੂ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਆਰਜ਼ੀ ਤੌਰ ਤੇ ਸਰੂਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਬੇਸ਼ਕ ਕਿ ਵਧੇਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਦਵਾਈਆਂ ਜੇਕਰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਮਾਤਰਾ ਵਿਚ ਲਈਆਂ ਜਾਣ ਤਾਂ ਇਨਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਸਬੰਧਿਤ ਬਿਮਾਰੀ ਲਈ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਹਨ ਪਰੰਤੂ ਇਨਾਂ ਖਾਂਸੀ ਸ਼ਰਬਤਾਂ ਨੂੰ ਪੀਣ ਦੇ ਆਦੀ ਤਾਂ 4-5 ਸ਼ੀਸ਼ੀਆਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪੀ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਬੀਬੀਆਂ ਵੀ ਆਪਣੀ ਬਰਾਬਰੀ ਦਾ ਹੱਕ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸਮਝਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਤਨਦੇਹੀ ਨਾਲ ਇਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਦਵਾਈਆਂ ਜੋ ਦਸਤ-ਰੋਕੂ ਹਨ ਉਨਾਂ ਵਿਚ ਡਾਈਫੀਨੋਕੀਲੇਟ (Diphonxylote) ਨਾਮ ਦਾ ਰਸਾਇਣ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਬਾਲਗ ਮਨੁੱਖ ਵਾਸਤੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਮਾਤਰਾ 5 ਤੋਂ 10 ਮਗ. ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਹੈ (ਕੇਵਲ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਲਈ) ਪਰੰਤੂ ਇਨਾਂ ਗੋਲੀਆਂ ਦੇ ਆਦੀ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਨਸ਼ਈ 120 ਮਗ. ਤਕ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦਵਾਈ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਮਾਤਰਾ ਨਸ਼ੇ ਦਾ ਸਰੂਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਨਸ਼ਈ ਆਦਮੀ ਇਸ ਦੇ 30 ਤੋਂ 40 ਪੱਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਖਾਂਦੇ ਹਨ। ਦਰਦ ਨਿਵਾਰਕ ਮਰਹਮ ਆਇਓਡੈਕਸ (IODEX) ਨੂੰ ਜ਼ੈਮ ਵਾਂਙ ਡਬਲਰੋਟੀ ਉਪਰ ਲਗਾ ਕੇ ਖਾਧਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਜੋਕੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਅਤੇ ਕਈ ਘਰੇਲੂ ਮਜ਼ਬੂਰੀਆਂ ਨੇ ਕਈ ਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਨਸਿਕ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਨਾਂ ਮਾਨਸਿਕ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਵਾਸਤੇ ਉਪਲਬੱਧ ਦਵਾਈਆਂ ਜਿਵੇਂ ਡਾਇਆਜੀਪਾਮ, ਇਮਰਾਮਈਨ, ਅਪਰਾਜੋਲਮ (Diazepam, Impramine Alprazolam) ਆਦਿ ਨੂੰ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਮਾਤਰਾ ਵਿਚ ਲੈ ਕੇ ਨਸ਼ਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਨੀਮ ਹਕੀਮ ਤਾਂ ਨਸ਼ਾ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਚਾਹਵਾਨ ਗ੍ਰਾਹਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ ਉਨਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਦੀ ਵੀ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਆਪਣੇ ਪੇਸ਼ੇ ਦੀ ਸ਼ਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਪਿਰਟ ਕਲੋਰੋਫਾਰਮ (Spirit Liquid Cardco) ਅਤੇ ਲਿਕਵਿਡ ਕਾਰਡਕੋ (Liquid Cardco) ਆਦਿ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਰਸਾਇਣਕ ਸ਼ਰਾਬ ਪੈ¤ਗ ਵੇਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ‘ਸਰੂਰ' ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਵਧੀਆ, ਸਸਤਾ ਤੇ ਸੌਖਾ ਸਾਧਨ ਹੈ।

ਇਨਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਉਪਰ ਟੀਕਿਆਂ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਹੈ। ਨੋਰਫੀਨ ਆਦਿ ਦੇ ਟੀਕੇ ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਸਿਹਤ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਚ ਦਰਦ ਨਿਵਾਰਕਾਂ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬਾਲਕ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਮਾਤਰਾ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ 1.8 ਮਿ: ਗ੍ਰ ਹੈ। (ਯਾਨਿ ਕਿ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਿੰਨ ਟੀਕੇ) ਪਰੰਤੂ ਇਨਾਂ ਟੀਕਿਆਂ ਦੇ ਆਦੀ ਮਨੁੱਖ ਰੋਜ਼ਾਨਾ 8 ਤੋਂ 10 ਟੀਕਿਆਂ ਦੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।

ਹੁਣ ਇੰਦਰ ਵੀ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਆ ਜਾਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਇਕ ਦੈਤ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕੋਧਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਉਹ ਸ਼ਰਾਬ ਦੇ ਦੋ ਖੂਹ ਪੀ ਕੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੋਇਆਂ। (287) ਇੰਦਰ ਨੇ ਅਜੇਹਾ ਤੀਰ ਛੱਡਿਆ ਜੋ ਦੈਤ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਅੱਗੇ ਲੱਘ ਗਿਆ। ਫੇਰ ਦੈਂਤ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਕਰ ਕੇ ਐਸਾ ਵਾਰ ਕੀਤਾ ਕੇ ਦੇਵ-ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਭਾਜੜਾਂ ਪੈ ਗਈਆਂ। ਜਦੋ ਮਹਾਕਾਲ ਨੇ ਦੇਵਤੇ ਭੱਜਦੇ ਦੇਖੇ ਤਾਂ ਆਪ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ। ਇਕ-ਇਕ ਤੀਰ ਨਾਲ ਸੌ ਸੌ ਨੂੰ ਚੀਰਦਾ ਗਿਆ ਤੇ ਦੈਤਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿਚੋ ਸੌ ਸੌ ਖੂਨ ਦੀਆਂ ਤਤੀਰੀਆਂ ਚਲੀਆਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋ ਸੌ ਸੌ ਹੋਰ ਦੈਤ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਗਏ।(296) ਹੁਣ ਮਹਾਕਾਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹੀ ਦੈਤ ਮਾਰੇ। ਪਰ ਹੁਣ ਦੈਤ ਵੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਵੱਧਣ ਲਗੇ। ਭਾਵ, ਦੈਤ ਮਹਾਕਾਲ ਦੇ ਕਾਬੂ ਨਹੀ ਆ ਰਹੇ। ਹੁਣ ਮਹਾਕਾਲ ਨੇ ਅਜੇਹੇ ਬਾਣ ਚਲਾਏ ਕੇ ਇਕ-ਇਕ ਬਾਣ ਨਾਲ ਹਜ਼ਾਰ-ਹਜ਼ਾਰ ਦੈਤ ਮਾਰ ਦਿਤੇ। ਅਣਗਿਣਤ ਦੈਤਾਂ ਨੂੰ ਫੜਕੇ ਕੱਚੇ ਹੀ ਚੱਬ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਦੈਤਾਂ ਦਾ ਖੂਨ ਵੀ ਚੂਸ ਲਿਆ।(299) ਉਧਰ ਦੈਤਂ ਵੀ ਕਿਹੜੇ ਘਟ ਹਨ, ਸਵਾਸਾਂ ਦੀ ਹਵਾ ਤੋਂ ਹੀ ਹੋਰ ਦੈਤਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ। (300) ਬੜਾ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ ਕੇ ਇੰਦਰ ਤੇ ਚੰਦ੍ਰ ਲੋਕ ਕੰਬ ਗਏ।(318) ਕਿਤੇ ਲੰਬੀਆਂ ਬੰਦੂਕਾਂ ਅਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਖਿਚੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਤੋਪਾਂ ਵੀ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। (324) ਯਾਦ ਰਹੇ ਇਹ ਯੁੱਧ ਸਤਿਯੁਗ ਵਿਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਿਸ ਦੀ ਉਮਰ 1728000 ਸਾਲ ਹੈ ਜਦੋ ਕੇ ਗੰਨ ਪਾਉਡਰ ਦੀ ਉਮਰ 1100 ਸਾਲ ਤੋ ਵੱਧ ਨਹੀ।
ਜਦੋ ਇੱਸ ਤਰਾਂ ਦਾ ਭਿਆਨਕ ਯੁਧ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤਾਂ ਦੂਹਲ ਦੇਈ ਨਾ ਦੀ ਇਕ ਇਸਤਰੀ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਜੋ ਸ਼ੇਰ ਤੇ ਸਵਾਰ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਹੀ ਦੈਤ ਭਜਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ।(331) (ਯਾਦ ਰਹੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਬਾਲਾ ਨਾ ਦੀ ਇਕ ਦੇਵੀ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਕੀ ਬਣਿਆ?।) ਇਸ ਨੇ ਦੈਤਾਂ ਦਾ ਸਫਾਇਆ ਕੀਤਾ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੈਤਾ ਦੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਸਿੰਗ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚੁੰਜਾਂ ਲਮਢੀਗਾਂ ਵਾਂਗ ਵੱਡੀਆਂ ਸਨ, ਨੂੰ ਦੂਹਲਾ ਦੇਈ ਨੇ ਚੁਣ-ਚੁਣ ਕੇ ਬਰਛੀ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ।(339) ਜਿਹੜੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੋ ਕੇ ਮਰਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਰੀਆਂ ਵਰ ਕੇ ਲੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਤੇ ਉਹ ਬਿਬਾਨ ਵਿਚ ਬੈਠਕੇ ਸਵਰਗਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ। ਜੋ ਭੱਜਦੇ ਹੋਏ ਮਾਰੇ ਗਏ ਉਹ ਨਰਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ।(346) ਮਹਾਕਾਲ ਅਤੇ ਦੂਹਲਾ ਦੇਈ ਨੇ, ਜੋ ਸ਼ੇਰ ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬੁਹਤ ਹੀ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੈ, ਦੈਤਾਂ ਦਾ ਸਰਵਨਾਸ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਕਾਲ ਨੇ ਸਾਰੇ ਦੈਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਖਿਚ ਲਿਆ ਤੇ ਕਾਲਿ ਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੈਤਾਂ ਨੂੰ ਖਾ ਗਈ।(364)
ਤੱਦ ਇਕ ਦੈਤ ਹੀ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਮਹਾ-ਕਾਲ ਨੂੰ ਵਗਾਰਿਆ, ਹੇ ਮਹਾਕਾਲ ਐਵੇ ਫੁਲਿਆ ਨਾ ਫਿਰ, ਆ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਯੁਧ ਕਰ, ਅੱਜ ਫੈਸਲਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਜਾਂ ਅਸਿਧੁਜ ਨਹੀ ਜਾਂ ਦੈਤ ਨਹੀ।(369) ਦੋਵਾਂ ਵਿਚ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਦੈਤ ਪਿਛੇ ਨਹੀ ਹੱਟਦਾ ਭਾਂਵੇਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਆਂਦਰਾਂ ਗਿਰਝਾਂ ਖਾ ਗਈਆਂ। ਮਹਾਂ ਕਾਲ ਨੇ ਕਰੋਧ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਦੈਤ ਤੇ ਵੀਹ ਹਜ਼ਾਂਰ ਬਾਣ ਛੱਡੇ।(371) ਮਹਾਕਾਲ ਨੇ ਇਕ ਬਾਣ ਨਾਲ ਦੈਂਤ ਦਾ ਝੰਡਾ, ਦੋ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਰੱਥ ਦੇ ਦੋਵੇ ਪਹੀਏ, ਚਾਰ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਚੋਹਾਂ ਹੀ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿਤਾ। ਇਕ ਹੋਰ ਬਾਣ ਨਾਲ ਜਗਤ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨੇ ਦੈਤ ਦਾ ਮੱਥਾ ਚੀਰ ਦਿਤਾ ਅਤੇ ਦੋ ਹੋਰ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਵੈਰੀ ਦੇ ਦੋਵੇ ਹੱਥ ਕੱਟ ਸੁਟੇ। (374)
ਪਾਠਕ, ਹੁਣ ਤਾਂਈ 404 ਵੇਂ ਚਰਿਤ੍ਰ ਦੇ, ਜਿਸ ਦੇ ਕੁਲ 405 ਬੰਦ ਹਨ, ਵਿਚੋਂ 1 ਤੋਂ 374 ਬੰਦਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਚੁਕੇ ਹਨ। ਆਉ ਹੁਣ ਬੰਦ 375 ਤੋ 405 ਤੱਕ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਕਰ ਲਈਏ।
ਨਿਤਨੇਮ ਦੇ ਗੁਟਕਿਆਂ ਵਿਚ, “ੴ ਸ੍ਰੀ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕੀ ਫਤਹ ॥ ਪਾਤਿਸਾਹੀ 10॥“ ਪਤਾ ਨਹੀ ਇਹ ਕਿਸ ਦਲੀਲ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕੇ ਅਸਲ ਲਿਖਤ ਵਿਚ ਤਾਂ ‘ਕਬ੍ਯੋ ਬਾਚ ਬੇਨਤੀ’ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਅਸਲੀਤ ਨੂੰ ਜਾਨਣ ਲਈ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਹੱਥ ਲਿਖਤ ਦੇ ਦਰਸ਼ਣ ਕਰੋ ਜੀ।
ਪੁਨਿ ਰਾਛਸ ਕਾ ਕਾਟਾ ਸੀਸਾ । ਸ੍ਰੀ ਅਸਿਕੇਤ ਜਗਤ ਕੇ ਈਸਾ।।
ਪੁਹਪਨ ਬ੍ਰਿਸਟਿ ਗਗਨ ਤੇਂ ਭਈ। ਸਭਹਿਨ ਆਨਿ ਬਧਾਈ ਦਈ।।(375)
ਫਿਰ ਜਗਤ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਅਸਿਕੇਤ ਨੇ ਰਾਖਸ਼ ਦਾ ਸੀਸ ਕਟ ਦਿੱਤਾ। ਅਕਾਸ਼ ਤੋ ਫੂਲਾਂ ਦੀ ਬਰਖਾ ਹੋਈ ਤੇ ਸਭ ਨੇ ਆ ਕੇ ਵਧਾਈਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ।(375)
ਧੰਨ੍ਯ ਧੰਨ੍ਯ ਲੋਗਨ ਕੇ ਰਾਜਾ। ਦੁਸਟਨ ਦਾਹ ਗਰੀਬ ਨਿਵਾਜਾ।।
ਅਖਲ ਭਵਨ ਕੇ ਸਿਰਜਨਹਾਰੇ। ਦਾਸ ਜਾਨਿ ਮੁਹਿ ਲੇਹੁ ਉਬਾਰੇ।।(376)
ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਤੂਸੀ ਧੰਨ ਹੋ ,ਤੁਸੀ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਗਰੀਬਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਹੇ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ! ਦਾਸ ਜਾਣ ਕੇ ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ (376)
ਕਬ੍ਯੋ ਬਾਚ ਬੇਨਤੀ॥ ਚੌਪਈ॥ (ਕਵੀ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ)
ਹਮਰੀ ਕਰੋ ਹਾਥ ਦੈ ਰੱਛਾ ॥ ਪੂਰਨ ਹੋਇ ਚਿਤ ਕੀ ਇੱਛਾ ॥
ਤਵ ਚਰਨਨ ਮਨ ਰਹੈ ਹਮਾਰਾ ॥ ਅਪਨਾ ਜਾਨ ਕਰੋ ਪ੍ਰਤਿਪਾਰਾ ॥1॥(377)
(ਯਾਦ ਰਹੇ ਇਸ ਬੰਦ ਦਾ ਆਖੇ ਜਾਂਦੇ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿਚ ਨੰ: 377 ਹੈ ਪਰ ਨਿਤਨੇਮ ਦੇ ਗੁਟਕਿਆਂ ਵਿਚ ਨੰ:1 ਹੈ। ਜੇ ਇਹ ਲਿਖਤ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕੀ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ ਕੇ ਉਹ ਇਸ ਬੰਦ ਦਾ ਨੰ: ਬਦਲ ਦੇਵੇ?)
ਹਮਰੇ ਦੁਸਟ ਸਭੈ ਤੁਮ ਘਾਵਹੁ ॥ ਆਪੁ ਹਾਥ ਦੈ ਮੋਹਿ ਬਚਾਵਹੁ ॥
ਸੁਖੀ ਬਸੈ ਮੋਰੋ ਪਰਿਵਾਰਾ ॥ ਸੇਵਕ ਸਿੱਖ ਸਭੈ ਕਰਤਾਰਾ ॥2॥(378)
ਮੋ ਰੱਛਾ ਨਿਜ ਕਰ ਦੈ ਕਰਿਯੈ ॥ ਸਭ ਬੈਰਨ ਕੋ ਆਜ ਸੰਘਰਿਯੈ ॥
ਪੂਰਨ ਹੋਇ ਹਮਾਰੀ ਆਸਾ ॥ ਤੋਰ ਭਜਨ ਕੀ ਰਹੈ ਪਿਆਸਾ ॥3॥(379)
ਤੁਮਹਿ ਛਾਡਿ ਕੋਈ ਅਵਰ ਨ ਧਿਯਾਊਂ ॥ ਜੋ ਬਰ ਚਹੋਂ ਸੁ ਤੁਮ ਤੇ ਪਾਊਂ ॥
ਸੇਵਕ ਸਿੱਖ ਹਮਾਰੇ ਤਾਰੀਅਹਿ ॥ ਚੁਨਿ ਚੁਨਿ ਸਤ੍ਰ ਹਮਾਰੇ ਮਾਰੀਅਹਿ ॥4॥(380)
ਆਪ ਹਾਥ ਦੈ ਮੁਝੈ ਉਬਰਿਯੈ ॥ ਮਰਨ ਕਾਲ ਕਾ ਤ੍ਰਾਸ ਨਿਵਰਿਯੈ ॥
ਹੂਜੋ ਸਦਾ ਹਮਾਰੇ ਪੱਛਾ ॥ ਸ੍ਰੀ ਅਸਿਧੁਜ ਜੂ ਕਰਿਯਹੁ ਰੱਛਾ ॥5॥(381)
ਰਾਖਿ ਲੇਹੁ ਮੁਹਿ ਰਾਖਨਹਾਰੇ ॥ ਸਾਹਿਬ ਸੰਤ ਸਹਾਇ ਪਿਯਾਰੇ ॥
ਦੀਨ ਬੰਧੁ ਦੁਸਟਨ ਕੇ ਹੰਤਾ ॥ ਤੁਮਹੋ ਪੁਰੀ ਚਤੁਰ ਦਸ ਕੰਤਾ ॥6॥(382)
ਕਾਲ ਪਾਇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਬਪੁ ਧਰਾ ॥ ਕਾਲ ਪਾਇ ਸਿਵਜੂ ਅਵਤਰਾ ॥
ਕਾਲ ਪਾਇ ਕਰ ਬਿਸਨੁ ਪ੍ਰਕਾਸਾ ॥ ਸਕਲ ਕਾਲ ਕਾ ਕੀਆ ਤਮਾਸਾ ॥7॥(383)
ਜਵਨ ਕਾਲ ਜੋਗੀ ਸਿਵ ਕੀਓ ॥ ਬੇਦਰਾਜ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੂ ਥੀਓ ॥
ਜਵਨ ਕਾਲ ਸਭ ਲੋਕ ਸਵਾਰਾ ॥ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ ਤਾਹਿ ਹਮਾਰਾ ॥8॥(384)
ਜਵਨ ਕਾਲ ਸਭ ਜਗਤ ਬਨਾਯੋ ॥ ਦੇਵ ਦੈਤ ਜੱਛਨ ਉਪਜਾਯੋ ॥
ਆਦਿ ਅੰਤਿ ਏਕੈ ਅਵਤਾਰਾ ॥ ਸੋਈ ਗੁਰੂ ਸਮਝਿਯਹੁ ਹਮਾਰਾ ॥9॥(385)
ਨਮਸਕਾਰ ਤਿਸ ਹੀ ਕੋ ਹਮਾਰੀ ॥ ਸਕਲ ਪ੍ਰਜਾ ਜਿਨ ਆਪ ਸਵਾਰੀ ॥
ਸਿਵਕਨ ਕੋ ਸਿਵਗੁਨ ਸੁਖ ਦੀਓ ॥ ਸੱਤ੍ਰਨ ਕੋ ਪਲ ਮੋ ਬਧ ਕੀਓ ॥10॥(386)
ਘਟ ਘਟ ਕੇ ਅੰਤਰ ਕੀ ਜਾਨਤ ॥ ਭਲੇ ਬੁਰੇ ਕੀ ਪੀਰ ਪਛਾਨਤ ॥
ਚੀਟੀ ਤੇ ਕੁੰਚਰ ਅਸਥੂਲਾ ॥ ਸਭ ਪਰ ਕ੍ਰਿਪਾ ਦ੍ਰਿਸਟਿ ਕਰ ਫੂਲਾ ॥11॥ (387)
ਸੰਤਨ ਦੁਖ ਪਾਏ ਤੇ ਦੁਖੀ ॥ ਸੁਖ ਪਾਏ ਸਾਧਨ ਕੇ ਸੁਖੀ ॥
ਏਕ ਏਕ ਕੀ ਪੀਰ ਪਛਾਨੈਂ ॥ ਘਟ ਘਟ ਕੇ ਪਟ ਪਟ ਕੀ ਜਾਨੈਂ ॥12॥(388)
ਜਬ ਉਦਕਰਖ ਕਰਾ ਕਰਤਾਰਾ ॥ ਪ੍ਰਜਾ ਧਰਤ ਤਬ ਦੇਹ ਅਪਾਰਾ ॥
ਜਬ ਆਕਰਖ ਕਰਤ ਹੋ ਕਬਹੂੰ ॥ ਤੁਮ ਮੈ ਮਿਲਤ ਦੇਹ ਧਰ ਸਭਹੂੰ ॥13॥(389)
ਜੇਤੇ ਬਦਨ ਸ੍ਰਿਸਟਿ ਸਭ ਧਾਰੈ ॥ ਆਪੁ ਆਪਨੀ ਬੂਝ ਉਚਾਰੈ ॥
ਤੁਮ ਸਭਹੀ ਤੇ ਰਹਤ ਨਿਰਾਲਮ ॥ ਜਾਨਤ ਬੇਦ ਭੇਦ ਅਰ ਆਲਮ ॥14॥(390)
ਨਿਰੰਕਾਰ ਨ੍ਰਿਬਿਕਾਰ ਨਿਰਲੰਭ ॥ ਆਦਿ ਅਨੀਲ ਅਨਾਦਿ ਅਸੰਭ ॥
ਤਾ ਕਾ ਮੂੜ੍ਹ ਉਚਾਰਤ ਭੇਦਾ ॥ ਜਾ ਕੌ ਭੇਵ ਨ ਪਾਵਤ ਬੇਦਾ ॥15॥(391)
ਤਾ ਕੌ ਕਰਿ ਪਾਹਨ ਅਨੁਮਾਨਤ ॥ ਮਹਾ ਮੂੜ੍ਹ ਕਛੁ ਭੇਦ ਨ ਜਾਨਤ ॥
ਮਹਾਦੇਵ ਕੌ ਕਹਤ ਸਦਾ ਸਿਵ ॥ ਨਿਰੰਕਾਰ ਕਾ ਚੀਨਤ ਨਹਿ ਭਿਵ ॥16॥(392)
ਆਪੁ ਆਪਨੀ ਬੁਧਿ ਹੈ ਜੇਤੀ ॥ ਬਰਨਤ ਭਿੰਨ ਭਿੰਨ ਤੁਹਿ ਤੇਤੀ ॥
ਤੁਮਰਾ ਲਖਾ ਨ ਜਾਇ ਪਸਾਰਾ ॥ ਕਿਹ ਬਿਧਿ ਸਜਾ ਪ੍ਰਥਮ ਸੰਸਾਰਾ ॥17॥(393)
ਏਕੈ ਰੂਪ ਅਨੂਪ ਸਰੂਪਾ ॥ ਰੰਕ ਭਯੋ ਰਾਵ ਕਹੀ ਭੂਪਾ ॥
ਅੰਡਜ ਜੇਰਜ ਸੇਤਜ ਕੀਨੀ ॥ ਉਤਭੁਜ ਖਾਨਿ ਬਹੁਰ ਰਚਿ ਦੀਨੀ ॥18॥(394)
ਕਹੂੰ ਫੂਲ ਰਾਜਾ ਹ੍ਵੈ ਬੈਠਾ ॥ ਕਹੂੰ ਸਿਮਟਿ ਭਿੋ ਸੰਕਰ ਇਕੈਠਾ ॥
ਸਗਰੀ ਸ੍ਰਿਸਟਿ ਦਿਖਾਇ ਅਚੰਭਵ ॥ ਆਦਿ ਜੁਗਾਦਿ ਸਰੂਪ ਸੁਯੰਭਵ ॥19॥(395)
ਅਬ ਰੱਛਾ ਮੇਰੀ ਤੁਮ ਕਰੋ ॥ ਸਿੱਖ ਉਬਾਰਿ ਅਸਿੱਖ ਸੰਘਰੋ ॥
ਦੁਸ਼ਟ ਜਿਤੇ ਉਠਵਤ ਉਤਪਾਤਾ ॥ ਸਕਲ ਮਲੇਛ ਕਰੋ ਰਣ ਘਾਤਾ ॥20॥(396)
ਜੇ ਅਸਿਧੁਜ ਤਵ ਸਰਨੀ ਪਰੇ ॥ ਤਿਨ ਕੇ ਦੁਸ਼ਟ ਦੁਖਿਤ ਹ੍ਵੈ ਮਰੇ ॥
ਪੁਰਖ ਜਵਨ ਪਗ ਪਰੇ ਤਿਹਾਰੇ ॥ ਤਿਨ ਕੇ ਤੁਮ ਸੰਕਟ ਸਭ ਟਾਰੇ ॥21॥(397)
ਜੋ ਕਲਿ ਕੋ ਇਕ ਬਾਰ ਧਿਐ ਹੈ ॥ ਤਾ ਕੇ ਕਾਲ ਨਿਕਟਿ ਨਹਿ ਐਹੈ ॥
ਰੱਛਾ ਹੋਇ ਤਾਹਿ ਸਭ ਕਾਲਾ ॥ ਦੁਸਟ ਅਰਿਸਟ ਟਰੇਂ ਤਤਕਾਲਾ ॥22॥(398)
ਕ੍ਰਿਪਾ ਦ੍ਰਿਸਟਿ ਤਨ ਜਾਹਿ ਨਿਹਰਿਹੋ ॥ ਤਾ ਕੇ ਤਾਪ ਤਨਕ ਮੋ ਹਰਿਹੋ ॥
ਰਿੱਧਿ ਸਿੱਧਿ ਘਰ ਮੋ ਸਭ ਹੋਈ ॥ ਦੁਸ਼ਟ ਛਾਹ ਛ੍ਵੈ ਸਕੈ ਨ ਕੋਈ ॥23॥(399)
ਏਕ ਬਾਰ ਜਿਨ ਤੁਮੈ ਸੰਭਾਰਾ ॥ ਕਾਲ ਫਾਸ ਤੇ ਤਾਹਿ ਉਬਾਰਾ ॥
ਜਿਨ ਨਰ ਨਾਮ ਤਿਹਾਰੋ ਕਹਾ ॥ ਦਾਰਿਦ ਦੁਸਟ ਦੋਖ ਤੇ ਰਹਾ ॥24॥(400)
ਖੜਗ ਕੇਤ ਮੈ ਸਰਣਿ ਤਿਹਾਰੀ ॥ ਆਪ ਹਾਥ ਦੈ ਲੇਹੁ ਉਬਾਰੀ ॥
ਸਰਬ ਠੌਰ ਮੋ ਹੋਹੁ ਸਹਾਈ ॥ ਦੁਸਟ ਦੋਖ ਤੇ ਲੇਹੁ ਬਚਾਈ ॥25॥(401)
ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ ਵਿਚ ਇਹ 25 ਬੰਦ ਹੀ ਦਰਜ ਹਨ, ‘ਭਾਵ ਹਮਰੀ ਕਰੋ ਹਾਥ ਦੇ ਰੱਛਾ’(377) ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ‘ਦੁਸਟ ਦੋਖ ਤੇ ਲੇਹੁ ਬਚਾਈ’ (401) ਤੱਕ। ਪਰ ਜੋ ਡੇਰੇ ਪੰਥ ਪ੍ਰਮਾਣਤ ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ ਨੂੰ ਨਹੀ ਮੰਨਦੇ ਉਹ ਉਪਰੋਕਤ 375 ਅਤੇ 376 ਨੰ: ਬੰਦਾਂ ਸਮੇਤ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਬੰਦ ਵੀ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ।
ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰੀ ਹਮ ਪਰ ਜਗ ਮਾਤਾ॥ ਗ੍ਰੰਥ ਕਰਾ ਪੂਰਨ ਸੁਭ ਰਾਤਾ॥
ਕਿਲਬਿਖ ਸਕਲ ਦੇਹ ਕੋ ਹਰਤਾ॥ ਦੁਸਟ ਦੋਖਿਯਨ ਕੋ ਛੈ ਕਰਤਾ॥26॥(402)
ਮੇਰੇ ਉਤੇ ਜਗਮਾਤਾ (ਦੁਰਗਾ, ਪਾਰਵਤੀ) ਨੇ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕੀਤੀ ਹੈ (ਅਤੇ ਮੈਂ) ਸ਼ੁਭ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ (ਸੁਭ ਰਾਤਾ) ਗ੍ਰੰਥ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। (ਉਹੀ) ਮੇਰੇ ਸ਼ਰੀਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਅਤੇ ਦੋਖੀਆਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ।(402)
ਸ੍ਰੀ ਅਸਿਧੁਜ ਜਬ ਭਏ ਦਇਆਲਾ॥ ਪੂਰਨ ਕਰਾ ਗ੍ਰੰਥ ਤਤਕਾਰਾ॥
ਮਨ ਬਾਂਛਤ ਫਲ ਪਾਵੈ ਸੋਈ॥ ਦੂਖ ਨ ਤਿਸੈ ਬਿਆਪਤ ਕੋਈ॥27। (403)
ਜਦ ਸ੍ਰੀ ਅਸਿਧੁਜ (ਮਹਾਕਾਲ : ਵੱਡਾ ਕਾਲ । ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਸਰੂਪ ਵਿਚ ਸ਼ਿਵਜੀ ਦਾ ਇਕ ਨਾਂ । ਵੇਖੋ ਸ਼ਿਵ। ‘ਹਿੰਦੂ ਮਿਥਿਹਾਸ ਕੋਸ਼’ ਪੰਨਾ 398) ਦਿਆਲ ਹੋਏ ਤਾਂ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਮੈ ਇਹ ਗ੍ਰੰਥ ਮੁਕੰਮਲ ਕਰ ਲਿਆ। ਜੋ ਇਸ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰੇਗਾ ਉਹ ਮਨ-ਇੱਛਤ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਦੁਖ ਵਿਆਪਤ ਨਹੀ ਹੋਵੇਗਾ।(403) ਅੜਿੱਲ॥
ਸੁਨੈ ਗੁੰਗ ਜੋ ਯਾਹਿ ਸੁ ਰਸਨਾ ਪਾਵਈ॥ ਸੁਨੈ ਮੂੜ ਚਿਤ ਲਾਇ ਚਤੁਰਤਾ ਆਵਈ॥
ਦੂਖ ਦਰਦ ਭੌ ਨਿਕਟ ਨ ਤਿਨ ਨਰ ਕੇ ਰਹੈ॥ ਹੋ ਜੋ ਯਾਕੀ ਏਕ ਬਾਰ ਚੌਪਈ ਕੋ ਕਹੈ॥28 (404)
ਚੌਪਈ॥ ਸੰਬਤ ਸੱਤ੍ਰਹ ਸਹਸ ਭਣਿੱਜੈ॥ ਅਰਧ ਸਹਜ ਫੁਨਿ ਤੀਨਿ ਕਹਿੱਜੈ॥
ਭਾਦ੍ਰਵ ਸੁਦੀ ਅਸਟਮੀ ਰਵਿਵਾਰਾ॥ ਤੀਰ ਸਤੁੱਦ੍ਰਵ ਗ੍ਰੰਥ ਸੁਧਾਰਾ॥29 (405)
ਇਤਿ ਸ੍ਰੀ ਚਰਿਤ੍ਰੋ ਪਖਯਾਨੇ ਤ੍ਰਿਯਚਰਿਤ੍ਰੇ ਮੰਤ੍ਰੀ ਭੂਪ ਸੰਬਾਦੇ ਚਾਰ ਸੌ ਚਾਰ ਚਰਿਤ੍ਰ ਸਮਾਤ ਮਸਤੁ ਸੁਭ ਮਸਤੂ॥
ਭਾਵ ਇਹ ਗ੍ਰੰਥ, ਐਤਵਾਰ ਭਾਦੋਂ ਸੁਦੀ 8 ਸੰਮਤ 1753 ਨੂੰ ਸੱਤਲੁਜ ਦੇ ਕੰਢੇ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ।
ਨੋਟ:- ਸੰਮਤ 1753 ਵਿਚ ਭਾਂਦੋ ਸੁਦੀ 8 ਨੂੰ ਦਿਨ ਐਤਵਾਰ ਨਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਦਿਨ ਤਾਂ ਮੰਗਲਵਾਰ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਨੇ ਵੀ ਇਹ ਲਿਖਤ ਲਿਖੀ ਹੈ ਉਸ ਨੇ ਅੱਟੇ-ਸੱਟੇ ਨਾਲ ਹੀ ਤਰੀਖ ਲਿੱਖ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।

ਯਾਦ ਰਹੇ ਇਹ ਯੁੱਧ ਸਤਿਯੁਗ ਵਿਚ ਅਰੰਭ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਉਮਰ 1728000 ਸਾਲ ਸੀ। ਜੇ ਇਹ ਵੀ ਮੰਨ ਲਿਆਂ ਜਾਵੇ ਕੇ ਇਹ ਯੁੱਧ ਸਤਿਯੁਗ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਹੀ ਅਰੰਭ ਹੋਇਆਂ ਸੀ ਤਾਂ ਵੀ ਇਸ ਦੇ ਅਰੰਭ ਹੋਣ ਦਾ ਸਮਾਂ (ਦੁਆਪਰ 1296000 ਸਾਲ + ਤ੍ਰੇਤਾ 864000 + ਕਲਯੁਗ 5111 ਸਾਲ ) 2165111 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਬਣਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਯੁਧ ਦੇ ‘ਅੱਖੀਂ ਡਿੱਠੇ ਹਾਲ’ ਲਿਖੇ ਨੂੰ ਸਿਰਫ 314 ਸਾਲ ਹੀ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹ ਹੈ ਉਸ ਪੂਰੇ ਚਰਿਤ੍ਰ 404 ਦੀ ਸੰਖੇਪ ਵਾਰਤਾ ਜਿਸ ਦੇ ਕੁਲ 405 ਬੰਦ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾ ਵਿਚੋ ਪੰਥਕ ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ ਮੁਤਾਬਕ 377 ਤੋ 401 ਤੱਕ ਭਾਵ 25 ਬੰਦਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਡੇਰੇਦਾਰ, ਜੋ ਪੰਥਕ ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ ਨੂੰ ਨਹੀ ਮੰਨਦੇ ੳਨ੍ਹਾਂ ਵਲੋ 375 ਤੋ 405 ਤੱਕ ਭਾਵ 31 ਬੰਦਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ‘ਗੁਰਬਾਣੀ ਪਾਠ ਦਰਪਣ’ ਵਿਚ ਤਾਂ ਇਹ ਵੀ ਦਰਜ ਹੈ, “ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸਾਧ ਸੰਗਤ ਜੀ! ਜਿਹੜਾ ਰਹਿਰਾਸ ਬਾਣੀ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ, ਗੁਰਮਤਿ ਦਾ ਅਸੂਲ ਸੀ ਪਹਿਲੇ ਪੁਰਾਨਤ ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਬਾਣੀ ਸ੍ਰੀ ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵੀ ‘ਮਹਾਂ ਕਾਲ ਕੀ ਜੋ ਸਰਨ ਪਏ’ ਤੋਂ ਚੌਪਈ ਪੜ੍ਹਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਅਤੇ ਇਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ੍ਰੀ ਪਟਨੇ ਸਾਹਿਬ ਪੜ੍ਹਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਜਿੰਨੀ ਹੁਣ ਸ੍ਰੀ ਹਜੂਰ ਸਾਹਿਬ ਸ਼ੁਰੂ ਹੈ। ਬਹੁਰਿ ਅਸਰੁ ਕਾ ਕਾਟਿਸ ਮਾਥਾ॥ ਸ੍ਰੀ ਅਸਿਧੁਜ ਜਗਤ ਕੇ ਨਾਥਾ॥” (ਪੰਨਾ 188)

ਇਹ ਹੈ ਦਲੀਲ! ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਹਮਾਇਤੀ ਵਿਦਵਾਨ ਦੀ, ਕਿਉਂ ਕਿ ਇਹ ਅਧੂਰਾ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਲਿਖਤ ਹੈ। ਜੇ ਇਹ ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਇਹ ਪੂਰੀ ਹੋਣੀ ਸੀ। ਇਹ ਅਧੂਰਾ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਜੇ ਪੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਹੋਣੀ ਸੀ ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਰਚਨਾ। ਇਹ ਹੈ ਦਲੀਲ ਪ੍ਰੋਫੇਸਰ ਅਨੁਰਾਗ ਸਿੰਘ ਹੁਰਾਂ ਦੀ? ਪ੍ਰੋਫੇਸਰ ਅਨੁਰਾਗ ਸਿੰਘ ਤੁਹਾਡੇ ਕਹਿਣ ਦਾ ਭਾਵ ਇਹ ਹੈ: ਕਵੀ ਪੂਰਾ ਤੇ ਗੁਰੂ ਅਧੂਰਾ? ਵਾਹ! ਕਿਸਮਤ ਦਿਆ ਬਲੀਆਂ ਰਿੱਧੀ ਖੀਰ ਤੇ ਬਣ ਗਿਆ ਦਲੀਆ।
ਆਓ, ਉਸ ਅਸਲ ਲਿਖਤ ‘ਗਿਆਨ ਪ੍ਰੋਬਧ’ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੀਏ।
ਅਖੋਤੀ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ (ਪੰਨਾ 127-155) ਇੱਕ ਰਚਨਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ ‘ਗਿਆਨ ਪ੍ਰੋਬਧ’ । ਜਿਸ ਦੇ ਕੁਲ 336 ਛੰਦ ਹਨ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਛੰਦ ਨੰ: 1 ਤੋਂ 127 ਗੋਡਿਆਂ ਤਕ ਲੰਬੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ ਹੱਥ, ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਧਨੁਸ਼ ਅਤੇ ਖੜਗ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ (ਆਜਾਨ ਬਾਹੂ ਸਾਰੰਗ ਕਰ ਧਰਣੰ), ਚੰਚਲ ਨੇਤ੍ਰਾਂ ਵਾਲੇ (ਚੰਚਲ ਚਖ ਚਾਰਣ ਮਛ ਬਿਡਾਰਣ), ਮੱਥੇ ਉਤੇ ਚੰਦਨ ਦੇ ਤਿਲਕ (ਸੋਹਤ ਚਾਰ ਚਿਤ੍ਰ ਕਰ ਚੰਦਨ) ਵਾਲੇ ਨਾਥ ਦੀ (ਨਮੋ ਨਾਥ ਪੂਰੇ) ਦੀ ਉਪਮਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

‘ਪਰਮਾਤਮਾ ਬਾਚ’ (128) ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਤਮਾ ਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਰਜ ਹੈ। ‘ਆਤਮਾ’ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ (ਇਕ ਕਰ੍ਹ੍ਹਯੋ ਪ੍ਰਸਨ ਆਤਮਾ ਦੇਵ) ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਦੱਸਿਆਂ।
ਇਕ ਰਾਜ ਧਰਮ ਇੱਕ ਦਾਨ ਧਰਮ। ਇੱਕ ਭੋਗ ਧਰਮ ਇੱਕ ਮੋਛ ਕਰਮ (132)
‘ਆਤਮਾ’ ਦਾ ਅਗਲਾ ਸਵਾਲ, ਪਹਿਲਾਂ ਦਾਨ ਧਰਮ ਦਾ ਵਰਨਣ ਕਰੋ (ਬਰਨੰਨ ਕਰੋ ਤੁਮ ਪ੍ਰਿਥਮ ਦਾਨ) ਤਾਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕੇ ਤਿੰਨਾਂ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਵਰਨਣ ਤਾ ਨਹੀ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਪਰ ਭਾਰਤ ਖੰਡ ਦੇ ਜੰਬੂ ਦੀਪ ਦੇ ਦੁਆਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਰਾਜੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਰ ਦਾ ਵਰਨਣ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। (136)

ਜਿਸ ਨੇ ਚੌਹਾਂ ਖੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਖੰਡਿਤ ਨ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਣ ਵਾਲੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕੌਰਵਾ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਚੰਡ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ। ਜਦੋ ਜੰਬੂ ਦੀਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਧੌਂਸਾ ਵਜਣ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਰਾਜਸੂਯ ਯੱਗ ਕਰਨ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। ਜਿਥੇ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਪੱਤਰ ਭੇਜ ਕੇ ਇਕੱਠੇ ਕਰ ਲਿਆ ਉਥੇ ਕਰੋੜਾਂ ਹੀ ਯੱਗ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਿਤਜ (ਕਰਮਕਾਂਡੀ) ਅਤੇ ਕਰੋੜਾਂ ਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਬੁਲਾ ਲਿਆ। ਸਭ ਵਾਸਤੇ ਕਰੋੜਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਪਕਵਾਨ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਏ ਗਏ।
ਕੋਟਿ ਕੋਟਿ ਬੁਲਾਇ ਰਿਤਜ ਕੋਟਿ ਬ੍ਰਹਮ ਬੁਲਾਏ।
ਕੋਟਿ ਕੋਟਿ ਬਨਾਇ ਬਿੰਜਨ ਭੋਗੀਅਹਿ ਬੁਹ ਭਾਇ। (142)
ਰਾਜੇ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ, ਇੱਕ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਇੱਕ ਇੱਕ ਭਾਰ ਸੋਨਾ (5 ਮਣ ਕੱਚਾ, ਲੱਗ-ਭੱਗ 80 ਕਿਲੋ), ਸੌ-ਸੌ ਹਾਥੀ, ਸੌ-ਸੌ ਰੱਥ, ਦੋ-ਦੋ ਹਜਾਰ ਘੋੜਾ, ਚਾਰ-ਚਾਰ ਹਜ਼ਾਰ ਸੁਨਹਿਰੀ ਸਿੰਗਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਮੱਝਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਚਾਰ ਕੋਹ ਦਾ ਯੱਗ-ਕੁੰਢ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਜਾਰ ਪ੍ਰਨਾਲੇ ਲਗਾਏ ਗਏ ਜਿਹਨਾਂ ਰਾਹੀ ਹਾਥੀ ਦੀ ਸੁੰਡ ਜਿੰਨੀਆਂ ਮੋਟੀਆਂ ਦੇਸੀ ਘਿਉ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਪੈ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਇਹ ਕਰਮਕਾਂਡ ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ।
ਏਕ ਏਕ ਸੁਵਰਨ ਕੋ ਦਿਜ ਏਕ ਦੀਜੈ ਬਾਰ।
ਏਕ ਸਉ ਗਜ ਏਕ ਸਉ ਰਥਿ ਦੁਇ ਸਹੰਸ੍ਰ ਤੁਖਾਰ।
ਸਹੰਸ ਚਤੁਰ ਸੁਵਰਨ ਸਿੰਗੀ ਮਹਿਖ ਦਾਨ ਅਪਾਰ।
ਓੇਕ ਏਕਹਿ ਦੀਜੀਐ ਸੁਨ ਰਾਜ ਰਾਜ ਅਉਤਾਰ। (143)
ਵਿਚਾਰ:- ਜਿਵੇ ਕੇ ਪਾਠਕ ਉਪਰ ਪ੍ਹੜ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਕਿ ਜੰਬੂ ਦੀਪ ਦੇ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਰਾਜੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਰ ਵਲੋ ਕੀਤੇ ਇਸ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਕਰੋੜਾਂ ਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹਾਜਰ ਹੋਏ ਸਨ। ‘ਕੋਟਿ ਕੋਟਿ ਬੁਲਾਇ ਰਿਤਜ’। ਹੁਣ ਜੇ ‘ਕੋਟਿ ਕੋਟਿ’ ਦਾ ਅਰਥ 20-25 ਕਰੋੜ ਨਾ ਵੀ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਵੀ 5-7 ਕਰੋੜ ਤਾ ਬਣਦਾ ਹੀ ਹੈ। ਚਲੋ ਆਪਾ ਹੋਰ ਵੀ ਘੱਟ ਕਰ ਲੈਦੇ ਹਾ। ਜੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 3 ਕਰੋੜ ਵੀ ਹੋਵੇ ਤਾ ਵੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਦਾਨ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਿੰਨੀ ਹੋਈ? ।
ਸੋਨਾ 30000000 /80 ਕਿਲੋ =?
ਹਾਥੀ 30000000/100 =?
ਰੱਥ 30000000/100 =?
ਘੋੜੇ 30000000/2000 =?
ਮੱਝਾਂ 30000000/4000 =?
ਪਾਠਕ ਨੋਟ ਕਰਨ ਕਿ ਜਿਥੇ ਮੱਝਾਂ ਦੇ ਸਿੰਗਾਂ ਉਪਰ ਸੋਨਾ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆਂ ਹੈ ਉਥੇ ਦੇਸਾਂ-ਬਦੇਸਾਂ ਤੋ ਬਿੱਨ ਸੱਦੇ ਮਹਿਮਾਨ (ਮੰਗਤੇ) ਵੀ ਆਏ ਹੋਏ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੋਨਾ, ਚਾਦੀ ਅਤੇ ਤਾਬੇ ਸਮੇਤ ਰੇਸ਼ਮੀ ਬਸਤਰ ਦਾਨ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਕਿ ਉਹ ਵੀ ਰਾਜੇ ਬਣ ਗਏ। (144) 5 ਮੀਲ ਦੇ ਹਵਨ-ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਜਾਰ ਪ੍ਰਨਾਲੇ ਲਿਗਾਏ ਗਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀ ਹਾਥੀ ਦੇ ਸੁੰਡ ਵਾਰਗੀ ਘਿਉ ਦੀ ਧਾਰ ਪੈਦੀ ਸੀ। (ਹਸਤ ਸੁੰਡ ਪ੍ਰਮਾਨ ਘ੍ਰਿਤ ਕੀ ਪਰਤ ਧਾਰ ਅਪਾਰ) ਇੱਕ ਹਜਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੋਮ ਯੱਗ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ। (ਪਹਿਲਾ ਯੱਗ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ) ਛੰਦ 150 ਤੋਂ 156 ਤਕ ‘ਸ੍ਰੀ ਬਰਣ ਦਾ ਬੱਧ’ ਦਾ ਜਿਕਰ ਹੈ।
ਰਾਜਾ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਦਾ ਕਥਨ (ਛੰਦ157 ਤੋਂ168)
ਅਰਜਨ ਦੇ ਪੋਤੇ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਨੇ ਗਜ-ਮੇਦ ਯੱਗ ਕਰਨ ਹਿਤ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲਾ ਹਾਥੀ ਮੰਗਵਾ ਲਿਆ। ਅੱਠ ਲੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ-ਪੱਤਰ ਭੇਜੇ ਗਏ। ਅੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਕਰਮਕਾਂਡੀ ਬੁਲਾਏ ਗਏ। ਅੱਠ ਕੋਹ ਦੇ ਹਵਨ-ਕੁਡੰ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਪ੍ਰਨਾਲੇ ਲਾਏ ਗਏ ਜ੍ਹਿਨਾਂ ਰਾਹੀ ਹਾਥੀ ਦੇ ਸੁੰਡ ਜਿੰਨੀਆਂ ਘਿਉ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਪੈ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।

ਭਾਤ ਭਾਤ ਬਨਾਇ ਕੈ ਤਹਾ ਅਸਟ ਸਹੰਸ੍ਰ ਪ੍ਰਨਾਰ। ਹਸਤ ਸੁੰਡ ਪ੍ਰਮਨ ਤਾ ਮਹਿ ਹੋਮੀਐ ਘ੍ਰਿਤ ਧਾਰ। 158.

ਰਾਜੇ ਨੇ ਹੀਰੇ-ਮੋਤੀ ਸੋਨਾ-ਚਾਦੀ, ਰੇਸ਼ਮੀ ਬਸਤ੍ਰ, ਘੋੜੇ ਅਤੇ ਹਾਥੀ ਆਦਿਕ ਦਾ ਦਾਨ ਕੀਤਾ। ਹਰ ਪਾਸੇ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਦੀ ਜੈ-ਜੈ ਕਾਰ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ।

ਸੋ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਅਤੇ ਸਿਰਫ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੀ ਨਿਆਰੀ ਹੋਂਦ ਦੇ ਵਾਧੇ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ਹੀ ਸੀ ਜਿਸ ਦੀ ਰੂਹ ਦਾ ਕਤਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਬੇਕਿਰਕੀ ਦੇ ਨਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਪ੍ਰੋਕਤ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਚਾਰ ਪੁਰਬ ਜੋ ਇਕੋ ਦਿਨ ਹੀ ਮਨਾਏ ਜਾਣਗੇ, ਉਸ ਦਿਨ ਵਿਗਾੜੇ ਗਏ ਕੈਲੰਡਰ ਮੁਤਾਬਕ 3 ਵੈਸਾਖ 16 ਅਪ੍ਰੈਲ ਦਿਨ ਸ਼ੁਕਰਵਾਰ, ਵੈਸਾਖ ਵਦੀ 2 ਹੋਵੇਗੀ।
ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਵੈਬ ਸਾਈਟ ਮੁਤਾਬਕ :
(1) ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਗੁਰਗੱਦੀ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ, 29 ਮਾਰਚ 1552,
29 ਮਾਰਚ 1552 ਨੂੰ 3 ਵੈਸਾਖ , ਚੇਤ ਸੁਦੀ 4, ਮੰਗਲਵਾਰ ਸੰਮਤ 1609 ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਸੀ।
4) ਜੋਤੀ-ਜੋਤ ਸ੍ਰੀ ਹਰਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ, 30 ਮਾਰਚ 1664, 3 ਵੈਸਾਖ, ਚੇਤ ਸੁਦੀ 14 ਸੰਮਤ 1721 ਬਿਕ੍ਰਮੀ
ਭਾਵ ਹੁਣ ਵੀ ਇਹ ਦਿਹਾੜੇ ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਕੈਲੰਡਰ ਮੁਤਾਬਕ 3 ਵੈਸਾਖ ਨੂੰ ਹੀ ਮਨਾਏ ਜਾਣਗੇ। ਹੁਣ ਸਵਾਲ ਪੈਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੈਲੰਡਰ ਦੇ ਦੋ ਮਹਾਨ ਸੋਧਕਾਂ, ਭਾਈ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਧੁੰਮਾ ਅਤੇ ਜਥੇਦਾਰ ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਮੱਕੜ ਨੇ ਇਹ ਦਿਹਾੜੇ ਵਦੀਆਂ–ਸੁਦੀਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਕਿਉ ਨਹੀ ਰੱਖੇ? ਇਹ ਕੀ ਤਰੀਕਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਆਪਣੀ ਮਰਜੀ ਨਾਲ ਹੀ ਕੋਈ ਦਿਹਾੜਾ ਸੁਰਜੀ ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਮੁਤਾਬਕ ਅਤੇ ਕੋਈ ਦਿਹਾੜਾ ਤਿੱਥੀਆਂ ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਮੁਤਾਬਕ ਰੱਖ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਧੁਮੱਕੜਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ਵਿਚ ਹੁਣ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਤਰੀਖ ਉਸੇ ਦਿਨ ਹੋਇਆ ਕਰੇਗੀ ਜਦੋ ਸੂਰਜ ਇਕ ਰਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਦੂਜੀ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰੇਗਾ। ਸੂਰਜ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ੀ ‘ਚ ਦੂਜੀ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਕਦੋਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰੇਗਾ ਜਾਂ ਗੋਲਕ ਦਾ ਢਿੱਡ ਭਰਨ ਲਈ ਸੰਗ੍ਰਾਂਦ ਕਿਸ ਦਿਨ ਮਨਾਈ ਜਾਵੇਗੀ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕਮੇਟੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸਵਾਲ ਕੁਰਾਲੀ ਦੇ ਪੰਡਤਾਂ ਤੋਂ ਪੁਛਣਾ ਪਿਆ ਕਰੇਗਾ। ਸਾਧ ਬਾਬਿਆਂ ਵਲੋਂ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੁਣ ਵਿਗਾੜੈ ਗਏ ਕੈਲੰਡਰ ਤੋ ਸ਼ਪੱਸਟ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਰੋਧ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸਿਰਫ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਵਿਚ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਦਿਨ-ਤਿਉਹਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਸਨ।
ਖਾਲਸਾ ਜੀ, ਕਰੋ ਦਰਸ਼ਨ ! ਜੋ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਕੀ ਪਰੋਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
(1) 24 ਮਾਰਚ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਨੌਮੀ। (2) 28 ਮਾਰਚ ਮਹਾਂਵੀ ਜਯੰਤੀ ,
(3) 16 ਮਈ ਪਰਸ਼ੂਰਾਮ ਜਯੰਤੀ। (4) 20ਸਤੰਬਰ ਸ਼੍ਰੀ ਕਿਸ਼ਨ ਜਨਮ-ਅਸ਼ਟਮੀ ,
(5) 11 ਸਤੰਬਰ ਈਦ-ਉਲ-ਫਿਤਰ। (6) 16 ਸਤੰਬਰ ਜਨਮ ਬਾਬਾ ਸ਼੍ਰੀ ਚੰਦ ਜੀ,
(7) 2 ਅਕਤੂਬਰ ਜਨਮ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ। (8) 8 ਅਕਤੂਬਰ ਅਗਰਸੈਨ ਜਯੰਤੀ,
(9) 22 ਅਕਤੂਬਰ ਜਨਮ ਰਿਸਿ ਬਾਲਮੀਕ ਜੀ। (10) 6 ਨਵੰਬਰ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਦਿਵਸ।
(11) 17 ਨਵੰਬਰ ਈਦ-ਉਲ-ਜ਼ਹਾ। (12) 25 ਦਸੰਬਰ ਕ੍ਰਿਸਮਿਸ-ਡੇ।
(13) 16 ਫਰਵਰੀ ਈਦ-ਏ-ਮਿਲਾਦ। (14) 2 ਮਾਰਚ ਸ਼੍ਰੀ ਮਹਾਂ ਸਿ਼ਵਰਾਤਰੀ
ਕੀ ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਖਵਾਉਣ ਵਾਲੀ ਕਮੇਟੀ ਉਪ੍ਰੋਕਤ ਦਿਨ-ਤਿਉਹਾਰ ਵੀ ਮਨਾਇਆ ਕਰੇਗੀ? ਜੇ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਸਵਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਕੈਲੰਡਰ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਰਜ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਕਿਓਂ ਪਈ? ਇਹ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਧਾਰਮਿਕ ਕੈਲੰਡਰ ਹੈ ਨਾਂ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਕੈਲੰਡਰ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਦਿਹਾੜੇ ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕੈਲੰਡਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਰਜ ਨਾਂ ਹੋਣ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਵਾਲ ਭਾਈ ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਪੁਛਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ਚੋਂ ਇਹ ਅਨਮਤੀ ਤਿਉਹਾਰ ਕੱਢ ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਗਿਆਨੀ ਜੀ ਨੇ ਸਰੋਤਿਆਂ ਨਾਲ ਇਹ ਵਾਇਦਾ ਵੀ ਕੀਤਾ ਕਿ 24 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਹੋ ਰਹੀ ਜਥੇਦਾਰਾਂ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਇਸ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ।

ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ਵਿੱਚ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੰਗ੍ਰਾਦ ਦੀ ਤਰੀਖ ਵੀ ਪੱਕੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਇਸ ਕਰਕੇ ਹੀ ਸਾਰੇ ਦਿਹਾੜੇ ਹਰ ਸਾਲ ਇਕ ਪੱਕੀ ਤਰੀਖ ਨੂੰ ਹੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਗਾੜੇ ਗਏ ਕੈਲੰਡਰ ਵਿੱਚ ਜੇਠ, ਅੱਸੂ, ਕੱਤਕ, ਮੱਘਰ ਪੋਹ ਅਤੇ ਮਾਘ ਦੀ ਸੰਗ੍ਰਾਂਦ ਹੁਣ ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਕੈਲੰਡਰ ਮੁਤਾਬਕ ਆਵੇਗੀ। ਹੁਣ ਕੋਈ ਵੀ ਪੁਰਬ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਉਸ ਤਰੀਖ ਹੀ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗਾ ਭਾਂਵੇ ਕਿ ਸਿਰਫ ਚਾਰ ਗੁਰਪੁਰਬਾਂ ਦੀਆਂ ਤਰੀਖਾਂ ਹੀ ਪੁਰਾਤਨ ਮਰਯਾਦਾ ਅਨੂਸਾਰ ਬਦਲੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਹਾੜਾਂ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਜੇਠ ਸੁਦੀ 4, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪੋਹ ਸੁਦੀ 7, ਗੁਰਗੱਦੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਕੱਤਕ ਸੁਦੀ 2 ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਦਿਹਾੜਾਂ ਕੱਤਕ ਸੁਦੀ 5 ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ।

ਅਖੌਤੀ ਦਸ਼ਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹਰ ਵਿਦਵਾਨ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕੇ ਚੌਪਈ “ਚਰਿਤ੍ਰਯੌ ਪਾਖਿਯਾਨ” ਨਾਮਕ ਅਸ਼ਲੀਲ ਰਚਨਾ ਦੀਆਂ ਅੰਤਲੀਆਂ ਪੌੜੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਜਾਪ ਸਾਹਿਬ, ਸ਼ਿਵ ਪੁਰਾਨ ਦੇ ਪੰਨਾ ਨ. 539 ਤੋ 561 ਪੱਨੇ ਦਾ ਉਤਾਰਾ ਹੈ। “ਭਗੌਤੀ” ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਮਤਲਬ “ਦੁਰਗਾ ਦੇਵੀ” ਨਾਲ ਹੈ। ਇਸ ਅਖਬਾਰ ਦਾ ਐਡੀਟਰ ਵੀ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਫੇਸਰ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਵੀ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਆਨ ਦੇ ਦੇਣਾਂ ਅਤੇ ਅਪਨੀ ਫੋਟੋ ਛਪਵਾ ਲੈਣਾਂ ਅਤੇ ਆਮ ਜਨਮੱਤ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਚਲਨਾ ਅਤੇ ਉਨਾਂ ਦੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਅਤੇ ਚੈਤੱਨਤਾ ਦਾ ਦਾਇਰਾ ਹੋਲੀ ਹੌਲੀ ਵਧਾਉਦੇ ਹੋਏ, ਅਪਨੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੁਹੀਮ ਦਾ ਰੂਪ ਦੇਣਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਬਿਖੜਾ ਕੰਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰੌਫੇਸਰ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਬਾਖੂਬੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।

ਖੰਡੇ ਬਾਟੇ ਦੀ ਪਾਹੁਲ ਨੂੰ “ਅੰਮ੍ਰਿਤ” ਸਮਝਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਾਣੀ ਨੂੰ, ਜਦੋਂ ਇਨਾਂ ਬਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਅਪਨੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਨਿਤਨੇਮ ਬਨਾਉਣ ਦਾ ਪ੍ਰਣ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ “ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਮਰਿਯਾਦਾ” ਅਨੁਸਾਰ ਅਪਨੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਚਲਾਉਨ ਦੀ ਸਿਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੀ ਸ. ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਘੱਗਾ ਅਤੇ ਇਸ ਅਖਬਾਰ ਦਾ ਐਡੀਟਰ ਇਹਨਾ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕੇ, ਜੋ ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਕੋਲੋਂ ਸਿਖਿਆ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਹੋ ਉਹ ਗਲਤ ਹੈ? । “ਰਹਿਤ ਮਰਿਯਾਦਾ” ਜੋ ਤੁਹਾਡਾ code of conduct (ਸਿੱਖ ਸੰਵਿਧਾਨ) ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਗਲਤ ਹੈ। ਸ. ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਘੱਗਾ ਜੀ ਅਸੀ ਸਾਰੇ ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਕਿਉਕੇ ਆਪ ਜੀ ਦੀ ਗਿਣਤੀ, ਅਖੌਤੀ ਦਸ਼ਮ ਗ੍ਰੰਥ ਬਾਰੇ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲੇਕਿਨ ਆਪਦੇ ਬਿਆਨ, ਆਪਜੀ ਦੀ ਫੋਟੋ ਨਾਲ ਨਿਤ ਛਾਪਨ ਵਾਲੀ ਅਖਬਾਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਐਡੀਟਰ ਦੀ ਖੁਸਾਮਦ ਵਿੱਚ ਐਸਾ ਬਿਆਨ Publically ਦੇ ਕੇ “ਅਖੋਤੀ ਦਸ਼ਮ ਗ੍ਰੰਥ” ਵਿਰੋਧੀ “ਮੁਹੀਮ” ਨੂੰ ਕਮਜੋਰ ਕਰਨਾਂ ਆਪ ਜੀ ਵਰਗੇ ਵਿਦਵਾਨ ਨੂੰ ਸੋਭਾ ਨਹੀ ਦਿੰਦਾ।

ਅਖੌਤੀ ਦਸ਼ਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਬਾਰੇ ਆਮ ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਚੇਤੱਨ ਕਰਨਾਂ ਅਤੇ ਇਹਨਾ ਦਸ਼ਮ ਗ੍ਰੰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਨਕੇਲ ਪਾਉਨਾਂ ਜੇ ਆਪ ਇਨਾਂ ਸੌਖਾ ਸਮਝਦੇ ਹੋ ਤੇ, Time TV ਤੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿਚ, ਦੋ ਕੌਡੀ ਦਾ, ਅਕਲੋਂ ਪੈਦਲ ਰਤਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤੁਹਾਡੀ ਬੋਲਤੀ ਬੰਦ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਨਾਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਅਖੋਤੀ ਦਸ਼ਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਬਾਰੇ ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਜੋ ਤੇਜੀ ਆਈ ਹੈ ਉਹ ਜਗ ਜਾਹਿਰ ਹੈ ਕੇ ਗਿਆਨੀ ਭਾਗ ਸਿੰਘ ਤੋ ਬਾਦ ਪ੍ਰੋਫੇਸਰ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਵਜਹ ਨਾਲ ਹੀ ਆਈ ਹੈ। “ਪੁਜਾਰੀਆਂ” ਨਾਲ ਅਪਨੀ ਨਿਜੀ ਲੜਾਈ ਲੜਨ ਨੂੰ “ਮੁਹਿੰਮ” ਨਹੀਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਉਸ ਲਈ ਅਪਨੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਮਰੇ ਵਿਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਕੇ ਥਾਂ ਥਾਂ ਤੇ ਸੋਟਿਆਂ, ਕਿਰਪਾਨਾਂ ਅਤੇ ਗੋਲੀਆਂ ਦਾ ਸਾਮਨਾ ਕਰਨਾਂ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਪ੍ਰੋਫੇਸਰ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿਘ ਆਏ ਦਿਨ ਸਹਾਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਗੱਲ ਤੁਸੀਂ ਅਪਨੇ ਪਿਆਰੇ ਐਡੀਟਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਵੀ ਸਮਝਾ ਦੇਵੋ ਤਾਂ ਆਪ ਜੀ ਦੀ ਬਹੁਤ ਮੇਹਰਬਾਨੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਜੇ ਉਹ ਇਸ ਮੁਹੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣਾ ਚਾਉਨ ਤਾਂ ਕੌਮ ਉਨਾਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕਰੇਗੀ। ਉਹ ਤੇ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਹੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਵੀ ਹਉਮੈ ਦੇ ਵਸ ਪੈ ਕੇ ਅਪਨੀ ਅਖਬਾਰ ਦੀ ਸੁਰਖੀ ਬਨਾਂ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਕੇ ਪ੍ਰੋਫੇਸਰ ਚੰਡੀਗੜ ਆ ਕੇ ਵੀ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਨ ਨਹੀ ਆਇਆ। ਪ੍ਰੋਫੇਸਰ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ, ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦਾ ਸਤਕਾਰ ਯੋਗ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਹੈ, ਇਸ ਅਖਬਾਰ ਦਾ ਕੋਈ ਮੁਲਾਜਿਮ ਨਹੀ। ਜੇ ਤੁਹਾਡੇ ਸੰਪਾਦਕ ਜੀ ਇਹ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕੇ ਉਹ ਦੋਵੇ ਇੱਕ ਕੁਹਾੜੇ ਦੇ ਜਖਮੀ ਹਨ ਤੇ ਉਹ ਹੀ ਮਿਲਨ ਦਾ ਉਪਰਾਲਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸਨ।

ਤੁਹਾਡੀ ਉਸ ਗੱਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਤੇ ਰਹਿ ਗਇਆ ਕੇ ਪ੍ਰੋਫੇਸਰ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਚੌਪਈ, ਜਾਪ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਭਗੌਤੀ ਬਾਰੇ ਕੀ ਸਟੈਂਡ ਹੈ। ਪ੍ਰੋਫੇਸਰ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਇੱਕ ਸੁਲਝੇ ਅਤੇ ਨਿਡਰ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਹਨ। ਕੌਮ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ Sacrifice (ਬਲਿਦਾਨ) ਦੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਦ ਨੂੰ ਉਹ ਪਾਰ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਉਨਾਂ ਬਾਰੇ ਭੱਦੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਵਰਤ ਕੇ ਯਾਂ ਉਨਾਂ ਉਪਰ ਕਿੰਤੂ ਕਰਕੇ ਕੋਈ ਵੀ ਮਨੁਖ ਵਿਦਵਾਨ ਕਹਲਾਉਨ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਉਨਾਂ ਨੇ ਦੋ ਤਖਤਾਂ ਤੇ ਗੁਰੁ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਨੂੰ ਬਹਾਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਸ ਅਖੋਤੀ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਗੁਰੁ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲੋਂ ਹਟਾਉਨ (ਜੈਸਾ ਕੇ ਅਕਾਲ ਤਖਤ ਨੇ ਆਪ 6 ਜੂਨ 2008 ਵਿੱਚ ਹੁਕਮਨਾਮਾਂ ਵੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਸੀ) ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਅਸ਼ਲੀਲ ਰਚਨਾਂ “ਚਰਿਤ੍ਰਯੌ ਪਾਖਿਯਾਨ” ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕਡਣ ਦੀ ਮੁਹਿਮ ਚਲਾਈ ਤੇ ਇਸ ਅਖੋਤੀ ਗ੍ਰੰਥ ਅਗੇ ਮੱਥਾ ਨਾਂ ਟੇਕ ਕੇ ਸਿੱਖਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਗੁਰੁ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਗੁਰੁ ਮਨਣ ਦਾ ਅਵਾਹਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਉਨਾਂ ਨੇ ਕੀ ਖੋਇਆ ਅਤੇ ਕੀ ਪਾਇਆ, ਇਹ ਕੌਮ ਦੇ ਸਾਮਨੇ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਲੇਖਾ ਜੋਖਾ ਆਉਨ ਵਾਲਾ ਇਤਿਹਾਸ ਕਰੇਗਾ। ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮੁੱਦੇ, ਨਿਤਨੇਮ ਦੀਆਂ ਬਾਣੀਆਂ ਬਾਰੇ ਉਹ ਜਾਨਦੇ ਹਨ ਕੇ ਇਨਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਬਾਣੀਆਂ ਦਾ ਸੱਚ ਕੀ ਹੈ ਲੇਕਿਨ ਇਨਾਂ ਬਾਰੇ ਉਹ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਸਿੱਖ ਦੇ ਜਾਗਰੂਕ ਹੋਣ ਤੋ ਪਹਿਲਾਂ ਚੁਕਨ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਨਹੀ ਹਨ। ਕਿਉਂਕੇ ਜਿਸ ਕੌਮ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਇਹ ਜਰੂਰਤ ਹੈ ਉਹ ਹੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਵਸ਼ ਇਸਦੇ ਖਿਲਾਫ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕੀ ਉਹ ਮੁਹਿੰਮ ਕਾਮਜਾਬ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? (ਜੈਸਾ ਕਿ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।)। ਨਿਤਨੇਮ ਦੀਆਂ ਬਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਮਰਿਯਾਦਾ ਵਿੱਚ ਜਰੂਰੀ ਸੋਧ ਇਹ ਕੰਮ ਉਨਾਂ ਕੋਮ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਸੂਝਵਾਨ ਤਬਕੇ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿਤਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੱਕਤ ਆਉਨ ਤੇ ਚੁਕਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਉਤੇ ਅਸੀ ਸਾਰੇ ਅਪਨਾ ਅਪਨਾ Home Work ਕਰ ਵੀ ਰਹੇ ਹਾਂ ਕੋਈ ਅਰਾਮ ਨਾਲ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਨਹੀ ਹਾਂ। ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਪੰਥ ਦੇ ਉਨਾਂ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਤੋ ਮੁਨਕਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹਨ ਜੋ ਇਨਾਂ ਬਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਕ੍ਰਿਤ ਨਹੀ ਮਨਦੇ। ਦਾਸ ਅਤੇ ਇਸ ਅਖੌਤੀ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਰ ਵਿਦਵਾਨ ਦੀ ਇੱਕ ਹੀ ਰਾਏ ਹੈ ਕੇ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਬਾਣੀਆਂ ਗੁਰੁ ਕ੍ਰਿਤ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਰਹਿਤ ਮਰਿਆਦਾ ਵਿੱਚ ਜੁੜੀ ਚੰਡੀ ਦੀ ਵਾਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਉੜੀ ਨੂੰ ਵੀ ਸੋਧਨ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਹੈ। ਲੇਕਿਨ ਉਸ ਦਾ ਸਹੀ ਵੇਲਾ ਹਾਲੀ ਆਇਆ ਨਹੀਂ। ਪੈਂਡਾ ਲੰਮਾ ਹੈ, ਵਿਰੋਧੀ ਤਾਕਤਵਰ ਤੇ ਚੰਡਾਲ ਹੈ। ਕੰਮ ਇੱਕ ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਹੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜੁਟਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਸਮਝਣ (Understanding) ਦੀ ਕਮੀ ਹੋਨ ਕਰਕੇ ਇਹ ਕੰਮ ਦਿਨ ਬ ਦਿਨ ਹੋਰ ਔਖਾ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਅਣਖੀ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਹਮਣਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹੈ ਪਰ ਅਣਖੀ ਦਾ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਜਾਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਨਾਲ ਭੋਰਾ ਵੀ ਮੋਹ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਸ੍ਰੀ ਅਣਖੀ ਪਿੰਡ ਧੌਲਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਬਰਨਾਲੇ ਚਲੇ ਗਏ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਣਖੀ ਜੱਦੀ ਪੁਸਤੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਮੋਹ ਵੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਮੈਂ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਕਸਬੇ ਹੰਡਿਆਇਆ ਵਿਚ ਇਕ ਸਨਅਤੀ ਇਕਾਈ ਵਿਚ ਬਤੌਰ ਮੈਨੇਜਰ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸਾਂ ਜਦ ਕਿ ਇਸ ਸਨਅਤ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹੀ ਸ੍ਰੀ ਅਣਖੀ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਹਿੱਸੇ-ਠੇਕੇ ’ਤੇ ਲੈ ਕੇ ਖੇਤੀ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਫ਼ਸਲਾਂ ਦਾ ਅੱਧ ਵੰਡ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਘਰ ਤੱਕ ਪੁਜਦਾ ਕਰਨਾ ਮੇਰੀ ਡਿਊਟੀ ਸੀ, ਅਸੀਂ ਜਦੋਂ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਰਨਾਲੇ ਵਾਲੇ ਘਰੇ ਕਪਾਹ ਜਾਂ ਕਣਕ ਛੱਡ ਕੇ ਆਉਂਦੇ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਇਸ ਗੱਲ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਨਾ ਦੇਣਾ, ਸਗੋਂ ਘਰ ਦੇ ਜਿਸ ਖੂੰਜੇ ਵਿਚ ਫ਼ਸਲ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਰੱਖਦੇ ਪੰਦਰਾਂ-ਵੀਹ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰਾਂ ਪਈ ਹੁੰਦੀ। ਕਦੇ-ਕਦੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੋਭਾ ਪਾਟਿਲ ਹੀ ਕੋਈ ਛੋਟੀ-ਮੋਟੀ ਗੱਲ ਕਰਦੀ, ਖੁਦ ਅਣਖੀ ਕੁਝ ਨਾ ਕੁਝ ਲਿਖਣ-ਪੜਨ ਵਿਚ ਰੁਝੇ ਹੁੰਦੇ। ਸੋਭਾ ਨੇ ਕਦੇ ਅਣਖੀ ਬਾਰੇ ਕੀਤੀ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿਚ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ‘‘ਲੇਖਕ ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਜਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨਾਲ ਵਿਆਹੇ ਹੋਣ’’ ਇਹ ਗੱਲ ਮੈਂ ਖੁਦ ਅੱਖੀਂ ਤੱਕ ਲਈ ਹੋਈ ਸੀ, ਸੁੱਚ-ਮੁੱਚ ਸ੍ਰੀ ਅਣਖੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਵਿਆਹੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਹ ਗੱਲ ਉਹਨਾਂ ਖੁਦ ਵੀ ‘ਹੁਣ’ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿਚ ਕਬੂਲ ਕੀਤੀ ਸੀ ‘ਹੁਣ’ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਮੁਲਾਕਾਤ ਵਿਚ ਉਹਨਾਂ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ‘‘ਸਭ ਕੁਝ ਹੁੰਦੇ-ਸੁੰਦੇ ਵੀ ਮੈਂ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਇਕੱਲੇ ਹੀ ਜਿੰਦਗੀ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਤਹਿ ਕੀਤਾ ਹੈ’’। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਰਚਨਾਤਮਿਕ ਰੁਚੀਆਂ ਵਿਚ ਅੜਿੱਕਾ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਨੇ 1995 ਦੇ ਕਰੀਬ ਇਹ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਵੇਚ ਕੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚੋਂ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਦਾ ਭੋਗ ਪਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਵੇਂ ਮੈਂ ਸ੍ਰੀ ਅਣਖੀ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਤਾਂ ਲਗਾਤਾਰ ਜੁੜਿਆ ਰਿਹਾਂ ਪ੍ਰੰਤੂ ਕੋਈ ਦਸ ਸਾਲ ਤੱਕ ਸਾਡੀ ਸਿੱਧੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਨਾ ਹੋਈ।
ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਆਇਆ ਤਾਂ ਇਕ ਦਿਨ ਬਰਨਾਲੇ ਰਾਮ ਬਾਗ ਵਿਚ ਸੀਨੀਅਰ ਪੱਤਰਕਾਰ ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ਜਗਤਾਰ ਮੇਰੀ ਬਾਂਹ ਫੜ ਕੇ ਅਣਖੀ ਕੋਲ ਲਿਜਾ ਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ ‘‘ਇਹ ਮੁੰਡਾ ਤੁਹਾਡੇ ਹੀ ਪਿੰਡ ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਜ-ਕੱਲ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ’’।
‘‘ਕਿਹੜੇ ਲਾਣੇ ਵਿਚੋਂ ਐਂ ਤੂੰ ਮੁੰਡਿਆ’’?
‘‘ਮੈਂ ਦਿਆ ਰਾਮ ਕੇ ਬਲਦੇਵ ਦਾ ਮੁੰਡਾ ਜੀ ਸਲੇਮਾ ਪੱਤੀ ’ਚੋਂ’’, ਮੈਂ ਦੱਸਿਆ।
‘‘ਹੈ ਤੇਰੇ ਦੀ! ਤੂੰ ਤਾਂ ਫਿਰ ਘਰ ਦਾ ਮੁੰਡਾ ਸਾਡਾ’’ ਤੇਰੇ ਬਾਪੂ ਨਾਲ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਬਹੁਤ ਲਿਹਾਜ਼ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਪਿੰਡ ਰਹਿੰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ’’
‘‘ਅੱਛਾ! ਅੱਛਾ!! ਉਹ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ’ਚ ਛਪਦੇ ਲੇਖ ਤੇਰੇ ਹੁੰਦੇ ਨੇ?
‘‘ਕੀ ਨਾਂ ਏ ਭਲਾਂ ਤੇਰਾ?
‘‘ਗੁਰਸੇਵਕ ਸਿੰਘ ਐ ਏਹਦਾ ਨਾਂ’’ ਮੇਰੀ ਥਾਂ ਜਗਤਾਰ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ।
‘‘ਹਾਂ, ਹਾਂ!! ਮੈਂ ਸਮਝ ਗਿਆ’’
ਲਗਦੇ ਹੱਥ ਮੈਂ ਅਣਖੀ ਜੀ ਨੂੰ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਵੇਲੇ ਮਿਲਣ ਦੀ ਗੱਲ ਵੀ ਯਾਦ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤੀ।
‘‘ਓ, ਬੱਲੇ! ਬੱਲੇ!!’’ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਮੇਰੇ ਮੋਢੇ ’ਤੇ ਹੱਥ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਡਾ ਪਿਛਲੇ ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਪਿਆ ਵਕਫ਼ਾ ਇਕਦਮ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ।

ਜਦੋਂ ਵੀ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਕੌਮੀ ਮਾਮਲੇ ਬਾਰੇ ਲਿਖਦਾ ਹਾਂ ਤਾਂ ਬਹੁਤੇ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਵਿਚੋਂ ਫਿਰਕਾਪ੍ਰਸਤੀ ਦੀ ਬੋਅ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੀ ਕੌਮ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਕੋਈ ਗੁਨਾਆ ਹੋਵੇ। ਸ੍ਰੀ ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਸਨ। ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਨੁਕਤੇ ਤੇ ਲਿਖਣ ਸਮੇਂ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਰਿਪੇਖ ਵਿਚ ਗੱਲ ਕਰਾਂ। ਪਿਛੇ ਜਿਹੇ ਜਦੋਂ ‘‘ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ’’ ਵਿਚ ਮੇਰਾ ਆਰਟੀਕਲ ‘ਚੰਡੀਗੜ ਉਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਗੱਲ’ ਛਪਿਆ ਤਾਂ ਪਹਿਲੀ ਵੇਰ ਉਹਨਾਂ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸ਼ਾ ਕੀਤੀ। ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸ਼ਾ ਪਿੱਛੇ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਮੇਰੀ ਸੋਚ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਬਦਲਣ ਦੇ ਯਤਨ ਵਜੋਂ ਹੀ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇਗੀ।

ਤਦ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਤੇ ਐਸੇ ਕੁਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਵਾਉਣ ਅਤੇ ਗੁਰ ਮਰਿਯਾਦਾ ਲਾਗੂ ਕਰਵਾਉਣ ਹਿੱਤ 26 ਜਨਵਰੀ 1921 ਨੂੰ ਸ੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਜਨਰਲ ਇਜਲਾਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਬਾਬਤ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੁਰਮਤਾ ਪਾਸ ਕਰਕੇ ਮਿਤੀ 4,5,6 ਮਾਰਚ 1921 ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦਾ ਇੱਕ ਭਾਰੀ ਇਕੱਠ ਸਦਣ ਬਾਰੇ ਵੀਚਾਰ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਤਾਂ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਮੁੱਚੇ ਪੰਥਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਬੈਠ ਕੇ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਬਾਰੇ, ਮਹੰਤ ਨਰਾਇਣ ਦਾਸ ਬਾਰੇ ਵੀਚਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ ਅਤੇ ਮਹੰਤ ਨੂੰ ਸੁਧਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ ਕਿਉਂ ਜੁ ਇਸਨੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੰਭਾਲਣ ਵੇਲੇ ਇਹ ਗੱਲ ਮੰਨੀ ਸੀ ਕਿ ਪਹਿਲੇ ਮਹੰਤਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਸ਼ਿਕਾੲਤਿ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗੀ।

ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਇਸ ਪੰਥਕ ਇਕੱਠ ਦੀ ਸੂਹ ਮਹੰਤ ਨਰੈਣੂ ਨੂੰ ਲੱਗ ਗਈ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਵਿਉਂਤ ਘੜ ਲਈ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਉਸ ਭਾਰੀ ਇਕੱਠ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਕੇ ਸੱਭ ਗੁਰਮਤ ਸੁਧਾਰਕਾਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦੇਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਹਦੂਦ ਦੇ ਅੰਦਰ ਗੋਲੀ, ਸਿੱਕਾ, ਟਕੂਏ, ਪਿਸਤੌਲਾਂ, ਬੰਦੂਕ, ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਤੇਲ ਦੇ ਪੀਪਿਆਂ ਅਤੇ ਲੱਕੜਾਂ ਦਾ ਜ਼ਖੀਰਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਲਿਆ ਤਾਂ ਕਿ ਉੱਠ ਰਹੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਸਮੇਤ ਹਾਜ਼ਰ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਖੁਰਾ ਖੋਜ ਉਸ ਦਿਨ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਇੱਤਰਤਾ ਮੌਕੇ ਮਿਟਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਮਹੰਤ ਨਰੈਣੂ ਦੇ ਇਸ ਕਾਰੇ ਦੀ ਸੂਹ ਗੁਰਸਿੱਖਾਂ ਕੋਲ ਪੁੱਜੀ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ 17 ਫਰਵਰੀ 1921 ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਟਸ਼ ਮੀਟਿੰਗ ਸੱਦ ਕੇ ਇਹ ਮਤਾ ਪਕਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਕਿ 19 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਭਾਈ ਲਛਮਣ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਾਈ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਝੱਬਰ ਸ੍ਰੀ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਚਾਲੇ ਪਾ ਦੇਣਗੇ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਮਹੰਤ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਜੋਸ਼ ਠਾਠਾਂ ਮਾਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤੇ ਮਹੰਤ ਦੀ ਸਿੱਖਾਂ ਉੱਪਰ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਬਦਨੀਤੀ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚਲੇ ਰੋਹ ਨੂੰ ਭਾਂਬੜ ਦਾ ਰੂਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।

ਮਿਥੀ ਮਿਤੀ ਤੇ ਅਰਦਾਸਾ ਸੋਧ ਕੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਲਾਡਲੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਗੁਰਧਾਮ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ “ਪਹਿਲਾ ਮਰਣੁ ਕਬੂਲਿ ਜੀਵਣ ਕੀ ਛਡਿ ਆਸ॥ ਅਤੇ ਤਨੁ ਮਨੁ ਧਨੁ ਸਭੁ ਸਉਪਿ ਗੁਰ ਕਉ ਹੁਕਮਿ ਮੰਨਿਐ ਪਾਈਐ॥ ਦੇ ਮਾਹਾਂਵਾਕਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨਦਿਆਂ ਗੁਰਧਾਮਾਂ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਅਸਥਾਨ ਦੀ ਬੇਅਦਬੀ ਰੋਕਣ ਲਈ ਸ੍ਰੀ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਚਾਲੇ ਪਾ ਦਿੱਤੇ। ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਪੰਥਕ ਲੀਡਰਾਂ ਦੇ ਕਹੇ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰੋਕਣ ਲਈ ਉਪਰਾਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਕਿ ਮਾਹੌਲ ਨਾ ਵਿਗੜੇ ਪਰ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਇੱਕੋ ਗੱਲ ਕਹੀ ਕਿ “ਅਸੀਂ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਅੱਗੇ ਅਰਦਾਸ ਕਰਕੇ ਤੁਰੇ ਹਾਂ, ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਆਪ ਸਹਾਈ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਸਾਡੀ ਜਿੱਤ ਨਿਸਚਿਤ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਅੱਗੇ ਹੋ ਕੇ ਮਰ ਜਾਵਾਂਗੇ ਪਰ ਹੁਣ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਹਟਾਂਗੇ। ਜਾਂ ਨਾਨਕ ਦਾ ਨਨਕਾਣਾ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾਵਾਂਗੇ ਜਾਂ ਫਿਰ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਵਾਂਗੇ।“ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਈ ਲਛਮਣ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਜੱਥਾ ਸ਼ਬਦ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੋਇਆ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਅੰਦਰ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ। ਮਹੰਤ ਨੇ ਬਾਹਰਲੇ ਗੇਟ ਬੰਦ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਸਿੰਘਾਂ ਉੱਤੇ ਮੀਂਹ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੋਲੀਆਂ ਦੀ ਬੁਛਾੜ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਤਾਬਿਆ ਬੈਠੇ ਭਾਈ ਲੱਛਮਣ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਗੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਅਧਮੋਇਆ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੰਡ ਨਾਲ ਪੁੱਠਾ ਲਮਕਾ ਕੇ ਅੱਗ ਲਗਾ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਪਾਵਣ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਈ ਗੋਲੀਆਂ ਲੰਘੀਆਂ। ਇਹ ਸੀ ਜੁਲਮ ਦੀ ਇੰਤਹਾ ਸੀ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਈ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ ਜਦ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਅੰਦਰ ਦਾਖਲ ਹੋਏ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਬਲਦੀ ਭੱਠੀ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਸ਼ਹੀਦ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਤੇਲ ਪਾ ਕੇ ਸਾੜਿਆ ਗਿਆ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੋ ਸਾਲ ਦਾ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਬੱਚਾ ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਅਲਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਸੀ ਨੂੰ ਵੀ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਕੇ ਬਲਦੀ ਅੱਗ ਦੇ ਉੱਪਰ ਸੁੱਟ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜੋ ਜਰਗ (ਲੁਧਿਆਣਾ) ਨਿਵਾਸੀ ਸ਼ਹੀਦ ਕੇਹਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਇਸ ਸ਼ਹੀਦੀ ਜੱਥੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸੀ।

ਗੁ. ਸ੍ਰੀ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਇਸ ਸਾਕੇ ਦੀ ਇਹ ਖਬਰ ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਫੈਲ ਗਈ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਇਕੱਠੀ ਹੋਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ 23 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦ ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਰੋਹ ਅੱਗੇ ਝੁਕਦਿਆਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਚਾਬੀਆਂ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸੌਪੀਆਂ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਮੌਕੇ ਤੇ ਫਰਾਰ ਹੋਏ ਮਹੰਤ ਨੂੰ ਵੀ ਸਖਤ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਹਾਦਤਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰਧਾਮਾ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾ ਕੇ ਉੱਥੇ ਗੁਰਮਰਿਯਾਦਾ ਬਹਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ।

ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਗੁਰਧਾਮਾਂ ਲਈ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਉਹਨਾਂ ਮਹਾਨ ਸ਼ਹਾਦਤਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਕੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਨਿਰਪੱਖ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਅੰਦਰ ਵੀਚਾਰ ਕਰਨੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਕੁ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਲੱਭਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨੀ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਸਾਡੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਹੋਰ ਗੁਰਧਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਰੋਲ ਗੁਰਮਤਿ ਦੀ ਗੱਲ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ? ਕਿਤੇ ਅੱਜ ਫਿਰ ਸਾਨੂੰ ਗੁਰਧਾਮ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ? ਕੀ ਅੱਜ ਵੀ ਗੁਰਧਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਬੇ ਨਾਨਕ ਦੀ ਸੱਚੀ ਸੁੱਚੀ ਅਤੇ ਮਾਨਵਤਾ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਜੀਵਣ ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਾਰਜ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ? ਹੋਰ ਵੀ ਅਨੇਕਾਂ ਸਵਾਲ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਐਸਾ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਨੂੰ ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਸਾਂਝਾ ਬਣਾਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਸਿਰਫ ਆਪਣੀ ਨਿੱਜੀ ਚੌਧਰ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਹਊਮੈ ਨੂੰ ਪੱਠੇ ਪਾਉਣ ਲਈ ਬਾਬੇ ਨਾਨਕ ਦੀਆਂ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾਵਾਂ (ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ) ਨੂੰ ਵੀ ਜਾਤਾਂ-ਪਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਛੱਡਿਐ। ਅੱਜ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਰੂ ਦਾ ਦੁਆਰ ਨਾ ਹੋ ਕੇ ਰਵੀਦਾਸੀਆਂ ਦਾ, ਵਾਲਮੀਕੀਆਂ ਦਾ, ਜੱਟਾਂ ਦਾ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆਂ ਦਾ, ਛੀਂਬਿਆਂ ਦਾ, ਮਜ੍ਹਬੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਬ੍ਰਹਾਮਣਵਾਦੀ ਕਰਮਕਾਂਢ, ਹੋਰ ਅੰਧਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ, ਮਨਮੱਤ, ਕੱਚ ਘਰੜ ਸਾਖੀਆਂ, ਗੁਰਮਤਿ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਪ੍ਰਚਾਰ, ਗੁਰਮਤਿ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ ਹਨ। ਬੇਸ਼ੱਕ ਕੁੱਝ ਕੁ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀਆਂ ਬਹੁੱਤ ਸੁਚਾਰੂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਬਹੁਤੀਆਂ ਤਾਂ ਗੋਲਕ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕੇ ਮਹੰਤਾਂ ਕੋਲ ਅਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾ ਕੇ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੁਚਾਰੂ ਅਤੇ ਯੋਗ ਢੰਗ ਨਾਲ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸ੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਉੱਤੇ ਵੀ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਚਿੰਨ੍ਹ ਲੱਗ ਗਏ ਹਨ।

ਨੂਪ ਕੌਰ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਕਹਾਣੀ ਜੋ ਅੱਜ-ਕੱਲ ਬੁਹਤ ਹੀ ਚਰਚਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ ਆਖੇ ਜਾਂਦੇ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ 21, 22 ਅਤੇ 23 ਨੰ: ਚਰਿਤ੍ਰਾਂ ‘ਚ ਅਤੇ ਛਜੀਆ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਕਹਾਣੀ ਚਰਿਤ੍ਰ ਨੰ: 16 ‘ਚ ਦਰਜ ਹੈ। ਪ੍ਰੋ. ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਦੇਣ ਕਾਰਨ ਹੀ ਚਰਚਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹ ਦੋਵੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਨੰਦਪੁਰ ਨਾਮ ਦੇ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਵੀ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਵੀ ਗੂਰੁ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ਨਾਮ ਨਹੀ ਆਉਂਦਾ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਤੋਂ ਇਸ ਦੇ ਲੇਖਕ ਬਾਰੇ ਵੀ ਕੋਈ ਸਕੇਤ ਨਿਹੀ ਮਿਲਦਾ। ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਹਮਾਇਤੀ ਇਹ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਲਿਖਤ ਹੈ।

ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਹਮਾਇਤੀਆਂ ਨੂੰ ਜਦੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇ ਕਿ ਇਹ ਸਮਝਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਹ ਪੜ੍ਹੋ ਗਿਆਨੀ ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਕੀ ਲਿਖਦਾ ਹੈ? ਜਾਂ ਭਾਈ ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਕੀ ਲਿਖਦੇ ਹਨ? ਤਾਂ ਵੀ ਇਹ ਮੰਨਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀ ਹੁੰਦੇ। ਗਿਆਨੀ ਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਾਬਕਾ ਮੁਖ ਸੇਵਾਦਾਰ, ਤਖਤ ਸ੍ਰੀ ਕੇਸਗੜ ਸਾਹਿਬ ਭਾਂਵੇ ਸਟੇਜ ਤੋਂ ਇਹ ਆਖਣ ਕਿ ਇਹ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਆਪਣਾ ਚਿਰਤ੍ਰ ਹੈ ਤਾਂ ਵੀ ਮੈ ਨਾ ਮਾਨੂੰ ਵਿਰਤੀ ਵਾਲੇ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਉਪਾਸ਼ਕਾ ਦੇ ਸੈਹੇ (ਖਰਗੋਸ਼) ਦੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਤਿੰਨ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀਆ ਹਨ ਅਤੇ ਸਵਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦਿਖਾਓ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿਚ ਕਿਥੇ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ? ਆਓ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਲਿਖਤ ਤੋਂ ਹੀ ਅਨੰਦ ਪੁਰ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਰਾਜੇ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰੀਏ।
ਦੋਹਰਾ॥ ਤੀਰ ਸਤੁਦ੍ਰਵ ਕੇ ਹੁਤੋ ਰਹਤ ਰਾਇ ਸੁਖ ਪਾਇ॥
ਦਰਬ ਹੇਤ ਤਿਹ ਠੌਰ ਹੀ ਰਾਮਜਨੀ ਇਕ ਆਇ॥ 1॥ (ਚਰਿਤ੍ਰ ਨੰ: 16, ਪੰਨਾ 829)
ਛਜੀਆ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਕਹਾਣੀ (ਚਰਿਤ੍ਰ ਨੰ: 16) ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿਚ ਹੀ ਇਹ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਸਤਲੁਜ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਇਕ ਰਾਜਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਉਥੇ ਇੱਕ ਵੇਸਵਾ ਆ ਗਈ। ਇਸ ਹਵਾਲੇ ਤੋ ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਇਹ ਹੀ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਸਤਲੁਜ ਦੇ ਕੰਢੇ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ । ਉਹ ਰਾਜਾ ਕੌਣ ਸੀ ਜਾਂ ਕਿਸ ਸਹਿਰ ਦਾ ਸੀ? ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਆਓ ਹੁਣ ਨੂਪ ਕੌਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਤੋਂ ਅਨੰਦਪੁਰ ਦੀ ਪੈੜ ਕੱਢੀਏ।
ਤੀਰ ਸਤੁੱਦ੍ਰਵ ਕੇ ਹੁਤੋ ਪੁਰ ਅਨੰਦ ਇਕ ਗਾਂਉ॥
ਨੇਤ੍ਰ ਤੁੰਗ ਕੇ ਢਿਗ ਬਸਤ ਕਾਹਲੂਰ ਕੇ ਠਾਉ॥3॥ (ਚਰਿਤ੍ਰ ਨੰ: 21, ਪੰਨਾ 838)
ਸਤਲੁਜ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਨੈਣਾ ਦੇਵੀ ਪਰਬਤ ਦੇ ਨੇੜੈ ਕਹਿਲੂਰ ਰਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਅਨੰਦਪੁਰ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਸੀ। ਇਥੋਂ ਇਹ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਚਰਿਤ੍ਰ 16 ਵਿੱਚ ਆਏ, ‘ਤੀਰ ਸਤੁਦ੍ਰਵ ਕੇ ਹੁਤੋ’ ਅਤੇ ਚਰਿਤ੍ਰ 21 ਵਿੱਚ ਆਏ ‘ਤੀਰ ਸਤੁੱਦ੍ਰਵ ਕੇ ਹੁਤੋ’ ਦੋਵੇਂ ਇੱਕ ਹੀ ਪਿੰਡ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨ ਦੇਹੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਇਹ ਸਵਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪਿੰਡ ਕਿਹੜਾ ਹੈ? ਇਹ ਪਿੰਡ ਹੈ ਅਨੰਦ ਪੁਰ ਜਿਸ ਦਾ ਜਿਕਰ ਚਰਿਤ੍ਰ 21 ਵਿਚ ਦਰਜ ਹੈ। ‘ਤੀਰ ਸਤੁੱਦ੍ਰਵ ਕੇ ਹੁਤੋ ਪੁਰ ਅਨੰਦ ਇਕ ਗਾਂਉ॥’ ਇੰਗਲੈਂਡ ਤੋਂ ਚਲਦੇ ਇੱਕ ਰੇਡੀਓ ਤੋਂ ਇਕ ਵਿਦਵਾਨ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਸਵਾਲ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਅਸਲ ਲਿਖਤ ਵਿਚ ਤਾਂ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਪੁਰ ਅਨੰਦ’ ਹੈ ਇਸ ਨੂੰ ਅਨੰਦਪੁਰ ਕਿਵੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਉਹ ਪ੍ਰਜੈਂਟਰ ਇਹ ਭੁਲ ਹੀ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਜਿਸ ਟੀਕੇ ਤੋਂ ਉਹ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਸੁਣਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਉਹ ਟੀਕਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕੋਲ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਟੀਕੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੰਡਿਤ ਨਰੈਣ ਸਿੰਘ ਮੁਜੰਗਾ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ‘ਪੁਰ ਅਨੰਦ’ ਦੇ ਅਰਥ ‘ਅਨੰਦਪੁਰ’ ਹੀ ਕੀਤੇ ਹਨ। (ਜਿਲਦ ਛੇਵੀਂ, ਪੰਨਾ 97)
ਹੁਣ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਵਾਰਤਾ ਅਨੰਦਪੁਰ ਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਅਨੰਦਪੁਰ, ਨੈਣਾ ਦੇਵੀ ਪਰਬਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਕਹਿਲੂਰ ਰਿਆਸਤ ਵਿਚ ਹੈ। ਜੇ ਹਾਲੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਅਨੰਦਪੁਰ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਸ਼ੰਕਾ ਹੋਵੇ ਕਿ ਇਹ ਕੋਈ ਹੋਰ ਪਿੰਡ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਆਓ ਹੁਣ ਇਹ ਦੇਖੀਏ ਕਿ ਇਸ ਅਨੰਦਪੁਰ ਨੂੰ ਵਸਾਇਆ ਕਿਸ ਨੇ ਸੀ। ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਬਚਿਤ੍ਰ ਨਾਟਕ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਪੜ੍ਹੇ ਹੀ ਬੁਹਗਿਣਤੀ ਵਲੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਆਤਮ ਕਥਾ ਮੰਨ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਅੱਠਵੇਂ ਅਧਿਆਏ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦਰਜ ਹੈ-
ਜੁਧ ਜੀਤ ਆਏ ਜਬੈ ਟਿਕੈ ਨ ਤਿਨ ਪੁਰ ਪਾਵ॥
ਕਾਹਲੂਰ ਮੈ ਬਾਧਿਯੋ ਆਨਿ ਅਨੰਦਪੁਰ ਗਾਵ॥36॥ (ਪੰਨਾ 62)
ਇਸ ਅਧਿਆਏ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਜੋ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਉਸ ਦੇ ਵੀ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੋ ਜੀ। ਇਤਿ ਸ੍ਰੀ ਬਚਿਤ੍ਰ ਨਾਟਕ ਗ੍ਰੰਥੇ ਰਾਜ ਸਾਜ ਕਥਨ ਭੰਗਾਣੀ ਜੁਧ ਬਰਨਨੰ ਨਾਮ ਅਸਟਮੋ ਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤੰ ਸਤੁ ਸੁਭਮ ਸੁਤ। 8। 320।
ਹੁਣ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਅਨੰਦਪੁਰ ਅੱਜ ਵਾਲਾ ਅਨੰਦਪੁਰ ਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਚਿਤ੍ਰ ਨਾਟਕ ਦਾ ਕਰਤਾ ਖੁਦ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਅਨੰਦਪੁਰ ਨੂੰ ਮੈ ਹੀ ਵਸਾਇਆ ਸੀ। ਸਿਆਣਿਆਂ ਲਈ ਤਾਂ ਇਸ਼ਾਰਾ ਹੀ ਕਾਫੀ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋ ਇਹ ਸਾਬਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਓਹੀ ਅਨੰਦ ਪੁਰ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਚਿਤ੍ਰ ਨਾਟਕ ਦੇ ਕਰਤਾ ਨੇ ਵਸਾਇਆ ਸੀ ਤਾਂ ਉਥੇ ਦਾ ਰਾਜਾ ਵੀ ਬਚਿਤ੍ਰ ਨਾਟਕ ਦਾ ਮੁਖ ਪਾਤਰ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਜਿਹੜੇ ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਚਰਿਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਾਜਾ ਚਿਤ੍ਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਿਕਰ ਆਇਆ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਚਿਤ੍ਰ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਆਓ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਰਿਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਰਾਜੇ ਬਾਰੇ ਵੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹਾਸਲ ਕਰੀਏ।
ਦਿਸਨ ਦਿਸਨ ਕੇ ਲੋਗ ਤਿਹਾਰੇ ਆਵਹੀ।
ਮਨ ਬਾਛਤ ਜੋ ਬਾਤ ਉਹੈ ਬਰ ਪਾਵਹੀ।
ਖਵਨ ਅਵਗੑਯਾ ਮੋਰਿ ਨ ਤੁਮ ਕਹ ਪਾਇਯੈ।
ਹੋ ਦਾਸਨ ਦਾਸੀ ਹ੍ਵੈ ਹੌ ਸੇਜ ਸੁਹਾਇਯੈ। 28।( ਚਰਿਤ੍ਰ 16 ਪੰਨਾ 831)
ਛਜੀਆ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਕਹਿ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਤੋ ਲੋਕ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਛਾ ਪੁਰਤੀ ਦਾ ਵਰ ਮੰਗਦੇ ਹਨ। ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਕੀ ਖੁਨਾਮੀ ਹੋਈ ਹੈ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਇਛਾ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਇਥੇ ਸਵਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਨੰਦਪੁਰ ਵਿੱਚ ਅਜੇਹਾ ਕਿਹੜਾ ਰਾਜਾ ਸੀ ਜਿਸ ਤੋ ਲੋਕੀਂ ਆ ਕੇ ਵਰ ਮੰਗਦੇ ਸਨ?
ਤਹਾ ਸਿਖ ਸਾਖਾ ਬੁਹਤ ਆਵਤ ਮੋਦ ਬਢਾਇ।
ਮਨ ਬਾਛਤ ਮੁਖਿ ਮਾਗ ਬਰ ਜਾਤ ਗ੍ਰਿਹਨ ਸੁਖ ਪਾਇ। 4। (ਚਰਿਤ੍ਰ 21 ਪੰਨਾ 838) ਉਥੇ ਸਿੱਖ ਫ਼ਿਰਕੇ ਦੇ ਬੁਹਤ ਲੋਕ ਖੁਸ਼ੀ ਖੁਸ਼ੀ ਆਉਂਦੇ ਅਤੇ ਮੂੰਹ ਮੰਗੇ ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਪਰਤਦ ਜਾਂਦੇ। ਇਥੇ ਫਿਰ ਓਹੀ ਸਵਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਨੰਦਪੁਰ ਵਿਚ ਅਜੇਹਾ ਕਿਹੜਾ ਰਾਜਾ ਸੀ ਜਿਸ ਤੋ ਲੋਕੀਂ ਆ ਕੇ ਵਰ ਮੰਗਦੇ ਸਨ? ਅੱਗੇ ਨੂਪ ਕੌਰ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, “ਭਏ ਪੂਜ ਤੋ ਕਹਾ ਗੁਮਾਨ ਨ ਕੀਜਿਯੈ” (15) ਜਾਂ ਅਨੰਦਪੁਰ ਵਿਚ ਉਹ ਕਿਹੜਾ ਰਾਜਾ ਸੀ ਜਿਸ ਪੂਜਾ ਦੀ ਸੀ?
ਬਹੁਰਿ ਸਭਨ ਮੈ ਬੈਠਿ ਆਪੁ ਕੋ ਪੂਜ ਕਹਾਊ।
ਹੋ ਰਮੋ ਤੁਹਾਰੇ ਸਾਥ ਨੀਚ ਕੁਲ ਜਨਮਹਿ ਪਾਊ। 32।
ਰਾਜੇ ਵਲੋਂ ਇਹ ਕਹਿਣ ਤੇ ਕਿ ਮੈ ਹੁਣ ਸਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੂਜਣ ਯੋਗ ਅਖਵਾਉਂਦਾ ਹਾਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਕਾਮ-ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰਕੇ ਮੈ ਨੀਵੀ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਪਾਵਾਂਗਾ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਨੂਪ ਕੌਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਕਹਾ ਜਨਮ ਕੀ ਬਾਤ ਜਨਮ ਸਭ ਕਰੇ ਤਿਹਾਰੇ। (33) ਜਨਮ ਦੀ ਕੀ ਗੱਲ ਹੈ ਇਹ ਜਨਮ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਹੀ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਹਨ। ਤਾਂ ਰਾਜੇ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਜੋ ਵੀ ਇਸਤਰੀ ਮੈਨੂੰ ਪੁਜਣ ਯੋਗ ਸਮਝ ਕੇ ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਉਹ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਧੀ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਪੂਜ ਜਾਨਿ ਕਰ ਜੋ ਤਰੁਨਿ ਮੁਰਿ ਕੈ ਕਰਤ ਪਯਾਨਾ।
ਤਵਨਿ ਤਰੁਨਿ ਗੁਰ ਤਵਨ ਕੀ ਲਾਗਤ ਸੁਤਾ ਸਮਾਨ। 38।
ਹੁਣ ਰਾਜਾ ਨੂਪ ਕੌਰ ਨੂੰ ਉਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ ਵੇਲੇ ਸਟੇਜ ਤੋ ਅੱਡੀਆਂ ਚੁਕ-ਚੁਕ ਕੇ ਅਕਸਰ ਹੀ ਸਾਨੂੰ ਸੁਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈ ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਹੋਸ਼ ਸੰਭਾਲੀ ਹੈ ਤਦੋਂ ਤੋਂ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਇਹ ਸਿਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਸੁਧਿ ਜਬ ਤੇ ਹਮ ਧਰੀ ਬਚਨ ਗੁਰ ਦਏ ਹਮਾਰੇ। ਪੁਤ ਇਹੈ ਪ੍ਰਨ ਤੋਹਿ ਪ੍ਰਾਨ ਜਬ ਲਗ ਘਟ ਥਾਰੇ।
ਨਿਜ ਨਾਰੀ ਕੇ ਸਾਥ ਨੇਹੁ ਤੁਮ ਨਿਤ ਬਢੈਯਹੁ। ਪਰ ਨਾਰੀ ਕੀ ਸੇਜ ਭੂਲਿ ਸੁਪਨੇ ਹੂੰ ਨ ਜੈਯਹੁ ।51।
ਇਥੇ ਫਿਰ ਓਹੀ ਸਵਾਲ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਖਲੋਤਾ ਕਿ ਉਹ ਰਾਜਾ ਕੌਣ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਬਾਲ ਹਮਾਰੇ ਪਾਸ ਦੇਸ ਦੇਸਨ ਤ੍ਰਿਯਾ ਆਵਹਿ।
ਮਨ ਬਾਛਤ ਬਰ ਮਾਗਿ ਜਾਨਿ ਗੁਰ ਸੀਸ ਝੁਕਾਵਹਿ।
ਸਿਖੑਯ ਪੁਤ੍ਰ ਤ੍ਰਿਯਾ ਸੁਤਾ ਜਾਨਿ ਅਪਨੇ ਚਿਤ ਧਰਿਯੈ।
ਹੋ ਕਹੁ ਸੁੰਦਰਿ ਤਿਹ ਸਾਥ ਗਵਨ ਕੈਸੇ ਕਰਿ ਕਰਿਯੈ। 54।
ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਸ ਔਰਤ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹੇ ਬਾਲਾ! ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਤਾਂ ਦੇਸ ਦੇਸਾਂਤਰਾਂ ਤੋਂ ਨਾਰੀਆਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਮਨ ਦੀਆਂ ਮੁਰਾਦਾਂ ਪੁਰੀਆਂ ਕਰ, ਗੂਰੁ ਮੰਨਦੀਆਂ ਹੋਈਆ ਸੀਸ ਝੁਕਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।ਮੈ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆ ਧੀਆਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ। ਮੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਗਵਨ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਵਾਰ-ਵਾਰ ਇਕ ਹੀ ਸਵਾਲ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਅਨੰਦਪੁਰ ਵਿਚ ਅਜੇਹਾ ਕਿਹੜਾ ਰਾਜਾ ਸੀ ਜਿਸ ਅੱਗੇ ਲੋਕੀ ਸੀਸ ਝੂਕਾਉਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਮੁੰਹ ਮੰਗੀਆਂ ਮੁਰਾਦਾਂ ਪਾਉਂਦੇ ਸਨ? ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਇਹ ਸਵਾਲ ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਪਦਮ ਪੁਛਿਆ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ ਕੀ ਕੋਈ ਅਨੰਦਪੁਰ ਵਿਚ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦਸਮੇਸ਼ ਜੀ ਤੋਂ ਸਿਵਾ ਹੋਰ ਵੀ ਅਜੇਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਸਤੀ ਸੀ ਜਿਸ ਪਾਸ ਇਉਂ ਦੇਸਾਂ ਦੇਸਾਂ ਤੋਂ ਭੇਟਾ ਚੜ੍ਹਦੀਆਂ ਤੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਸੁੰਦਰੀਆਂ ਦਰਸ਼ਣਾ ਲਈ ਆਉਂਦੀਆ ਸਨ? ਇਸ ਦਾ ਜਵਾਬ ਹੈ ਨਹੀਂ।” (ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦਰਸ਼ਨ, ਪੰਨਾ 44)

ਇਹ ਹੈ ਅਖੌਤੀ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਲੇਖਕ ਦੀ ਕਰਾਮਾਤ! ਬਿਨਾ ਨਾਮ ਲਏ ਅਜੇਹੀ ਕਹਾਣੀ ਲਿਖੀ ਕਿ ਇਹ ਗੁਰੁ ਜੀ ਦੀ ਆਪ ਬੀਤੀ ਹੀ ਬਣ ਜਾਵੇ। ਕਈ ਵਿਦਵਾਨ (ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਪਦਮ, ਭਾਈ ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ, ਗਿਆਨੀ ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ, ਪ੍ਰੋ ਰਾਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ, ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ਨਾਰਾ, ਗਿਆਨੀ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ, ਸਾਬਕਾ ਜਥੇਦਾਰ ਗਿਆਨੀ ਸ਼ਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ) ਇਸ ਨੂੰ ਗੂਰੁ ਜੀ ਦੀ ਆਪ ਬੀਤੀ ਸਮਝ ਬੈਠੇ। “ਇਸ ਤੋ ਅਗਲੀ ਗਵਾਹੀ ਚਰਿਤ੍ਰ 21 ਵਿਚ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਇਕ ਸਾਹਿਬ ਆਪ ਹਨ। ‘ਅਨੂਪ ਕੁਅਰਿ’ ਦੇ ਬੁਹਤ ਜੋਰ ਦੇਣ ਤੇ ਵੀ ਨਾਇਕ ਉਸ ਨਾਲ ਭੋਗ ਕਰਨ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਅਰ ਉਸ ਨੂੰ ਉਤਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ:- ਬਾਲ ਹਮਾਰੇ ਪਾਸ ਦੇਸ ਦੇਸਨ ਤ੍ਰਿਯਾ ਆਵਹਿ…। ਹੋ ਕੁਹ ਸੁੰਦਰਿ ਤਿਹ ਸਾਥ ਗਵਨ ਕੈਸੇ ਕਰਿ ਕਰਿਯੈ।

ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੌਣ ਲਿਖ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਅਜਿਹੇ ਬਚਨ ਪਵਿਤਰ ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕੋਈ ਕਹਿ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਉਪਰੋਕਤ ਸਾਰੀਆਂ ਦਲੀਲਾਂ ਤੋਂ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਚਰਿਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਕਰਤਾ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੁ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਉਦੇਸ਼ ਸਾਹਮਣੇ ਰਖ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਰਿਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ( ਗਿਆਨੀ ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ, ਸ੍ਰੀ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦਰਪਣ, ਪੰਨਾ 303,)

“ ਜੇ ਕੋਈ ਕਹੇ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਲਿਖੇ ਨੇ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦਾ ਅਨੂਪ ਕੌਰ ਦਾ ਚਤ੍ਰਿਰ ਕਿੱਦਾ ਆ ਗਿਆ ਉਹਦੇ ਵਿਚ? ਇਸ ਕਰਕੇ ਆਪ ਲਿਖੇ ਨੇ ।… ਗੁਰੂ ਜਾਣੀ ਜਾਣ ਸਨ, ਪਤਾ ਸੀ ਕੀ ਹੈ ਛਲ ਹੈ ਧੋਖਾ ਹੈ, ਸਭ ਕੁੱਝ ਜਾਣਦੇ ਨੇ, ਪਰ ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਲਈ ਕੋਈ ਯਤਨ ਤਾਂ ਕਰਨਾ ਸੀ ਨਾ।… ਇਸ ਲਈ ਸਾਹਿਬ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਮਹਾਰਾਜ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ, ਉਸ ਨੇ ਜਦੋ ਫੇਰ ਸਾਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਆ, ਅਸੀ ਉਸ ਨੂੰ ਮਨ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਨੇ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆ ਟਾਂਚਾ ਕੀਤੀਆਂ, ਤਾਨ੍ਹੇ ਮਾਰੇ, ਐਸਾ ਵੀ ਲਿਖਿਆ, ਕੇ ਵੱਡਾ ਸੂਰਮਾ ਅਖਵਾਉਨਾ ਜਾਂ ਮੇਰੀ ਲੱਤ ਥੱਲੋ ਲੱਘ ਜਾਹ ਨਹੀਂ ਤੇ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਮੰਨਲਾ। (ਸਾਬਕਾ ਜਥੇਦਾਰ ਗਿਆਨੀ ਸ਼ਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ)

ਮੈ ਭਿੰਡਰਾਂ ਵਾਲੇ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮੁੱਖੋਂ ਸੁਣਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਸਪੀਚ ਅਕਾਲ ਤਖਤ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸੀ। ਮੈਂ ਆਪ 14 ਸਾਲ ਦੀ ਆਪਦੇ ਪੂਰੇ ਪੇਕੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਉਥੇ ਸੀ। ਆਖਰੀ ਮਿਲਣੀ ਸੀ। ਸੰਤ ਨੇ ਕਿਹਾ," ਗੰਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਨਹੀਂ ਦੇਖਣੀਆਂ। ਗਰੀਬ ਧੀਆਂ- ਭੈਣਾਂ ਦੀ ਇੱਜਤਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨੀ ਹੈ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਧੱਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਨਾਂਮ ਤੇ ਸਿਰਨਾਵਾਂ ਦੱਸ ਦਿਉ । ਬਾਕੀ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਖਰੀਦਣੀਆਂ ਛੱਡੋ। ਹਥਿਆਰ ਖਰੀਦੋ। ਅੰਿਮ੍ਰਤਧਾਰੀ ਹੋ ਕੇ ਪੰਜ ਬਾਣੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ -ਨਾਲ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਲੜ ਲੱਗ ਕੇ ਉਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿਣਾ ਹੈ।"

ਉਸ ਪਿਛੋ ਸੰਤ ਨਾਨਕ ਨਿਵਾਸ ਦੀ ਛੱਤ ਤੇ ਚੱਲੇ ਗਏ। ਜਥੇ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਨੌਜਵਾਨ ਮੁੰਡੇ 20 ਸਾਲ ਤੋਂ 40 ਸਾਲ ਤੱਕ ਸਨ। ਚਿੱਟੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਹੰਸਾਂ ਵਾਂਗ ਪਵਿੱਤਰ ਸੱਚੇ ਸੁੱਚੇ ਦਿਸਦੇ ਸਨ। ਮੁੱਖੜਿਆਂ ਤੇ ਜੋਸ਼, ਲਾਲੀ ਝਲਕਾਂ ਮਾਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਭੂਆ ਜੀ ਦੀਆਂ ਦੋ ਨਣਦਾਂ ਜੱਥੇ ਦੇ ਦੋ ਸਿੰਘਾਂ ਨਾਲ ਵਿਆਹੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਰਾਹੋ ਕਾਂਡ ਵਿੱਚ ਧੂਰਕੋਟ ਵਾਲੇ ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਪੁਲੀਸ ਨੇ ਸਰੀਰਕ ਤਸ਼ੱਦਦ ਕਰਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਕੋਲ ਮੇਰਾ ਵੀਰ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦਾ ਗੋਦੀ ਸੀ। ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਵੀਰੇ ਦੇ ਗਲ਼ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਤਵੀਤ ਵੱਲ ਪੈ ਗਈ। ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਤਵੀਤ ਸੀ। ਪਰ ਮਾਂ ਨੇ ਆਸਾ ਮਹਲਾ ੫ ॥ ਸਤਿਗੁਰ ਸਾਚੈ ਦੀਆ ਭੇਜਿ ॥ ਚਿਰੁ ਜੀਵਨੁ ਉਪਜਿਆ ਸੰਜੋਗਿ ॥ ਸਬਦ ਮੜਾਅ ਕੇ ਪਾਇਆ ਸੀ। ਸੰਤਾਂ ਨੇ ਨਾਲ ਵਾਲੇ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਸ੍ਰੀ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਕਾਲਾ ਧਾਗਾ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿਉ। ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਪਾਖੰਡ ਨਹੀਂ ਕਰਨੇ। ਬਾਣੀ ਪੜ੍ਹਨੀ ਹੈ। ਬਾਣੀ ਤੇ ਚੱਲਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਾਣੀ ਤਵੀਤ ਬਣਾ ਕੇ ਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਲਟਕਾਉਣ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਨਹੀ।" ਮਾਂ ਨੇ ਉਹ ਬਟੂਏ ਵਿੱਚ ਪਾ ਲਿਆ। ਉਸੇ ਦਿਨ ਬਟੂਆ ਸਣੇ ਤਵੀਤ ਕਿਤੇ ਡਿੱਗ ਗਿਆ।

ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਚਾਈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਦੀ ਨਹੀਂ। ਸਾਰੀ ਵਿਕਾਰ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਝੂਠੇ ਰਸ ਹਨ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਸੰਗਤ ਮੱਥਾ ਟੇਕਣ ਗੁਰੂ ਮਹਾਰਾਜ ਨੂੰ ਜਾਦੀਂ ਹੈ। ਪਾਠੀ ਔਰਤ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮਰਦ ਬਾਣੀ ਪੜ੍ਹਨੋਂ ਰੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਬੰਦੇ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਔਰਤ ਮੱਥਾ ਟੇਕਣ ਨੂੰ ਜਦੋ ਝੁੱਕਦੀ ਹੈ। ਗਲ਼ੇ ਵਿੱਚ ਝਾਕਦੇ ਹੋਏ ਛਾਤੀਆਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਲੈਦੇਂ ਹਨ। ਔਰਤਾਂ ਵੀ ਦਰਜੀ ਨੂੰ ਕਹਿ ਕੇ ਕਮੀਜ਼ ਦੇ ਵੱਡੇ ਗਲ਼ੇ ਬਣਵਾਉਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਦਕੇ ਜਾਨੇ ਖ਼ਸਮਾਂ - ਮਾਂਪਿਆਂ ਦੇ ਜੋ ਧੀਆਂ - ਭੈਣਾਂ ਸਜਾ ਕੇ ਛੜੇ ਬਾਬਿਆਂ ਕੋਲ ਤੋਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਰੱਬ ਤਾਂ ਅੰਦਰ ਬੈਠਾ ਹੈ। ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਿਉਂ ਨਹੀ ਕਰਦੇ। ਇੰਟਰਨੈਂਟ ਤੇ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਜਾਂ ਫਿਰ ਗੁਰੂ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਸਭ ਪਾਖੰਡ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਭਾਈ ਜੀ ਦੀ ਪੀ ਐਚ ਡੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ? ਕਿ ਉਹੀ ਪੜ੍ਹ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਚਿੱਠੀ ਪੜ੍ਹਨੀ ਆੳਦੀ ਹੈ। ਤਾਂ ਅੱਜ ਹੀ ਬੀੜਾ ਚੁੱਕ ਲਵੋ। ਪੁੱਤਰ ਕੋਈ ਵੀ ਗਲਤੀ ਕਰੇ ਮਾਪੇ ਸਭ ਮੁਆਫ਼ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪੰਜ ਬਾਣੀਆਂ ਤੇ ਹੀ ਨਾ ਰੁਕੇ ਰਹੋ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥਿ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਸਬਦਾਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਹਨ। ਤਾਰੀ ਲਾ ਕੇ ਦੇਖੋ। ਪਖੰਡੀ ਸਾਧਾਂ ਦੇ ਬਾਣੀ ਸਾਰੇ ਨਕਾਬ ਲਾ ਕੇ ਦੇਖਾਂ ਦੇਵੇਗੀ। ਪਉੜੀ ॥ ਸਿਫਤਿ ਸਲਾਹਣੁ ਭਗਤਿ ਵਿਰਲੇ ਦਿਤੀਅਨੁ ॥ ਸਉਪੇ ਜਿਸੁ ਭੰਡਾਰ ਫਿਰਿ ਪੁਛ ਨ ਲੀਤੀਅਨੁ ॥ ਜਿਸ ਨੋ ਲਗਾ ਰੰਗੁ ਸੇ ਰੰਗਿ ਰਤਿਆ ॥ ਓਨਾ ਇਕੋ ਨਾਮੁ ਅਧਾਰੁ ਇਕਾ ਉਨ ਭਤਿਆ ॥ ਓਨਾ ਪਿਛੈ ਜਗੁ ਭੁੰਚੈ ਭੋਗਈ ॥ ਓਨਾ ਪਿਆਰਾ ਰਬੁ ਓਨਾਹਾ ਜੋਗਈ ॥ ਜਿਸੁ ਮਿਲਿਆ ਗੁਰੁ ਆਇ ਤਿਨਿ ਪ੍ਰਭੁ ਜਾਣਿਆ ॥ ਹਉ ਬਲਿਹਾਰੀ ਤਿਨ ਜਿ ਖਸਮੈ ਭਾਣਿਆ ॥੪॥ {ਪੰਨਾ 958}

ਅੰਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ ਸਿੰਘ ਦਸਮ ਗਰੰਥ ਦੀ ਕਥਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਮੈ ਸੁਣ ਕੇ ਪਾਣੀ- ਧਾਣੀ ਹੋ ਗਈ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ ਸਿੰਘ ਕਥਾ ਕਰਕੇ ਆਪ ਤਾਂ ਸੁਆਦ ਲੈਦੇ ਹਨ। ਨਾਲ ਹੀ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਗੰਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ ਸਿੰਘ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਕਥਾ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਕਰਕੇ ਸੁਣਾਉਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਇਹ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਜੋਗਾ ਹੁੰਦਾ। ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਹੋਰ ਪੰਨੇ ਲਾ ਦਿੰਦੇ। ਕੋਈ ਰਾਜ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਬਰਾਬਰ ਮਾਨਤਾ ਨਹੀ ਦਿੱਤੀ। ਗੰਦ ਨੂੰ ਉਛਾਲ ਕੇ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਨਾਂਮ ਨਾ ਚਮਕਾਵੋ। ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚ ਤੇ ਨੰਗੀਆਂ ਮੂਵੀਆਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ। ਸਾਰੇ ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਕੁ ਤ੍ਰੀਆ ਚਰਿੱਤਰ ਤੋਂ ਬਚੇ ਹੋਏ ਨੇ। ਨੌ ਸੋ ਚੂਹਾ ਖਾ ਕੇ ਬਿੱਲੀ ਹੱਜ ਨੂੰ ਚੱਲੀ। ਸਾਰੇ ਪਰਦੇ ਪਿੱਛੇ ਇਹੀ ਕੁੱਝ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਦਾ ਵਾਸਤਾਂ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਬੇਕਾਰ ਧੰਦੇ ਨੂੰ ਢੱਕਿਆ ਹੀ ਰਹਿਣ ਦਿਉ। ਹਰ ਔਰਤ ਮਰਦ ਜਾਣਦੇ ਨੇ। ਉਹ ਕਿਹੜਾ ਗੰਦ ਹੈ ਜੋ ਲੁਕ - ਲੁਕ ਕੇ ਬੰਦ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਪਿਛੇ ਨਹੀ ਕਰਦੇ। ਇਸ ਧੰਦੇ ਦਾ ਲੇਖਕ ਕੋਈ ਵੀ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਨੇ ਉਹੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਜੋ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਇਹੀ ਹੈ। ਔਰਤ ਮਰਦ ਇਹੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਦੁਨੀਆ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਹੋਈ ਹੈ। ਆਪਦੇ ਜਾਣੀ ਸਾਰੇ ਦੁੱਧ ਧੋਤੇ ਹਨ। ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਲਿਖਾਰੀ ਕੋਈ ਵੀ ਹੋਵੇ। ਪਰਦੇ ਪਿਛੇ ਸਾਰੇ ਔਰਤ ਮਰਦ ਜੋ ਧੰਦਾ ਘਾਲਦੇ ਹਨ। ਸੱਚਾਈ ਲਿਖੀ ਹੈ। ਦਸਮ ਗਰੰਥ ਤਾਂ ਕੀ ਇਸ ਤੋ ਵੀ ਗੰਦੇ ਮੈਗਜੀਨ ਲੁਕ ਲੁਕ ਕੇ ਸਾਰੇ ਦੇਖਦੇ - ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਨੰਗੀ ਮੂਵੀ ਦਾ ਸੀਨ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਉਸ ਵਿਰੁੱਧ ਅਵਾਜ਼ ਨਹੀ ਉਠਾਉਂਦਾ। ਕਿਹੜੇ ਨੇ ਜੋ ਔਰਤ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਨਹੀ ਲੈਂਦੇ। ਸੱਚ ਸਹਿਣਾ ਸਿੱਖੀਏ। ਕਾਂਮ ਨੂੰ ਪਰਦੇ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿਣ ਦਈਏ। ਕਾਂਮ ਨੂੰ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵੀ ਪਲੋਂਸਾਂਗੇ ਹੋਰ ਉੱਛਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਤਾਂ ਹੀ ਖੁੱਲ ਕੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਨਹੀ ਹੁੰਦਾ। ਅਜੇ ਦਬਾਅ ਥੱਲੇ ਹੈ। ਜੇ ਕਿਤੇ ਦਸਮ ਗਰੰਥ ਦਾ ਮਸਲਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੱਖਦਾ ਰਿਹਾ। ਅਸੀ ਕਾਂਮ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਲੰਘ ਜਾਵਾਂਗੇ। ਬਾਣੀ ਨੇ ਵੀ ਵਾਰ ਵਾਰ ਇਹੀ ਕਿਹਾ ਹੈ।

ਜੋ ਕਾਂਮ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆ ਨੂੰ ਕਾਂਮ ਦੀ ਮੂਰਤ ਦਿਸਦੀ ਹੈ। ਉਹੀ ਔਰਤ ਵਿੱਚ ਮਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਗੁਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਭਾਂਵੇ ਮਦਰ ਡੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਮਨਾ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਮਾਂ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਮਾਂ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਹੈ। ਮਾਂ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੈ। ਪੂਜਾ ਉਸ ਦੀ ਹੁੰਦੀ, ਜੋ ਉਪਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਚੰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਜਦੋ ਮਾਂ ਨੂੰ ਰੱਬ ਦਾ ਦੂਜਾ ਦਰਜਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਾਸ਼! ਸਾਰੇ ਮਰਦ ਔਰਤ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਦੇਣ ਲੱਗ ਜਾਣ। ਔਰਤ ਰੱਬ ਦਾ ਦੂਜਾ ਨਾਂਮ ਹੈ। ਫਿਰ ਰੱਬ, ਹੈਵਾਨਾਂ ਤੋ ਛੁਪਦਾ ਕਿੳ ਫਿਰਦਾ ਹੈ? ਕਿੰਨੇ ਕੁ ਹਨ? ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਔਰਤ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਮਾਂ ਵਾਂਗ ਮੋਹ ਆੳਦਾ ਹੈ। ਔਰਤ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਅੱਖਾਂ ਲਲਚਾ ਕਿਉਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ? ਹੋਰ ਤੁਸੀ ਆਪ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਹਾਲਤ ਜਾਣਦੇ ਹੋ। ਹਰ ਬੰਦਾ ਇਸ ਗੱਲ ਉਤੇ ਗੱਲ ਬਾਤ ਕਰਦਾ ਸ਼ਰਮਾਉਦਾ ਹੈ। ਕਹਿਣ ਵਿੱਚ ਆਉਦਾ ਹੈ,' ਇਹੁ ਜਿਹੀ ਗੱਲ ਨੀ ਕਰਨੀ, ਸਾਡੀਆ ਧੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਸੁਣਦੀਆਂ ਹਨ।‘ ਆਪ ਭਾਵੇਂ ਪਰਦੇ ਪਿਛੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਦੀ ਇੱਜਤਾਂ ਆਏ ਦਿਨ ਲੁੱਟਣ। ਕੁੜੀਆਂ ਕਿਸ ਨੂੰ ਦੁਖਾਂਤ ਦੱਸਣ। ਕੌਣ ਸੁਣਦਾ ਹੈ? ਕਿੰਨੇ ਕੇਸ ਤਾਂ ਦੱਬੇ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਗੱਲ ਖੁੱਲ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਮੁਹਰੇ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਉਸ ਦਾ ਜਿਉਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਰੇਡੀਓ, ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਨਿਊਜ਼ ਪੇਪਰਾਂ ਵਾਲੇ ਵੀ ਸ਼ਰਮਨਾਕ ਗੱਲਾਂ ਅੱਗੇ ਲਿਆਉਂਦੇ ਸੰਕੋਚ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕੀ? ਮੈ ਔਰਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਮੀਡੀਏ ਤੋ ਮੰਗ ਕਰਦੀ ਹਾਂ। ਬੱਚਿਅਧ ਨੂੰ ਜਾਗਰਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਟਾਕ ਸ਼ੌਅ ਕਰਕੇ ਤੇ ਆਰਟੀਕਲ ਛ਼ਾਪ ਕੇ। ਬੱਚੀਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਬਲਾਤਕਾਰ ਕਿਉਂ ? ਜੇ ਕਿਤੇ ਐਸਾ ਹੋ ਰਿਹਾ। ਸ਼ਰਮ ਪਰੇ ਰੱਖ ਕੇ ਨਰਕ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬੱਚੀਆਂ ਕੱਢ ਸਕਣ। ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿੰਨੀਆਂ ਨਰਕ ਢੋਅ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਤਾਂ ਹੀ ਮਦਰ ਡੇ ਮਨਾਉਣ ਦੇ ਹੱਕ ਦਾਰ ਹਾਂ। ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਬਨਣ ਵਾਲੀ ਮਾਂ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਹੈ।

ਹਰਮੇਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੰਮ ਤੋ ਘਰਵਾਲੀ ਨੂੰ ਫੋਨ ਕੀਤਾ," ਨਿਊਜ ਚੈਨਲ ਤੇ ਰੇਡੀਓ ਤੇ ਇਹੀ ਖਬਰ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। 5 ਸਾਲ ਦੀ ਬੱਚੀ ਨਾਲ 35 ਸਾਲ ਦੇ ਬੰਦੇ ਨੇ ਧੱਕਾ ਕਿੱਤਾ। ਜਮਾਨਾ ਬੜਾ ਮਾੜਾ ਆ ਗਿਆ। ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਵਾਜਾ ਨਹੀ ਖੋਲਣਾ। ਕਿਸੇ ਜਾਣ ਪਛਾਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀ। ਪਤਾ ਕੁਝ ਨਹੀ ਕਿਸ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ੈਤਾਨ ਹੋਵੇ। ਤੂੰ ਸਮਝਦੀ ਆ, ਮੈ ਕੀ ਕਿਹਾ?

ਬਲਦੀਪ ਨੇ ਕਿਹਾ," ਹਾਂ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਸਮਝਦੀ ਹਾ। ਤੁਸੀ ਸਾਰੇ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਔਰਤ ਚਾਰ ਦਿਵਾਰੀ ਪਿਛੇ ਡਰ ਡਰ ਕੇ ਦਿਨ ਕੱਟੇ। ਤੁਸੀ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹੋ। ਮੈ ਸਹਿਕ ਕੇ ਅੰਦਰ ਬੈਠੀ ਰਹਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਬਾਹਰ ਔਰਤ ਦੇ ਸਿ਼ਕਾਰੀ ਫਿਰਦੇ ਹਨ। ਟੈਲੀਵੀਜਨ, ਰੇਡੀਓ ਵਾਲੇ ਨਿਊਜ਼ ਪੇਪਰ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਸਭ ਢਡੋਰਾ ਪਿੱਟ ਰਹੇ ਹਨ। ਸਿਰ ਫਿਰਿਆਂ ਤੋ ਬਚਿਆ ਜਾਵੇ। ਜੇ ਹਰ ਬੰਦਾ ਮੀਡੀਏ ਵਰਗਾ ਇਮਾਂਨਦਾਰ ਬਣ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਹੀ ਅਸੀ ਚੰਗਾ ਸਮਾਜ ਉਸਾਰ ਸਕਦੇ ਹਾ। ਮੈ ਮੀਡੀਏ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਉਗਲਾਂ ਤੇ ਗਿਣ ਕੇ ਨਹੀ ਦੱਸ ਕਰਦੀ। ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਮੈ ਔਰਤ ਦੇ ਸਤਿਕਾਰ ਦਾ ਖਿਆਲ ਰੱਖਦਿਆ ਬਹੁਤ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਦੇਖਿਆ।" "ਮੁਆਫ ਕਰਨਾ ਮੇਰਾ ਮਤਲਬ ਸੀ। ਕਿਤੇ ਅੱਗ ਲੱਗੀ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਪਾਸੇ ਨਹੀ ਜਾਂਦੇ। ਬਚਾਅ ਵਿਚ ਹੀ ਬਚਾਅ ਹੈ। ਮੀਡੀਆ ਦਾ ਤਾਂ ਪੁਰਾ ਜੋਰ ਲੱਗਿਆ ਹੋਇਆ। ਹਰ ਕਮੀ ਨੂੰ ਖੁੱਲ ਕੇ ਅੱਗੇ ਲਿਆ ਰਿਹਾ। ਆਮ ਬੰਦਾ ਸਾਥ ਨਹੀ ਦੇ ਰਿਹਾ। ਜਿਸ ਉਤੇ ਬੀਤਦੀ ਹੈ। ਉਸੇ ਨੂੰ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਤਮਾਸ਼ਾਂ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਦੂਜਾ ਬੰਦਾ, ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਦੇਖ ਕੇ ਹੱਸਦਾ ਹੈ। ਖੁਸ਼ ਦੇਖ ਕੇ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਤੋ ਖੋਹਣ ਨੂੰ ਫਿਰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋ ਕੋਈ ਮਾੜੀ ਘਟਨਾ ਵਰਤਦੀ ਹੈ। ਥੋੜੇ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਲੋਕ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੱਲ ਲੱਭਣ ਲਈ ਮਿਲ ਕੇ ਯਤਨ ਕਰਨਾ ਪੈਣਾ। ਮਜਾਕ ਨੀ, ਦਰਵਾਜੇ ਤੇ ਬਾਰੀਆ ਬੰਦ ਕਰ ਲਈਆ।"

" ਸੁਣਿਓ ਜੀ ਫੋਨ ਨਾ ਰੱਖਣਾ, ਸੱਚੀ ਕੋਈ ਦਰਾ ਦੇ ਬਾਹਰ ਹੈ। ਤੁਸੀ ਫੋਨ ਹੋਲਡ ਰੱਖਣਾ। ਉਹੋ ਇਹ ਤਾਂ ਸੱਤੇ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਦੱਸੋ ਇਸ ਨੂੰ ਡੋਰ ਖੋਲਦਾਂ ?" " ਇਹ ਤਾਂ ਤੇਰੀ ਮਰਜੀ।" "ਸੱਤੇ ਤੂੰ ਆਜਾ ਲੰਘ ਆ। ਲੱਗਦਾ ਕੰਮ ਤੋ ਸਿੱਧੀ ਆ ਗਈ, ਦੱਸ ਰੋਟੀ ਖਾਣੀ ਆ ਜਾ ਕੁੱਝ ਪੀਣਾ ਹੈ?" "ਬਲਦੀਪ ਗਰਕ ਜੇ ਜਿੰਨੇ ਫੁੱਲ ਭਰ ਕੁੜੀ ਨੂੰ। ਬੱਚੀ ਨਾਲ ਬੜਾ ਮਾੜਾ ਹੋਇਆ। ਸੱਚੀ ਬੁੱਢੇ ਹੀ ਠਰਕੇ ਪਏ ਨੇ। ਇੱਕ ਬੁੱਢੇ ਦੇ ਅੱਧੇ ਤੋ ਵੱਧ ਵਾਲ ਕਾਲੇ ਨੇ। ਮੇਰੀ ਡੈਸਕ ਸਾਹਮਣੇ 3 ਵਜੇ ਆ ਕੇ ਬੈਠ ਜਾਂਦਾ ਕਲੀਨਿੰਗ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ। ਕੰਮ 5 ਵਜੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ। ਜਿਹੜੀ ਕੋਈ ਵੀ ਗੋਰੀ ਲੰਘਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਛੇ ਉਦੋ ਤੱਕ ਦੇਖੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗੋਰੀਆਂ ਵੀ ਲੱਤਾਂ ਨੰਗੀਆਂ ਹੀ ਰੱਖਦੀਆਂ ਨੇ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਚਿਰ ਦਿਸਣੋ ਨੀ ਹੱਟ ਜਾਂਦੀ। ਜਦੋ ਉਹਦੇ ਲੱਗਦੇ ਬੰਦੇ ਲੰਘਦੇ ਨੇ ਫਿਰ ਮੁਰਗੇ ਵਾਗ ਧੋਣ ਲਮਕਾ ਲਂੈਦਾਂ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਸੁਪਰਵਾਈਜਰ ਪਰਵਿੰਦਰ ਉਸ ਤੋ ਵੀ ਲੰਘਿਆ ਹੋਇਆ। ਆਨੇ ਬਹਾਨੇ ਗੱਲੀ ਬਾਤੀ ਠਰਕ ਭੋਰਦਾ। 'ਚਾਹ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਪਲਾਓ। ਕੱਲੇ ਕੱਲੇ ਪੀ ਜਾਦੇ ਹੋ। ਕੋਈ ਗੱਲ ਬਾਤ ਸਣਾਓ।‘ ਜਗਿੰਦਰ ਰੋਜ ਪੁੱਛਦਾ,‘ ਤੇਰਾ ਕੰਮ ਕਦੋ ਮੁੱਕੂ?‘ ਤੂੰ ਦੱਸ ਕਿਥੇ ਜਨਾਨੀ ਲੁਕ ਜੇ?" "ਸੱਤੇ ਸਾਹ ਲੈ ਲੈ। ਦੁਨੀਆ ਮਰਦਾਂ ਦੀ ਆ। ਕਾਵਾਂ ਰੌਲੀ ਵਿੱਚ ਕੋਇਲ ਦੀ ਅਵਾਜ ਨਹੀਂ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੀ। ਕਾਂ ਮੁਹਰੇ ਚੂਰੀ ਵੀ ਪਾ ਦੇਈਏ। ਹੋਰਾ ਕਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦ ਕੇ ਦਿਖਾਉਂਦਾ। ਆਹੀ ਬੁਰਕੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਅੱਖ ਬੱਚਾ ਕੇ ਮੱਖਣੀ ਵਿੱਚ ਜਾ ਚੁੰਝ ਮਾਰ ਲੈਦਾ। ਗੰਦ ਫੋਲਦਾ। ਬੰਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪਿਉ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿਚੋ ਛੁੱਟ ਕੇ ਮਾਂ ਦੀ ਗਰਭ ਅਗਨੀ ਦੁੱਖ ਭੋਗਦਾ। ਜੁਆਨ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਧਿਆਨ ਉਸੇ ਗੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ। ਔਰਤ ਨੂੰ ਮਰਦ ਹੀ ਇਹ ਗੋਰਖ ਧੰਦਾ ਸਿਖਾਉਦਾਂ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਅੱਜ ਵੀ ਚੇਤੇ ਕਰਕੇ ਕੰਬਣੀ ਚੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲੋਕ ਸਾਇਕਲ ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਆਉਦੇ ਸਨ। ਮੇਰੀ ਭੂਆ ਨਾਲ ਦੇ ਪਿੰਡ ਹੀ ਵਿਆਹੀ ਸੀ। ਮੈ 7 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ। 60 ਕੁ ਸਾਲ ਦਾ ਬਖਤੌਰਾ ਉਸ ਪਿੰਡ ਰੇਲ ਦੇ ਫਾਟਕਾਂ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਜਾਂਦਾ ਸੀ । ਦਾਦੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਨਾਲ ਤੋਰਤਾ। ਮੈਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ, 'ਪਿੱਛੇ ਕੈਰੀਅਰ ਤੋ ਡਿੱਗ ਜਾਂਵੇਗੀ।'

ਮੈਨੂੰ ਅੱਗੇ ਬੈਠਾ ਦਿੱਤਾ। ਪੈਡਲ ਮਾਰ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਆਪਦੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁਟ ਲਂੈਦਾਂ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਕੁੱਝ ਗੱਲਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਰ ਮੈ ਅੱਜ ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਦੀਆ ਨਜ਼ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਵਿਆਹ ਨਹੀ ਸੀ ਕਰਾਇਆ। ਇਕ ਹੋਰ ਬਜੁਰਗ ਆਂਵਦੀ ਧੀ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਰਹਿਣ ਲੱਗਾ। ਬੱਚੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾਨਾ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ। ਜੋ ਗੱਲਾਂ ਬੱਚਿਆ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਅਸੀਂ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੰਦੇ ਸੀ। ਕਿ ਇਹ ਸ਼ੇਮ- ਸ਼ੇਮ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਉਸ ਤੋ ਸੁਚੇਤ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਗਏ ਸੀ। ਸੱਤੇ ਸਤਿਗੁਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾੜੀ ਨੀਤਾਂ ਵਾਲਿਆ ਦਾ ਸਾਰਾ ਪਤਾਂ ਸੀ। ਸਤਿਗੁਰਾਂ ਨੇ ਆਪ ਅੱਖੀ ਦੇਖਿਆ। ਤਾਂ ਹੀ ਗ੍ਰਹਿਸਤੀ ਜੀਵਨ ਭੋਗਣ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਕਿੱਤਾ ਹੈ। ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਬੰਦੇ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿਣਾ ਚਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਆਪਦੇ ਕਰਮ ਭੋਗਦੇ ਹਨ। ਅੱਜ ਉਹੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਬਾਪ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਧੀ ਨੀ ਸਮਝਣਾ ਰੱਬਾ ਉਸ ਨੂੰ ਧੀ ਦੇਈਂ ਨਾ। ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਪਤਾ ਬਹੁਤੇ ਮਰਦ ਇਧਰ ਉਧਰ ਰਾਹਾਂ, ਮੋੜਾਂ, ਤੇ ਦੁਕਾਨਾਂ ਉਤੇ ਵਿਹਲੇ ਤਾਂਕ ਝਾਂਕ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਗੰਦੇ ਮਜ਼ਾਕ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੋਈ ਸੰਸਥਾ ਇੰਨਾਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਤੋ ਰੋਕ ਨਹੀ ਸਕਦੀ। ਸਗੋਂ ਕੁੜੀਆ ਨੂੰ ਵਰਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,' ਸਿਰ ਤੇ ਪੱਲਾ ਚੰਗ੍ਹੀ ਤਰ੍ਹਾ ਲੈਣਾ ਹੈ। ਨੀਵੀਂ ਪਾ ਕੇ ਤੁਰਨਾ ਹੈ। ਜਿਥੇ ਅਵਾਰਾ ਆਦਮੀ ਬੈਠੇ ਹਨ। ਓਧਰ ਦੀ ਨਹੀ ਲੰਘਣਾ। ਇੱਕਲੇ ਨਹੀ ਜਾਣਾ।' ਪਰ ਆਵਾਰਾ ਆਦਮੀ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਭੇੜੀਏ ਵਾਂਗ ਸਾਰੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਖੌਰੂ ਪਾਉਂਦੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ। ਕੋਈ ਸਖ਼ਤ ਕਾਨੂੰਨ ਨਹੀਂ। ਸਗੋ ਪਬਲਿਕ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਦਾ ਹੈ। ਇੰਨਾਂ ਤੋ ਬਚੋ।"

ਸੱਤੇ ਨੇ ਕਿਹਾ,"ਬਲਦੀਪ ਤੇਰੇ ਫੋਨ ਦੀ ਬੈੱਲ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਕਿਥੇ ਖੋ ਗਈ। ਦੇਖ ਫੋਨ ਕਿਸ ਦਾ ਹੈ।" "ਮੰਮੀ ਤੁਸੀ ਕਿਉ ਫੋਨ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਮੈ ਆਪ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਦਰ ਡੇ ਤੇ ਫੋਨ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਆਈ ਲਵ ਯੂ ਮੰਮੀ। ਹੈਪੀ ਮਦਰ ਡੇ। ਕੀ ਤੋਹਫਾ ਦੇਵਾ? ਮੈ ਕੈਲਗਰੀ, ਤੁਸੀ ਟਰਾਂਟੋ।" " ਇੰਨਾਂ ਹੀ ਬਹੁਤ ਹੈ, ਪੁੱਤ ਸੁੱਖਦਾ ਸਨੇਹਾ ਆਉਂਦਾ ਰਹੇ। ਆਪਣੇ ਗੁਆਢ ਵਿੱਚ ਮਾਂ ਤੇ ਛੋਟੀ ਧੀ 2 ਸਾਲ ਦੀ ਦੋਨੇ ਕਿਸੇ ਤਿੱਖੀ ਧਾਰ ਨਾਲ ਵੱਢ ਦਿੱਤੀਆ। ਸਾਰਾ ਘਰ ਲਹੂ ਲੁਹਾਣ ਹੋਇਆ ਪਿਆ। ਪੁਲੀਸ ਤੇ ਮੀਡੀਏ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਹੈਰਾਨ ਹਨ। ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਬੰਦਾ ਬੱਕਰੇ ਵਾਂਗ ਟੋਟੇ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ! ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਪਰਮੇਸਰ ਘਰ ਵਿਚੋ ਗਾਇਬ ਹੈ। ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੱਸ ਸਹੁਰਾ ਘਰੇ ਸਨ। ਉਹ ਪੁਲੀਸ ਨੂੰ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹਨ। ਕੋਈ ਚੀਕ ਨਹੀ ਸੁਣਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਧੀ ਹੀ ਬੇਗਾਨੀ ਸੀ। ਪੁਕਾਰ ਕਿਵੇਂ ਸੁਣਦੀ। ਮੈ ਗਈ ਸੀ। ਖੂਨ ਦੀ ਹਵਾੜ ਨੱਕ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਚੜਦੀ ਸੀ। ਖੜਨਾ ਔਖਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਾਹਦਾ ਮਦਰ ਡੇ?"

"ਮਾਂ ਤੂੰ ਤੇ ਮੈ ਕੀ ਕਰਾਂਗੀਆਂ? ਨਿੱਤ ਔਰਤ ਖੁਆਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਤੂੰ ਦਿਮਾਗ ਤੇ ਬੋਝ ਨਾ ਪਾ। ਪਾਠ ਕਰ। ਮਨ ਦਾ ਭਾਰ ਸਤਿਗੁਰ ਦੂਰ ਕਰਨਗੇ। ਮੈਨੂੰ ਪਤਾਂ 10 ਸਾਲ ਦੀ ਆਪਣੀ ਗੁਆਢਣ ਸੀ। ਤੇਰੀ ਸਹੇਲੀ ਵੀ। ਬੰਦੇ ਸਦਾ ਸਾਥ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ। ਮਾਂ ਤੂੰ ਪਿਛਲੀ ਵਾਰ ਦੱਸਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਅਪਲਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਤੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਾਰਦਾ ਕੁੱਟਦਾ ਵੀ ਹੈ। ਕਿ ਭਰਾ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਕਰਾ ਕੇ ਇਥੇ ਮੰਗਵਾ ਕੇ ਦੇ। ਪੇਪਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰਨ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਕੀ ਵਿਗੜ ਜਾਵੇਗਾ? ਉਹ ਮੰਨੀ ਨਹੀ ਹੋਣੀ। ਪਾਰ ਕਰਤੀ।"

" ਪੱਤਾ ਨਹੀ ਕੀ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਮਰ ਗਈ? 10 ਸਾਲ ਬੰਦੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਤਲਬ ਲਈ ਵਰਤਿਆ। ਫਿਰ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਬੰਦਾ ਆਂਵਦਾ ਨੀ ਬਣਿਆ। ਬੰਦਾ ਦੁਨੀਆ ਤੇ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਹੈ। ਮਤਲਬ ਕੱਢਣ ਲਈ ਲੋਕ ਨਾਲ ਜੁੜਦੇ ਨੇ। ਵਿਆਹ ਤੋ ਲੈ ਕੇ ਮਰਨ ਤੱਕ ਆਂਵਦਾ ਇਕ -ਇਕ ਸਾਹ ਪਤੀ ਲੇਖੇ ਲਾ ਗਈ। ਪਤੀ ਨੇ ਕੀ ਇਨਾਮ ਦਿੱਤਾ? ਔਰਤ ਦੇ ਨਸੀਬ ਵਿੱਚ ਧੱਕੇ ਹੀ ਲਿਖੇ ਹਨ। ਚਾਰ ਦਿਨਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਿਆਹ ਕਰਾ ਲਏਗਾ।"

" ਉਸ ਨੂੰ ਪੁਲੀਸ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਭਾਲ ਰਹੇ ਨੇ। ਵਿਆਹ ਨਹੀਂ ਕਰਾਉਣ ਦਿੰਦੇ, ਜੇਲ ਅੰਦਰ ਕਰਨਗੇ। 7 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਬਾਹਰ ਆਊ। ਮੇਰਾ ਧਿਆਨ ਵਾਰ ਵਾਰ ਉਥੇ ਹੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫੋਨ ਰੱਖ ਦੇ, ਮੈ ਵੀ ਪਾਠ ਕਰਦੀ ਹਾਂ। ਕਦੇ ਵੱਡਿਆ ਟੁਕਿਆ ਮੁਰਦਾ ਦੇਖਿਆ ਨਹੀ ਸੀ। ਭੈਅ ਜਿਹਾ ਆਈ ਜਾਦਾ।"

ਸੱਤੇ ਨੇ ਬਲਦੀਪ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦਾ ਗਿਲਾਸ ਦਿੱਤਾ, " ਕਮਾਲ ਹੋ ਗਈ ਜੇ ਇੰਨ੍ਹੀ ਨਫ਼ਰਤ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਸੀ। ਤਾਂ ਫਿਰ ਹੁਣ ਤੱਕ ਇਕੱਠੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਕੀ ਮਕਸਦ ਸੀ? ਬਲਦੀਪ ਔਰਤ ਐਨੀ ਮਾੜੀ ਹੈ। ਬੰਦਾ ਹਰ ਪਾਸੇ ਉਸ ਤੇ ਤਾਕਤ ਅਜਮਾੳਦਾ ਹੈ। ਆਖਰ ਕਦੋ ਤੱਕ ਔਰਤ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਕਰੂਗੀ। ਜਮਾਨਾ ਮਰਦਾਂ ਦਾ ਹੈ। ਕਿਸ ਅੱਗੇ ਪੁਕਾਰ ਕਰੇਗੀ।"

"ਸੱਤੇ ਮਰਦਾਂ ਦਾ ਅਸਲੀ ਬਾਪ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਹੈ। ਇਕ ਸੀਤਾ ਮਾਂ ਨਾਲ ਰਾਵਣ ਨੇ ਬਦਤਮੀਜ਼ੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਦੁਨੀਆ ਜਾਣਦੀ ਆ। ਉਸ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਬਲੀ ਤੇ ਤਪੱਸਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਕੀ ਹਸ਼ਰ ਹੋਇਆ? ਉਹ ਉਪਰ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਕਣ ਨੀ ਰਹਿਣ ਦਿੰਦਾ।" "ਬਲਦੀਪ ਤੇਰੇ ਮੁੰਡਾ ਕੁੜੀ ਬਾਹਰ ਗਏ ਨੇ। ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਨੀ ਮਾੜੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦੱਸੀਦੀਆਂ। ਨਾਲੇ ਕਨੇਡਾ ਦੇ ਬੱਚਿਆ ਦਾ ਦਿਲ ਬਹੁਤ ਕੋਰਾ ਹੈ।"

ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਸਿੱਖ ਜਰਨੈਲ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਜਨਮ ਦਿਨ ਮਨਾ ਰਹੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਗੱਲ ਪਿੱਛੇ ਵੀ ਸਿੱਖ ਆਗੂਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕੌਮੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਸਾਰ ਦੇ ਇਵਜ ਵਜੋਂ ਰੁਸੇਵੇਂ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਵੱਧ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਸੋਚਣਾ ਪਵੇਗਾ ਕਿ ਅੱਜ ਤੋਂ ਕੋਈ ਛੱਬੀ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਤਾ ਇੰਨੀ ਕਿਵੇਂ ਵਧ ਗਈ ਹੈ, ਜਦ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਨੂੰ ਧੁੰਦਲਾ ਕਰਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਯਤਨ ਵੀ ਕੀਤੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ? ਆਖਰ ਕੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ ਦੇ ਮੁਖੀ ਸੰਤ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਸਿੱਖ ਨੌਜੁਆਨ ਆਪਣੇ ਵਹੀਕਲਾਂ ’ਤੇ ਲਗਾਈ ਫਿਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਸੰਤ ਜੀ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਟੀ-ਸ਼ਰਟਾਂ ਪਾ ਕੇ ਨੌਜੁਆਨੀ ਨੂੰ ਸਕੂਨ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ ਦੇ ਮੁਖੀ ਸੰਤ ਜੀ ਦੇ ਅਖੇ ਸ਼ਬਦ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲੋਗੋ ਬਣਵਾਏ ਹਨ, ਉਸੇ ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ ਦੇ ਅਜੋਕੇ ਮੁਖੀ ਦੇ ਪੁਤਲੇ ਵੀ ਉਹ ਹੀ ਲੋਕ ਸਾੜ ਰਹੇ ਹਨ, ਜੋ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਹੱਦੋਂ ਵੱਧ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਬੀਤੇ ਮਹੀਨੇ ਜਦੋਂ ਕੁਝ ਹਿੰਦੂ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸਟਿੱਕਰ ਵਹੀਕਲਾਂ ਤੋਂ ਲਾਹੁਣ ਦੀ ਗੱਲ ਆਖੀ ਤਾਂ ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਸਗੋਂ ਨੌਜੁਆਨਾਂ ਵਿਚ ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਵਾਲੇ ਸਟਿੱਕਰ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਗੱਲ ਨੇ ਮੁਹਿੰਮ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਿਆ। ਦੂਸਰੇ ਪਾਸੇ ਸਾਡੇ ਅੱਜ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਪੰਥਕ ਆਗੂਆਂ, ਸਿੱਖ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨਾਂ, ਨਾਲ ਗੱਡੀ ਨੂੰ ਧੱਕਾ ਲਾਉਣ ਜਿੰਨੇ ਵੀ ਸਿੱਖ ਹਿਮੈਤੀ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਪੰਥਕ ਆਗੂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸੋਚ ਦੇ ਪਹਿਰੇਦਾਰ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਜੇਕਰ ਆਮ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਬਹੁਤੇ ਸਿੱਖ ਭਾਵੇਂ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਬਗਾਵਤ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਵੀ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਵਿਰੋਧੀ ਸਿੱਖ ਵੀ ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਅਤੇ ਕੁਰਬਾਨੀ ਵਾਲੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸ਼ਾਹਦੀ ਭਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਕਥਿਤ ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਸਤਾਈ ਹੋਈ ਕੌਮ ‘ਸੰਤ’ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਹੀ ਨਫਰਤ ਕਰਨ ਲੱਗ ਗਈ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਬਹੁਤੇ ਵਿਹਲੜ ਕਿਸਮ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਅਖੇ ਜਾਂਦੇ ਸੰਤ ਭੇਖ ਵਿਚ ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਬਹੁਤ ਨੁਕਸਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਸਿੱਖ ‘ਸੰਤ’ ਸ਼ਬਦ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਵਰਤਨ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਹਨ ਉਹ ਵੀ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਅਦਬ ਵਜੋਂ ‘ਸੰਤ’ ਲਫਜ ਵਰਤਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵਿਚਾਰ ‘ਸੰਤਾਂ’ ਦੇ ਮਹਾਨ ਹੋਣ ਦੀ ਮਸਾਲ ਹਨ।

ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦਾ ਇਕ ਹੋਰ ਗੁਣ ਵੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਅਸਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਖੁਦ ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ ਵਿਚ ਪੜੇ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ’ਤੇ ਇਸ ਟਕਸਾਲ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਰਹੁ-ਰੀਤਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸੀ ਜਿਨਾਂ ਰੀਤਾਂ ਵਿਚ ਰਾਗਮਾਲਾ ਪੜਨ ‘ਖੰਡੇ ਦੀ ਪਹੁਲ ਵਿਧੀ’ ਅਤੇ ‘ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ’ ਸਬੰਧੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਮੱਤਭੇਦ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੌਮੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿਚ ਜੂਝ ਰਹੀਆਂ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਵਿਖਰੇਵਿਆਂ ਸਬੰਧੀ ਅਨੇਕਾਂ ਮੱਤਭੇਦ ਚੱਲ ਰਹੇ ਸਨ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਫਿਰ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਇਹਨਾਂ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਵਖਰੇਵਿਆਂ ਤੋਂ ਉਪਰ ਉਠ ਕੇ ਸਿਰਫ਼ ਕੌਮ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ ਹੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਜਾਰੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਸਗੋਂ ਕੌਮ ਵਿਚ ਪੂਰੀ ਏਕਤਾ ਵੀ ਬਣਾਈ ਰੱਖੀ। ਉਹਨਾਂ ਭਰਾ ਮਾਰੂ ਜੰਗ ਦਾ ਅਖਾੜਾ ਬਣਨ ਦੀ ਥਾਂ ਆਪਣੇ ਬਾਹੂਬਲ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲ ਸੇਧਿਤ ਹੀ ਰੱਖਿਆ। ਸੰਤ ਜੀ ਦੀ ਇਸ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੂਝ ਸਦਕਾ ਸਰਕਾਰ ¦ਮਾ ਸਮਾਂ ਸਿੱਖ ਜਾਗ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਵਿਚ ਬੇਵੱਸ ਰਹੀ।

ਦੇਂਦੇ ਥਾਵਹੁ ਦਿਤਾ ਚੰਗਾ, ਮਨਮੁਖਿ ਐਸਾ ਜਾਣੀਐਂ॥(138) ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾਤੇ ਨਾਲੋਂ ਦਾਤਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮਨਮੁਖ ਹੈ। ਪੂਰੇ ਗੁਰ ਕਾ ਹੁਕਮੁ ਨ ਮੰਨੈ ਓਹੁ ਮਨਮੁਖੁ ਅਗਿਆਨੁ ਮੁਠਾ ਬਿਖੁ ਮਾਇਆ॥(303) ਜੋ ਪੂਰੇ ਗੁਰੂ ਦਾ ਹੁਕਮ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ, ਉਹ ਮਨਮੁਖ ਅਗਿਆਨੀ ਮਾਇਆ ਦੇ ਜ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਮੁੱਠਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਗੁਰੂੁ “ਗੁਰੂ-ਗ੍ਰੰਥ” ਹੈ ਮਨਮੁਖ ਅਗਿਆਨੀ ਸਾਧ ਸੰਤ ਡੇਰੇਦਾਰ “ਗੁਰੂੁ ਗ੍ਰੰਥ” ਜੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਹੁਕਮ ਆਪਣੇ ਵਡੇਰੇ ਡੇਰੇਦਾਰ ਸੰਤਾਂ ਦਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੱਖ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਮਨਮੁਖ ਹਨ। ਮਨਮੁਖ ਮੂਲਹੁ ਭੁਲਿਆ ਵਿਚਿ ਲਬੁ ਲੋਭੁ ਅਹੰਕਾਰੁ॥ ਝਗੜਾ ਕਰਦਿਆਂ ਅਨਦਿਨੁ ਗੁਦਰੈ ਸਬਦਿ ਨ ਕਰਹਿ ਵੀਚਾਰੁ॥ ਨਾਨਕ ਮਨਮੁਖਾਂ ਨਾਲੋ ਤੁਟੀ ਭਲੀ ਜਿਨ ਮਾਇਆ ਮੋਹ ਪਿਆਰੁ॥(316) ਲੋਭ ਲਾਲਚ ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਗਲਤਾਨ ਹੋ ਕੇ ਮਨਮੁਖ ਮੂਲ (ਰੱਬ) ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਰਤੇ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਕੇ ਕੇਵਲ ਕ੍ਰਿਤਮ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਦਾ ਰਾਤ-ਦਿਨ ਝਗੜਾ ਕਰਦਿਆਂ ਗੁਜਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵੀਚਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਫੁਰਮਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਜਿਹੇ ਮਨਮੁਖਾਂ ਨਾਲੋਂ ਤਾਂ ਟੁੱਟੀ ਹੀ ਭਲੀ ਹੈ। ਇਵੇਂ ਹੀ ਅੱਜ ਧੁਰ ਕੀ ਬਾਣੀ ਰੂਪੀ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਭੇਖੀ ਸਿੱਖ ਅਖੌਤੀ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਅਤੇ ਡੇਰਾਵਾਦੀ-ਸਾਧਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਜਿਹੇ ਮਨਮੁਖ ਭੇਖੀ ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲੋਂ ਤੁੱਟੀ ਹੀ ਭਲੀ ਹੈ। ਸੇ ਮਨਮੁਖ ਜੋ ਸਬਦੁ ਨ ਪਛਾਣਹਿ॥ ਗੁਰ ਕੇ ਭੈ ਕੀ ਸਾਰ ਨ ਜਾਣਹਿ॥(1054) ਮਨਮੁਖ (ਵੇਮੁਖ) ਉਹ ਹਨ ਜੋ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਸਮਝਦੇ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਅਦਬ ਦੀ ਸਾਰ ਭਾਵ ਅਸਲੀਅਤਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ। ਜਰਾ ਸੋਚੋ! ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਸ਼ਬਦ-ਗੁਰੂ “ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ” ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਸਿੱਖ ਹੋ ਕੇ ਇਸ ਸ਼ਬਦ-ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਅਦਬ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋਰ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਦੇ ਤੇ ਪੂਜਦੇ ਹਨ ਜੋ ਗ੍ਰੰਥ ਨਸ਼ੇ ਸੇਵਨ ਅਤੇ ਘਟੀਆ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਕਾਂਮ-ਕਲੋਲਾਂ ਦੇ ਕੂੜ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਪਏ ਹਨ ਉਹ ਮਨਮੁਖ ਹਨ। ਮਨਮੁਖ ਦੂਜੈ ਭਾਇ ਲਗਿ ਭੰਭਲਭੂਸੇ ਖਾਇ ਭਵੰਦੇ। ਸਤਿਗੁਰ ਸਚਾ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਗੁਰਮੁਖਿ ਗਾਡੀ ਰਾਹੁ ਚਲੰਦੇ..॥20॥(ਭਾ.ਗੁ.ਵਾਰ-5) ਭਾ. ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਵੀ ਫਰਮਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਨਮੁਖ ਸੱਚ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਮਾਇਆ ਦੇ ਝੂਠੇ ਭਾਅ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਕੇ ਭੰਬਲਭੂਸਿਆਂ (ਨਰਾਰਥਕ-ਕਰਮਕਾਂਡਾਂ) ਵਿੱਚ ਪੈ ਕੇ ਭਟਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਗੁਰਮੁਖ ਸੱਚੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਰਾਹ ਤੇ ਚੱਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਸੱਚੇ ਗੁਰੂ ਦਾ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਛਡਦੇ। ਇਵੇਂ ਹੀ ਸੱਚੇ ਸਿੱਖ ਭੇਖੀ ਸਾਧਾਂ, ਅਖੌਤੀ ਜਥੇਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਚਾਲਬਾਜ ਲੀਡਰਾਂ ਦੇ ਪਾਏ ਭੰਬਲਭੂਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੈ ਕੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ ਅਤੇ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ਦਾ ਪੰਥਕ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਛਡਦੇ, ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਮਨਮੁਖ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ, ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ ਅਤੇ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ਜੋ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੀ ਵਲੱਖਣਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹਨ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਅਖੌਤੀ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ, ਸੰਪ੍ਰਦਾਈ ਮਰਯਾਦਾ ਅਤੇ ਬਿਕ੍ਰਮਸ਼ਾਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ-ਕੈਲੰਡਰ ਦੇ ਕੁਰਾਹੇ ਪੈ ਕੇ ਗੁਰੂ ਪੰਥ ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਭਟਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਤਾਂ ਇਉਂ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਔਰਤ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਹੋਰਨਾਂ ਦੇ ਮਗਰ ਭਟਕਦੀ ਹੈ ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਬਦ-ਚਲਣ, ਵਿਭਚਾਰਣ ਅਤੇ ਦੁਹਾਗਣ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ-ਪੂਛਤਿ ਸੁਹਾਗਣਿ ਕਰਮ ਦੁਹਾਗਣ ਕੇ ਰਿਦੈ ਵਿਭਚਾਰ ਕਤ ਸੇਜਾ ਬੁਲਾਈਐ।(ਭਾ. ਗੁ.) ਇਵੇਂ ਹੀ ਜੋ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਹੋਰਨਾਂ ਮਗਰ ਵੀ ਲੱਗਾ ਫਿਰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਉਸ ਔਰਤ ਵਰਗਾ ਹੀ ਮਨਮੁਖ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਜੇ ਹੋਰਨਾਂ ਮਗਰ ਤੁਰੀ ਫਿਰਦੀ ਹੈ। ਕੁੱਲਾ, ਭੱਲਾ ਤੇ ਭਗੀਰਥ ਤਿੰਨ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਤੇ ਕਿਹਾ ਗੁਰੂ ਜੀ ਸਾਡਾ ਜਨਮ ਮਰਨ ਕੱਟੋ ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਬੋਲੇ ਗੁਰਮੁਖਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਕਰੋ ਤੇ ਮਨਮੁਖਾਂ ਦੇ ਤਿਆਗੋ ਤਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਗੁਰਮੁਖਾਂ ਤੇ ਮਨਮੁਖਾਂ ਦੇ ਕੀ ਕਰਮ ਹਨ? ਤਾਂ ਬਚਨ ਹੋਇਆ ਕਿ ਗੁਰਮੁਖ ਤੇ ਮਨਮੁਖ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਹਨ-ਇੱਕ ਗੁਰਮੁਖ ਹਨ ਦੁਜਾ ਗੁਰਮੁਖ ਤਰ ਤੇ ਤੀਜਾ ਗੁਰਮੁਖ ਤਮ ਹਨ। ਗੁਰਮੁਖ-ਉਹ ਜੋ ਭਲੇ ਸਾਥ ਭਲੇ ਅਰ ਬੁਰੇ ਸਾਥ ਬੁਰੇ, ਗੁਰਮੁਖ-ਤਰ-ਉਹ ਹਨ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖੋਟੇ ਕਰਮਾਂ ਵੱਲ ਪਿੱਠ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਤੇ ਗੁਰਾਂ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕੀਤਾ ਹੈ ਤੇ ਜੇ ਇੱਕ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਚੰਗਿਆਈ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵੱਲੋਂ ਉਸ ਨਾਲ ਸਦੀਵ ਚੰਗਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਦੀ ਭਲਿਆਈ ਵਿਸਾਰਦੇ ਨਹੀਂ ਤੇ ਆਪਣੀ ਭਲਿਆਈ ਚਿੱਤਾਰਦੇ ਨਹੀਂ, ਬੁਰੇ ਕਰਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੇ ਹਨ ਤੇ ਭਲੇ ਕਰਮ ਅੰਗੀਕਾਰ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦਾ ਕੰਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੀਕ ਆਂਵਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਭ ਨਾਲ ਭਲਿਆਈ ਹੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਗੁਰਮੁਖ-ਤਮ-ਉਹ ਹਨ ਜੋ ਗਿਆਨ ਸੰਪੰਨ ਹਨ, ਸਭਸ ਨਾਲ ਭਲਾ ਹੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੇ ਕੋਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਬੁਰਾ ਵੀ ਕਰੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨਾਲ ਵੀ ਭਲਾ ਹੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮਨਮੁਖ-ਉਹ ਹਨ ਜੋ ਸਦਾ ਵਿਕਾਰ ਹੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਭਲਿਆਈ ਕਰੇ ਸੋ ਵਿਸਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਬੁਰਿਆਈ ਨਹੀਂ ਵਿਸਾਰਦੇ। ਮਨਮੁਖ-ਤਰ-ਉਹ ਹਨ ਜੋ ਕੋਈ ਭਲਾ ਬੁਰਾ ਹੋਵੇ ਸਭਸ ਨਾਲ ਬੁਰਿਆਈ ਹੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮਨਮੁਖ-ਤਮ-ਉਹ ਹਨ ਜੋ ਭਲੇ ਨਾਲ ਵੀ ਬੁਰਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੇ ਅਗਲਾ ਫਿਰ ਭਲਿਆਈ ਕਰੇ ਤਾਂ ਉਹ ਫਿਰ ਬੁਰਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦ ਬਾਣੀ ਦੀ ਸਮਝ ਕੁਛ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਸੁਣਨਾ ਤੇ ਭਲਿਆਈ ਕਰਨੀ ਸਾਨੂੰ ਨਹੀਂ ਫਲਦੀ ਤੇ ਭੁਰਿਆਈ ਫਲਦੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਸਿੱਖਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਉਪਦੇਸ਼-ਇਸ ਉਪਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਕਰਤਾ ਭਾਈ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਇਉਂ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ-ਸ਼੍ਰੀ ਮੁਖ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਜੁਗਤਿ ਬਖਾਨੀ। ਹੀਰਾ ਫਟਕ (ਬਲੌਰ) ਦੁਇ ਏਕ ਸਮਾਨੀ॥24॥ ਹੀਰਾ ਨਿਜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਿਖਰਾਵੈ। ਸਰਬ ਰੰਗ ਕੇ ਊਪਰ ਛਾਵੈ। ਫਟਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪਰੈ ਨਹਿਂ ਕਾਹੂੰ। ਅੰਤਰ ਇਤੋ ਦੁਹਨਿ ਕੇ ਮਾਂਹੂੰ॥25॥ ਤਿਮ ਗੁਰਮੁਖ ਕੀ ਕਰੋ ਪਛਾਨ। ਜਿਸ ਸੰਗਤਿ ਮਹਿ ਕਰਹਿਂ ਬਖਾਨ। ਤਿਸ ਕੋ ਤੇਜ ਸਭਿਨਿ ਪਰ ਛਾਵੈ। ਕਯੋਂਕਿ ਸਦਾ ਸੋ ਸਚੁ ਕਮਾਵੈ॥26॥... ਜਿਮ ਚੰਦਨ ਬਾਵਨ ਤਰੁ ਸੀਤਲ। ਚਹੁੰ ਦਿਸ਼ਿ ਮਹਿ ਅਹਿ ਲਪਟੈਂ ਹੀ ਤਲ। ਤਉ ਨ ਸੀਤ ਤਜਿ ਬਿਖ ਕੋ ਲੇਤਿ। ਸਰਪਨ ਕੋ ਸੀਤਲ ਕਰਿ ਦੇਤਿ॥31॥ ਤਿਮ ਗੁਰਮੁਖ ਜੇ ਧਸਹਿ ਕੁਸੰਗ। ਤਹਿ ਭੀ ਦੇਤਿ ਆਪਨੋ ਰੰਗ।(ਗੁਰ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸੂਰਜ, ਰਾਸਿ 3, ਅੰਸੂ 64) ਭਾਵ ਹੀਰਾ ਤੇ ਬਲੌਰੀ ਪੱਥਰ ਸ਼ਕਲ ਤੋਂ ਸਮਾਨ ਹਨ ਪਰ ਗੁਣਾਂ ਕਰਕੇ ਫਰਕ ਹੈ ਹੀਰਾ ਚਮਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਭ ਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਫਟਕ (ਬਲੌਰ) ਦਾ ਆਪਣਾ ਕੋਈ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਤੇ ਨਾਂ ਹੀ ਉਹ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਵੇਂ ਹੀ ਗੁਰਮੁਖ ਜਦ ਸੰਗਤ ਵਿਖੇ ਸੱਚ ਵਖਿਆਨਦਾ ਹੈ ਉਸ ਦਾ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਭ ਤੇ ਅਸਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸੱਚ ਪ੍ਰਚਾਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਚੰਦਨ ਸ਼ੀਤਲ ਹੈ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਸੱਪ ਉਸ ਨੂੰ ਚੱਟਦੇ ਹਨ ਪਰ ਚੰਦਨ ਤੇ ਜ਼ਹਿਰ ਦਾ ਕੋਈ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸਗੋਂ ਚੰਦਨ ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ੀਤਲ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਇਵੇਂ ਹੀ ਜੇ ਕਿਤੇ ਗੁਰਮੁਖ ਕੁਸੰਗੀਆਂ (ਮਨਮੁਖਾਂ) ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਵੀ ਜਾਵੇ ਓਥੇ ਵੀ ਗੁਰੂ ਗਿਆਨ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵੰਡਦਾ ਹੈ।

ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਤਖ਼ਤਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਚੋਣ, ਤਾਜਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਆਈ ਹੈ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਣ ਲੱਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਨਾਂ ਤਖ਼ਤਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਕੌਮ ਚੰਗੇ ਫੈਸਲਿਆਂ ਦੀ ਆਸ ਰੱਖਦੀ ਹੈ ਉਹ ਤਖ਼ਤਾਂ ਵਾਲੇ ਕੌਮ ਭਲਾਈ ਦੇ ਫੈਸਲਿਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ਤਾਜਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅੰਤ ਵਿਚ ਫੈਸਲਾ ਉਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਤਾਜਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਤਰਾਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਗਾਂ ਦੁੱਧ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ ਉਹ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਦੀ ਨਹੀਂ। ਉਸੇ ਤਰਾਂ ਜਦੋਂ ਤਖ਼ਤਾਂ ਵਾਲੇ, ਤਾਜਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ‘ਸੱਜਰ ਗਾਂ’ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਰੱਸਾ ਲਾਹ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ।

ਤਾਜਾਂ ਵਾਲੇ ਸਪੋਕਸਮੈਨ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਸ: ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਔਖੇ ਸਨ। ਅਕਾਲੀ ਰਵਾਇਤਾਂ ਨੂੰ ਤਿਲਾਂਜਲੀ ਦੇਣ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿਚ ਨਿੱਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਤੋਂ ਘਬਰਾਅ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਤਖ਼ਤਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਡਿਊਟੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਹੁਣ ਤੁਹਾਡੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਖੱਬੀਖਾਨ ਬਣੇ ਫਿਰਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਨੂੰ ਲੱਤ ਹੇਠੋਂ ਦੀ ¦ਘਾ ਦੇਵੋ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਕੁਰਸੀਆਂ ਪੱਕੀਆਂ ਸਮਝੋ। ਤਖ਼ਤਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਹੁਕਮ ਮਿਲਦੇ ਹੀ ਕਲਮਾਂ ਤਿੱਖੀਆਂ ਕਰ ਲਈਆਂ। ਤਖ਼ਤਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਕੋਈ ਪੇਸ਼ ਨਾ ਚੱਲੀ। ਸਿੱਖ ਸੰਗਤ ਨੇ ਤਖ਼ਤਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਖਿਲਾਫ਼ ਫੈਸਲਾ ਕਬੂਲ ਨਾ ਕੀਤਾ। ਤਖ਼ਤਾਂ ’ਤੇ ਕਾਬਜ਼ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਨਮੋਸ਼ੀ ਜ਼ਰੂਰ ਹੋਈ ਹੋਵੇਗੀ।

ਸਰਸਾ ਡੇਰੇ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿਚ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਮੱਦਦ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਤਾਜਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਇਹ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਤਾਜ ਲਈ ਖਤਰਾ ਪੈਦਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਸਰਕਾਰ ਬਣ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਤਖ਼ਤਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕੋਈ ਅਜਿਹੀ ਯੁਕਤ ਵਰਤੋਂ ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਰਸਾ ਡੇਰੇ ਵਾਲੇ ਸਾਡੇ ਤਾਜ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਹੋਣ ਦੀ ਥਾਂ ਰਖਵਾਲੇ ਬਣ ਜਾਣ। ਤਖ਼ਤਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਝੱਟ ਹੁਕਮਨਾਮਾ ਜਾਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਸਰਸਾ ਡੇਰੇ ਦੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਵਰਤਨ ਬੰਦ ਕਰ ਦੇਵੋ, ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ, ਸਮਾਜਿਕ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਾਂਝ ਨਹੀਂ ਰੱਖਣੀ, ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ, ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਕੌਮ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ, ਕੁਝ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ ਅਨੇਕਾਂ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਏ, ਕੁਝ ਅਜੇ ਤੱਕ ਜੇਲਾਂ ਵਿਚ ਬੰਦ ਹਨ। ਬਠਿੰਡੇ ਦੀ ਲੋਕ ਸਭਾ ਸੀਟ ਜਦੋਂ ਫਿਰ ਤਾਜ ਲਈ ਖਤਰਾ ਬਣਨ ਲੱਗੀ ਤਾਂ ਤਾਜਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਚੁੱਪ ਵੱਟ ਲਈ ਤਖ਼ਤਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਲਈਆਂ। ਅਖੀਰ ਉਹਨਾਂ ਸਰਸਾ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਦੀ ਮੱਦਦ ਨਾਲ ਹੀ ਆਪਣਾ ਤਾਜ ਸਲਾਮਤ ਕਰ ਲਿਆ। ਤਖ਼ਤਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਫਿਰ ਬੋਲੇ ਸੋ ਨਿਹਾਲ ਦੇ ਜੈਕਾਰੇ ਗੂੰਜਾਏ।

ਕੌਮ ਨਾਲ ਨਿਭਾਈਆਂ ਬੇਵਫਾਈਆਂ ਤਾਜਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਦਿਸਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿਚ ਜਦੋਂ ਤਾਜ ਨੂੰ ਖਤਰਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਦਿਸਿਆ ਤਾਂ ਝੱਟ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਫਿਰ ਤਖ਼ਤਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਯਾਦ ਆ ਗਈ। ਤੁਰੰਤ ਹੁਕਮ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ‘ਜੋ ਅਸੀਂ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈ¦ਡਰ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਤੁਰੰਤ ਰੱਦ ਕਰ ਦੇਵੋ’ ਕਿਉਂਕਿ ਸਮਝਦਾਰ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਇਹਨਾਂ ਤਾਜਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਬੁਰੀ ਲੱਗਣ ਲੱਗ ਗਈ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਕੌਮ ਦਾ ਮਿਲਗੋਭਾ ਭਾਈਚਾਰਾ ਸੰਤ ਸਮਾਜ ਜਾਂ ਅਜਿਹੇ ਹੀ ਹਿੰਦੂਵਾਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠਲੇ ਲੋਕ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਤਾਜਾਂ ਦੀ ਤਾਂ ਹੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਾਂਗੇ ਜੇ ਸਾਡਾ ਹਲਵਾ-ਮੰਡਾ ਚਲਦਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਅੜਿੱਕਾ ਬਣੇ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈ¦ਡਰ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰੋਗੇ। ਤਾਜਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਝੱਟ ਤਖ਼ਤਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਕੁਝ ਦਿਨ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਭੁਲੇਖੇ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ ਤਖ਼ਤਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈ¦ਡਰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਤਾਜਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਜੈ-ਜੈ ਕਾਰ ਹੋਈ ਅਤੇ ਕੌਮੀ ਆਗੂਆਂ ਤੋਂ ਫਿੱਟੇ ਮੂੰਹ ਵੀ ਮਿਲੀ, ਪਰ ਚਲੋ ਤਾਜ ਸਲਾਮਤ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਜਾਗੀ ਧਰਮ ਦੀ ਆੜ ਹੇਠ ਹੀ ਸਹੀ।