ਅਣਖੀ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਹਮਣਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹੈ ਪਰ ਅਣਖੀ ਦਾ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਜਾਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਨਾਲ ਭੋਰਾ ਵੀ ਮੋਹ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਸ੍ਰੀ ਅਣਖੀ ਪਿੰਡ ਧੌਲਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਬਰਨਾਲੇ ਚਲੇ ਗਏ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਣਖੀ ਜੱਦੀ ਪੁਸਤੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਮੋਹ ਵੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਮੈਂ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਕਸਬੇ ਹੰਡਿਆਇਆ ਵਿਚ ਇਕ ਸਨਅਤੀ ਇਕਾਈ ਵਿਚ ਬਤੌਰ ਮੈਨੇਜਰ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸਾਂ ਜਦ ਕਿ ਇਸ ਸਨਅਤ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹੀ ਸ੍ਰੀ ਅਣਖੀ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਹਿੱਸੇ-ਠੇਕੇ ’ਤੇ ਲੈ ਕੇ ਖੇਤੀ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਫ਼ਸਲਾਂ ਦਾ ਅੱਧ ਵੰਡ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਘਰ ਤੱਕ ਪੁਜਦਾ ਕਰਨਾ ਮੇਰੀ ਡਿਊਟੀ ਸੀ, ਅਸੀਂ ਜਦੋਂ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਰਨਾਲੇ ਵਾਲੇ ਘਰੇ ਕਪਾਹ ਜਾਂ ਕਣਕ ਛੱਡ ਕੇ ਆਉਂਦੇ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਇਸ ਗੱਲ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਨਾ ਦੇਣਾ, ਸਗੋਂ ਘਰ ਦੇ ਜਿਸ ਖੂੰਜੇ ਵਿਚ ਫ਼ਸਲ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਰੱਖਦੇ ਪੰਦਰਾਂ-ਵੀਹ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰਾਂ ਪਈ ਹੁੰਦੀ। ਕਦੇ-ਕਦੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੋਭਾ ਪਾਟਿਲ ਹੀ ਕੋਈ ਛੋਟੀ-ਮੋਟੀ ਗੱਲ ਕਰਦੀ, ਖੁਦ ਅਣਖੀ ਕੁਝ ਨਾ ਕੁਝ ਲਿਖਣ-ਪੜਨ ਵਿਚ ਰੁਝੇ ਹੁੰਦੇ। ਸੋਭਾ ਨੇ ਕਦੇ ਅਣਖੀ ਬਾਰੇ ਕੀਤੀ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿਚ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ‘‘ਲੇਖਕ ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਜਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨਾਲ ਵਿਆਹੇ ਹੋਣ’’ ਇਹ ਗੱਲ ਮੈਂ ਖੁਦ ਅੱਖੀਂ ਤੱਕ ਲਈ ਹੋਈ ਸੀ, ਸੁੱਚ-ਮੁੱਚ ਸ੍ਰੀ ਅਣਖੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਵਿਆਹੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਹ ਗੱਲ ਉਹਨਾਂ ਖੁਦ ਵੀ ‘ਹੁਣ’ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿਚ ਕਬੂਲ ਕੀਤੀ ਸੀ ‘ਹੁਣ’ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਮੁਲਾਕਾਤ ਵਿਚ ਉਹਨਾਂ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ‘‘ਸਭ ਕੁਝ ਹੁੰਦੇ-ਸੁੰਦੇ ਵੀ ਮੈਂ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਇਕੱਲੇ ਹੀ ਜਿੰਦਗੀ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਤਹਿ ਕੀਤਾ ਹੈ’’। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਰਚਨਾਤਮਿਕ ਰੁਚੀਆਂ ਵਿਚ ਅੜਿੱਕਾ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਨੇ 1995 ਦੇ ਕਰੀਬ ਇਹ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਵੇਚ ਕੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚੋਂ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਦਾ ਭੋਗ ਪਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਵੇਂ ਮੈਂ ਸ੍ਰੀ ਅਣਖੀ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਤਾਂ ਲਗਾਤਾਰ ਜੁੜਿਆ ਰਿਹਾਂ ਪ੍ਰੰਤੂ ਕੋਈ ਦਸ ਸਾਲ ਤੱਕ ਸਾਡੀ ਸਿੱਧੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਨਾ ਹੋਈ।
ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਆਇਆ ਤਾਂ ਇਕ ਦਿਨ ਬਰਨਾਲੇ ਰਾਮ ਬਾਗ ਵਿਚ ਸੀਨੀਅਰ ਪੱਤਰਕਾਰ ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ਜਗਤਾਰ ਮੇਰੀ ਬਾਂਹ ਫੜ ਕੇ ਅਣਖੀ ਕੋਲ ਲਿਜਾ ਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ ‘‘ਇਹ ਮੁੰਡਾ ਤੁਹਾਡੇ ਹੀ ਪਿੰਡ ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਜ-ਕੱਲ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ’’।
‘‘ਕਿਹੜੇ ਲਾਣੇ ਵਿਚੋਂ ਐਂ ਤੂੰ ਮੁੰਡਿਆ’’?
‘‘ਮੈਂ ਦਿਆ ਰਾਮ ਕੇ ਬਲਦੇਵ ਦਾ ਮੁੰਡਾ ਜੀ ਸਲੇਮਾ ਪੱਤੀ ’ਚੋਂ’’, ਮੈਂ ਦੱਸਿਆ।
‘‘ਹੈ ਤੇਰੇ ਦੀ! ਤੂੰ ਤਾਂ ਫਿਰ ਘਰ ਦਾ ਮੁੰਡਾ ਸਾਡਾ’’ ਤੇਰੇ ਬਾਪੂ ਨਾਲ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਬਹੁਤ ਲਿਹਾਜ਼ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਪਿੰਡ ਰਹਿੰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ’’
‘‘ਅੱਛਾ! ਅੱਛਾ!! ਉਹ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ’ਚ ਛਪਦੇ ਲੇਖ ਤੇਰੇ ਹੁੰਦੇ ਨੇ?
‘‘ਕੀ ਨਾਂ ਏ ਭਲਾਂ ਤੇਰਾ?
‘‘ਗੁਰਸੇਵਕ ਸਿੰਘ ਐ ਏਹਦਾ ਨਾਂ’’ ਮੇਰੀ ਥਾਂ ਜਗਤਾਰ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ।
‘‘ਹਾਂ, ਹਾਂ!! ਮੈਂ ਸਮਝ ਗਿਆ’’
ਲਗਦੇ ਹੱਥ ਮੈਂ ਅਣਖੀ ਜੀ ਨੂੰ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਵੇਲੇ ਮਿਲਣ ਦੀ ਗੱਲ ਵੀ ਯਾਦ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤੀ।
‘‘ਓ, ਬੱਲੇ! ਬੱਲੇ!!’’ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਮੇਰੇ ਮੋਢੇ ’ਤੇ ਹੱਥ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਡਾ ਪਿਛਲੇ ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਪਿਆ ਵਕਫ਼ਾ ਇਕਦਮ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ।

ਜਦੋਂ ਵੀ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਕੌਮੀ ਮਾਮਲੇ ਬਾਰੇ ਲਿਖਦਾ ਹਾਂ ਤਾਂ ਬਹੁਤੇ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਵਿਚੋਂ ਫਿਰਕਾਪ੍ਰਸਤੀ ਦੀ ਬੋਅ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੀ ਕੌਮ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਕੋਈ ਗੁਨਾਆ ਹੋਵੇ। ਸ੍ਰੀ ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਸਨ। ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਨੁਕਤੇ ਤੇ ਲਿਖਣ ਸਮੇਂ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਰਿਪੇਖ ਵਿਚ ਗੱਲ ਕਰਾਂ। ਪਿਛੇ ਜਿਹੇ ਜਦੋਂ ‘‘ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ’’ ਵਿਚ ਮੇਰਾ ਆਰਟੀਕਲ ‘ਚੰਡੀਗੜ ਉਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਗੱਲ’ ਛਪਿਆ ਤਾਂ ਪਹਿਲੀ ਵੇਰ ਉਹਨਾਂ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸ਼ਾ ਕੀਤੀ। ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸ਼ਾ ਪਿੱਛੇ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਮੇਰੀ ਸੋਚ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਬਦਲਣ ਦੇ ਯਤਨ ਵਜੋਂ ਹੀ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇਗੀ।

ਤਦ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਤੇ ਐਸੇ ਕੁਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਵਾਉਣ ਅਤੇ ਗੁਰ ਮਰਿਯਾਦਾ ਲਾਗੂ ਕਰਵਾਉਣ ਹਿੱਤ 26 ਜਨਵਰੀ 1921 ਨੂੰ ਸ੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਜਨਰਲ ਇਜਲਾਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਬਾਬਤ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੁਰਮਤਾ ਪਾਸ ਕਰਕੇ ਮਿਤੀ 4,5,6 ਮਾਰਚ 1921 ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦਾ ਇੱਕ ਭਾਰੀ ਇਕੱਠ ਸਦਣ ਬਾਰੇ ਵੀਚਾਰ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਤਾਂ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਮੁੱਚੇ ਪੰਥਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਬੈਠ ਕੇ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਬਾਰੇ, ਮਹੰਤ ਨਰਾਇਣ ਦਾਸ ਬਾਰੇ ਵੀਚਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ ਅਤੇ ਮਹੰਤ ਨੂੰ ਸੁਧਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ ਕਿਉਂ ਜੁ ਇਸਨੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੰਭਾਲਣ ਵੇਲੇ ਇਹ ਗੱਲ ਮੰਨੀ ਸੀ ਕਿ ਪਹਿਲੇ ਮਹੰਤਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਸ਼ਿਕਾੲਤਿ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗੀ।

ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਇਸ ਪੰਥਕ ਇਕੱਠ ਦੀ ਸੂਹ ਮਹੰਤ ਨਰੈਣੂ ਨੂੰ ਲੱਗ ਗਈ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਵਿਉਂਤ ਘੜ ਲਈ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਉਸ ਭਾਰੀ ਇਕੱਠ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਕੇ ਸੱਭ ਗੁਰਮਤ ਸੁਧਾਰਕਾਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦੇਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਹਦੂਦ ਦੇ ਅੰਦਰ ਗੋਲੀ, ਸਿੱਕਾ, ਟਕੂਏ, ਪਿਸਤੌਲਾਂ, ਬੰਦੂਕ, ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਤੇਲ ਦੇ ਪੀਪਿਆਂ ਅਤੇ ਲੱਕੜਾਂ ਦਾ ਜ਼ਖੀਰਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਲਿਆ ਤਾਂ ਕਿ ਉੱਠ ਰਹੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਸਮੇਤ ਹਾਜ਼ਰ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਖੁਰਾ ਖੋਜ ਉਸ ਦਿਨ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਇੱਤਰਤਾ ਮੌਕੇ ਮਿਟਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਮਹੰਤ ਨਰੈਣੂ ਦੇ ਇਸ ਕਾਰੇ ਦੀ ਸੂਹ ਗੁਰਸਿੱਖਾਂ ਕੋਲ ਪੁੱਜੀ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ 17 ਫਰਵਰੀ 1921 ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਟਸ਼ ਮੀਟਿੰਗ ਸੱਦ ਕੇ ਇਹ ਮਤਾ ਪਕਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਕਿ 19 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਭਾਈ ਲਛਮਣ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਾਈ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਝੱਬਰ ਸ੍ਰੀ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਚਾਲੇ ਪਾ ਦੇਣਗੇ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਮਹੰਤ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਜੋਸ਼ ਠਾਠਾਂ ਮਾਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤੇ ਮਹੰਤ ਦੀ ਸਿੱਖਾਂ ਉੱਪਰ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਬਦਨੀਤੀ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚਲੇ ਰੋਹ ਨੂੰ ਭਾਂਬੜ ਦਾ ਰੂਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।

ਮਿਥੀ ਮਿਤੀ ਤੇ ਅਰਦਾਸਾ ਸੋਧ ਕੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਲਾਡਲੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਗੁਰਧਾਮ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ “ਪਹਿਲਾ ਮਰਣੁ ਕਬੂਲਿ ਜੀਵਣ ਕੀ ਛਡਿ ਆਸ॥ ਅਤੇ ਤਨੁ ਮਨੁ ਧਨੁ ਸਭੁ ਸਉਪਿ ਗੁਰ ਕਉ ਹੁਕਮਿ ਮੰਨਿਐ ਪਾਈਐ॥ ਦੇ ਮਾਹਾਂਵਾਕਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨਦਿਆਂ ਗੁਰਧਾਮਾਂ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਅਸਥਾਨ ਦੀ ਬੇਅਦਬੀ ਰੋਕਣ ਲਈ ਸ੍ਰੀ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਚਾਲੇ ਪਾ ਦਿੱਤੇ। ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਪੰਥਕ ਲੀਡਰਾਂ ਦੇ ਕਹੇ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰੋਕਣ ਲਈ ਉਪਰਾਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਕਿ ਮਾਹੌਲ ਨਾ ਵਿਗੜੇ ਪਰ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਇੱਕੋ ਗੱਲ ਕਹੀ ਕਿ “ਅਸੀਂ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਅੱਗੇ ਅਰਦਾਸ ਕਰਕੇ ਤੁਰੇ ਹਾਂ, ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਆਪ ਸਹਾਈ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਸਾਡੀ ਜਿੱਤ ਨਿਸਚਿਤ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਅੱਗੇ ਹੋ ਕੇ ਮਰ ਜਾਵਾਂਗੇ ਪਰ ਹੁਣ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਹਟਾਂਗੇ। ਜਾਂ ਨਾਨਕ ਦਾ ਨਨਕਾਣਾ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾਵਾਂਗੇ ਜਾਂ ਫਿਰ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਵਾਂਗੇ।“ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਈ ਲਛਮਣ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਜੱਥਾ ਸ਼ਬਦ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੋਇਆ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਅੰਦਰ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ। ਮਹੰਤ ਨੇ ਬਾਹਰਲੇ ਗੇਟ ਬੰਦ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਸਿੰਘਾਂ ਉੱਤੇ ਮੀਂਹ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੋਲੀਆਂ ਦੀ ਬੁਛਾੜ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਤਾਬਿਆ ਬੈਠੇ ਭਾਈ ਲੱਛਮਣ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਗੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਅਧਮੋਇਆ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੰਡ ਨਾਲ ਪੁੱਠਾ ਲਮਕਾ ਕੇ ਅੱਗ ਲਗਾ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਪਾਵਣ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਈ ਗੋਲੀਆਂ ਲੰਘੀਆਂ। ਇਹ ਸੀ ਜੁਲਮ ਦੀ ਇੰਤਹਾ ਸੀ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਈ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ ਜਦ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਅੰਦਰ ਦਾਖਲ ਹੋਏ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਬਲਦੀ ਭੱਠੀ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਸ਼ਹੀਦ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਤੇਲ ਪਾ ਕੇ ਸਾੜਿਆ ਗਿਆ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੋ ਸਾਲ ਦਾ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਬੱਚਾ ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਅਲਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਸੀ ਨੂੰ ਵੀ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਕੇ ਬਲਦੀ ਅੱਗ ਦੇ ਉੱਪਰ ਸੁੱਟ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜੋ ਜਰਗ (ਲੁਧਿਆਣਾ) ਨਿਵਾਸੀ ਸ਼ਹੀਦ ਕੇਹਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਇਸ ਸ਼ਹੀਦੀ ਜੱਥੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸੀ।

ਗੁ. ਸ੍ਰੀ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਇਸ ਸਾਕੇ ਦੀ ਇਹ ਖਬਰ ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਫੈਲ ਗਈ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਇਕੱਠੀ ਹੋਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ 23 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦ ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਰੋਹ ਅੱਗੇ ਝੁਕਦਿਆਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਚਾਬੀਆਂ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸੌਪੀਆਂ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਮੌਕੇ ਤੇ ਫਰਾਰ ਹੋਏ ਮਹੰਤ ਨੂੰ ਵੀ ਸਖਤ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਹਾਦਤਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰਧਾਮਾ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾ ਕੇ ਉੱਥੇ ਗੁਰਮਰਿਯਾਦਾ ਬਹਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ।

ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਗੁਰਧਾਮਾਂ ਲਈ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਉਹਨਾਂ ਮਹਾਨ ਸ਼ਹਾਦਤਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਕੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਨਿਰਪੱਖ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਅੰਦਰ ਵੀਚਾਰ ਕਰਨੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਕੁ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਲੱਭਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨੀ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਸਾਡੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਹੋਰ ਗੁਰਧਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਰੋਲ ਗੁਰਮਤਿ ਦੀ ਗੱਲ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ? ਕਿਤੇ ਅੱਜ ਫਿਰ ਸਾਨੂੰ ਗੁਰਧਾਮ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ? ਕੀ ਅੱਜ ਵੀ ਗੁਰਧਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਬੇ ਨਾਨਕ ਦੀ ਸੱਚੀ ਸੁੱਚੀ ਅਤੇ ਮਾਨਵਤਾ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਜੀਵਣ ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਾਰਜ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ? ਹੋਰ ਵੀ ਅਨੇਕਾਂ ਸਵਾਲ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਐਸਾ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਨੂੰ ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਸਾਂਝਾ ਬਣਾਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਸਿਰਫ ਆਪਣੀ ਨਿੱਜੀ ਚੌਧਰ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਹਊਮੈ ਨੂੰ ਪੱਠੇ ਪਾਉਣ ਲਈ ਬਾਬੇ ਨਾਨਕ ਦੀਆਂ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾਵਾਂ (ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ) ਨੂੰ ਵੀ ਜਾਤਾਂ-ਪਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਛੱਡਿਐ। ਅੱਜ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਰੂ ਦਾ ਦੁਆਰ ਨਾ ਹੋ ਕੇ ਰਵੀਦਾਸੀਆਂ ਦਾ, ਵਾਲਮੀਕੀਆਂ ਦਾ, ਜੱਟਾਂ ਦਾ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆਂ ਦਾ, ਛੀਂਬਿਆਂ ਦਾ, ਮਜ੍ਹਬੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਬ੍ਰਹਾਮਣਵਾਦੀ ਕਰਮਕਾਂਢ, ਹੋਰ ਅੰਧਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ, ਮਨਮੱਤ, ਕੱਚ ਘਰੜ ਸਾਖੀਆਂ, ਗੁਰਮਤਿ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਪ੍ਰਚਾਰ, ਗੁਰਮਤਿ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ ਹਨ। ਬੇਸ਼ੱਕ ਕੁੱਝ ਕੁ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀਆਂ ਬਹੁੱਤ ਸੁਚਾਰੂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਬਹੁਤੀਆਂ ਤਾਂ ਗੋਲਕ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕੇ ਮਹੰਤਾਂ ਕੋਲ ਅਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾ ਕੇ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੁਚਾਰੂ ਅਤੇ ਯੋਗ ਢੰਗ ਨਾਲ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸ੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਉੱਤੇ ਵੀ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਚਿੰਨ੍ਹ ਲੱਗ ਗਏ ਹਨ।

ਨੂਪ ਕੌਰ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਕਹਾਣੀ ਜੋ ਅੱਜ-ਕੱਲ ਬੁਹਤ ਹੀ ਚਰਚਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ ਆਖੇ ਜਾਂਦੇ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ 21, 22 ਅਤੇ 23 ਨੰ: ਚਰਿਤ੍ਰਾਂ ‘ਚ ਅਤੇ ਛਜੀਆ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਕਹਾਣੀ ਚਰਿਤ੍ਰ ਨੰ: 16 ‘ਚ ਦਰਜ ਹੈ। ਪ੍ਰੋ. ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਦੇਣ ਕਾਰਨ ਹੀ ਚਰਚਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹ ਦੋਵੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਨੰਦਪੁਰ ਨਾਮ ਦੇ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਵੀ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਵੀ ਗੂਰੁ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ਨਾਮ ਨਹੀ ਆਉਂਦਾ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਤੋਂ ਇਸ ਦੇ ਲੇਖਕ ਬਾਰੇ ਵੀ ਕੋਈ ਸਕੇਤ ਨਿਹੀ ਮਿਲਦਾ। ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਹਮਾਇਤੀ ਇਹ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਲਿਖਤ ਹੈ।

ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਹਮਾਇਤੀਆਂ ਨੂੰ ਜਦੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇ ਕਿ ਇਹ ਸਮਝਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਹ ਪੜ੍ਹੋ ਗਿਆਨੀ ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਕੀ ਲਿਖਦਾ ਹੈ? ਜਾਂ ਭਾਈ ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਕੀ ਲਿਖਦੇ ਹਨ? ਤਾਂ ਵੀ ਇਹ ਮੰਨਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀ ਹੁੰਦੇ। ਗਿਆਨੀ ਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਾਬਕਾ ਮੁਖ ਸੇਵਾਦਾਰ, ਤਖਤ ਸ੍ਰੀ ਕੇਸਗੜ ਸਾਹਿਬ ਭਾਂਵੇ ਸਟੇਜ ਤੋਂ ਇਹ ਆਖਣ ਕਿ ਇਹ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਆਪਣਾ ਚਿਰਤ੍ਰ ਹੈ ਤਾਂ ਵੀ ਮੈ ਨਾ ਮਾਨੂੰ ਵਿਰਤੀ ਵਾਲੇ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਉਪਾਸ਼ਕਾ ਦੇ ਸੈਹੇ (ਖਰਗੋਸ਼) ਦੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਤਿੰਨ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀਆ ਹਨ ਅਤੇ ਸਵਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦਿਖਾਓ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿਚ ਕਿਥੇ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ? ਆਓ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਲਿਖਤ ਤੋਂ ਹੀ ਅਨੰਦ ਪੁਰ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਰਾਜੇ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰੀਏ।
ਦੋਹਰਾ॥ ਤੀਰ ਸਤੁਦ੍ਰਵ ਕੇ ਹੁਤੋ ਰਹਤ ਰਾਇ ਸੁਖ ਪਾਇ॥
ਦਰਬ ਹੇਤ ਤਿਹ ਠੌਰ ਹੀ ਰਾਮਜਨੀ ਇਕ ਆਇ॥ 1॥ (ਚਰਿਤ੍ਰ ਨੰ: 16, ਪੰਨਾ 829)
ਛਜੀਆ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਕਹਾਣੀ (ਚਰਿਤ੍ਰ ਨੰ: 16) ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿਚ ਹੀ ਇਹ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਸਤਲੁਜ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਇਕ ਰਾਜਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਉਥੇ ਇੱਕ ਵੇਸਵਾ ਆ ਗਈ। ਇਸ ਹਵਾਲੇ ਤੋ ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਇਹ ਹੀ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਸਤਲੁਜ ਦੇ ਕੰਢੇ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ । ਉਹ ਰਾਜਾ ਕੌਣ ਸੀ ਜਾਂ ਕਿਸ ਸਹਿਰ ਦਾ ਸੀ? ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਆਓ ਹੁਣ ਨੂਪ ਕੌਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਤੋਂ ਅਨੰਦਪੁਰ ਦੀ ਪੈੜ ਕੱਢੀਏ।
ਤੀਰ ਸਤੁੱਦ੍ਰਵ ਕੇ ਹੁਤੋ ਪੁਰ ਅਨੰਦ ਇਕ ਗਾਂਉ॥
ਨੇਤ੍ਰ ਤੁੰਗ ਕੇ ਢਿਗ ਬਸਤ ਕਾਹਲੂਰ ਕੇ ਠਾਉ॥3॥ (ਚਰਿਤ੍ਰ ਨੰ: 21, ਪੰਨਾ 838)
ਸਤਲੁਜ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਨੈਣਾ ਦੇਵੀ ਪਰਬਤ ਦੇ ਨੇੜੈ ਕਹਿਲੂਰ ਰਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਅਨੰਦਪੁਰ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਸੀ। ਇਥੋਂ ਇਹ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਚਰਿਤ੍ਰ 16 ਵਿੱਚ ਆਏ, ‘ਤੀਰ ਸਤੁਦ੍ਰਵ ਕੇ ਹੁਤੋ’ ਅਤੇ ਚਰਿਤ੍ਰ 21 ਵਿੱਚ ਆਏ ‘ਤੀਰ ਸਤੁੱਦ੍ਰਵ ਕੇ ਹੁਤੋ’ ਦੋਵੇਂ ਇੱਕ ਹੀ ਪਿੰਡ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨ ਦੇਹੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਇਹ ਸਵਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪਿੰਡ ਕਿਹੜਾ ਹੈ? ਇਹ ਪਿੰਡ ਹੈ ਅਨੰਦ ਪੁਰ ਜਿਸ ਦਾ ਜਿਕਰ ਚਰਿਤ੍ਰ 21 ਵਿਚ ਦਰਜ ਹੈ। ‘ਤੀਰ ਸਤੁੱਦ੍ਰਵ ਕੇ ਹੁਤੋ ਪੁਰ ਅਨੰਦ ਇਕ ਗਾਂਉ॥’ ਇੰਗਲੈਂਡ ਤੋਂ ਚਲਦੇ ਇੱਕ ਰੇਡੀਓ ਤੋਂ ਇਕ ਵਿਦਵਾਨ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਸਵਾਲ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਅਸਲ ਲਿਖਤ ਵਿਚ ਤਾਂ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਪੁਰ ਅਨੰਦ’ ਹੈ ਇਸ ਨੂੰ ਅਨੰਦਪੁਰ ਕਿਵੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਉਹ ਪ੍ਰਜੈਂਟਰ ਇਹ ਭੁਲ ਹੀ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਜਿਸ ਟੀਕੇ ਤੋਂ ਉਹ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਸੁਣਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਉਹ ਟੀਕਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕੋਲ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਟੀਕੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੰਡਿਤ ਨਰੈਣ ਸਿੰਘ ਮੁਜੰਗਾ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ‘ਪੁਰ ਅਨੰਦ’ ਦੇ ਅਰਥ ‘ਅਨੰਦਪੁਰ’ ਹੀ ਕੀਤੇ ਹਨ। (ਜਿਲਦ ਛੇਵੀਂ, ਪੰਨਾ 97)
ਹੁਣ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਵਾਰਤਾ ਅਨੰਦਪੁਰ ਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਅਨੰਦਪੁਰ, ਨੈਣਾ ਦੇਵੀ ਪਰਬਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਕਹਿਲੂਰ ਰਿਆਸਤ ਵਿਚ ਹੈ। ਜੇ ਹਾਲੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਅਨੰਦਪੁਰ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਸ਼ੰਕਾ ਹੋਵੇ ਕਿ ਇਹ ਕੋਈ ਹੋਰ ਪਿੰਡ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਆਓ ਹੁਣ ਇਹ ਦੇਖੀਏ ਕਿ ਇਸ ਅਨੰਦਪੁਰ ਨੂੰ ਵਸਾਇਆ ਕਿਸ ਨੇ ਸੀ। ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਬਚਿਤ੍ਰ ਨਾਟਕ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਪੜ੍ਹੇ ਹੀ ਬੁਹਗਿਣਤੀ ਵਲੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਆਤਮ ਕਥਾ ਮੰਨ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਅੱਠਵੇਂ ਅਧਿਆਏ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦਰਜ ਹੈ-
ਜੁਧ ਜੀਤ ਆਏ ਜਬੈ ਟਿਕੈ ਨ ਤਿਨ ਪੁਰ ਪਾਵ॥
ਕਾਹਲੂਰ ਮੈ ਬਾਧਿਯੋ ਆਨਿ ਅਨੰਦਪੁਰ ਗਾਵ॥36॥ (ਪੰਨਾ 62)
ਇਸ ਅਧਿਆਏ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਜੋ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਉਸ ਦੇ ਵੀ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੋ ਜੀ। ਇਤਿ ਸ੍ਰੀ ਬਚਿਤ੍ਰ ਨਾਟਕ ਗ੍ਰੰਥੇ ਰਾਜ ਸਾਜ ਕਥਨ ਭੰਗਾਣੀ ਜੁਧ ਬਰਨਨੰ ਨਾਮ ਅਸਟਮੋ ਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤੰ ਸਤੁ ਸੁਭਮ ਸੁਤ। 8। 320।
ਹੁਣ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਅਨੰਦਪੁਰ ਅੱਜ ਵਾਲਾ ਅਨੰਦਪੁਰ ਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਚਿਤ੍ਰ ਨਾਟਕ ਦਾ ਕਰਤਾ ਖੁਦ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਅਨੰਦਪੁਰ ਨੂੰ ਮੈ ਹੀ ਵਸਾਇਆ ਸੀ। ਸਿਆਣਿਆਂ ਲਈ ਤਾਂ ਇਸ਼ਾਰਾ ਹੀ ਕਾਫੀ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋ ਇਹ ਸਾਬਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਓਹੀ ਅਨੰਦ ਪੁਰ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਚਿਤ੍ਰ ਨਾਟਕ ਦੇ ਕਰਤਾ ਨੇ ਵਸਾਇਆ ਸੀ ਤਾਂ ਉਥੇ ਦਾ ਰਾਜਾ ਵੀ ਬਚਿਤ੍ਰ ਨਾਟਕ ਦਾ ਮੁਖ ਪਾਤਰ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਜਿਹੜੇ ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਚਰਿਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਾਜਾ ਚਿਤ੍ਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਿਕਰ ਆਇਆ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਚਿਤ੍ਰ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਆਓ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਰਿਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਰਾਜੇ ਬਾਰੇ ਵੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹਾਸਲ ਕਰੀਏ।
ਦਿਸਨ ਦਿਸਨ ਕੇ ਲੋਗ ਤਿਹਾਰੇ ਆਵਹੀ।
ਮਨ ਬਾਛਤ ਜੋ ਬਾਤ ਉਹੈ ਬਰ ਪਾਵਹੀ।
ਖਵਨ ਅਵਗੑਯਾ ਮੋਰਿ ਨ ਤੁਮ ਕਹ ਪਾਇਯੈ।
ਹੋ ਦਾਸਨ ਦਾਸੀ ਹ੍ਵੈ ਹੌ ਸੇਜ ਸੁਹਾਇਯੈ। 28।( ਚਰਿਤ੍ਰ 16 ਪੰਨਾ 831)
ਛਜੀਆ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਕਹਿ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਤੋ ਲੋਕ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਛਾ ਪੁਰਤੀ ਦਾ ਵਰ ਮੰਗਦੇ ਹਨ। ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਕੀ ਖੁਨਾਮੀ ਹੋਈ ਹੈ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਇਛਾ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਇਥੇ ਸਵਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਨੰਦਪੁਰ ਵਿੱਚ ਅਜੇਹਾ ਕਿਹੜਾ ਰਾਜਾ ਸੀ ਜਿਸ ਤੋ ਲੋਕੀਂ ਆ ਕੇ ਵਰ ਮੰਗਦੇ ਸਨ?
ਤਹਾ ਸਿਖ ਸਾਖਾ ਬੁਹਤ ਆਵਤ ਮੋਦ ਬਢਾਇ।
ਮਨ ਬਾਛਤ ਮੁਖਿ ਮਾਗ ਬਰ ਜਾਤ ਗ੍ਰਿਹਨ ਸੁਖ ਪਾਇ। 4। (ਚਰਿਤ੍ਰ 21 ਪੰਨਾ 838) ਉਥੇ ਸਿੱਖ ਫ਼ਿਰਕੇ ਦੇ ਬੁਹਤ ਲੋਕ ਖੁਸ਼ੀ ਖੁਸ਼ੀ ਆਉਂਦੇ ਅਤੇ ਮੂੰਹ ਮੰਗੇ ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਪਰਤਦ ਜਾਂਦੇ। ਇਥੇ ਫਿਰ ਓਹੀ ਸਵਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਨੰਦਪੁਰ ਵਿਚ ਅਜੇਹਾ ਕਿਹੜਾ ਰਾਜਾ ਸੀ ਜਿਸ ਤੋ ਲੋਕੀਂ ਆ ਕੇ ਵਰ ਮੰਗਦੇ ਸਨ? ਅੱਗੇ ਨੂਪ ਕੌਰ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, “ਭਏ ਪੂਜ ਤੋ ਕਹਾ ਗੁਮਾਨ ਨ ਕੀਜਿਯੈ” (15) ਜਾਂ ਅਨੰਦਪੁਰ ਵਿਚ ਉਹ ਕਿਹੜਾ ਰਾਜਾ ਸੀ ਜਿਸ ਪੂਜਾ ਦੀ ਸੀ?
ਬਹੁਰਿ ਸਭਨ ਮੈ ਬੈਠਿ ਆਪੁ ਕੋ ਪੂਜ ਕਹਾਊ।
ਹੋ ਰਮੋ ਤੁਹਾਰੇ ਸਾਥ ਨੀਚ ਕੁਲ ਜਨਮਹਿ ਪਾਊ। 32।
ਰਾਜੇ ਵਲੋਂ ਇਹ ਕਹਿਣ ਤੇ ਕਿ ਮੈ ਹੁਣ ਸਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੂਜਣ ਯੋਗ ਅਖਵਾਉਂਦਾ ਹਾਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਕਾਮ-ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰਕੇ ਮੈ ਨੀਵੀ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਪਾਵਾਂਗਾ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਨੂਪ ਕੌਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਕਹਾ ਜਨਮ ਕੀ ਬਾਤ ਜਨਮ ਸਭ ਕਰੇ ਤਿਹਾਰੇ। (33) ਜਨਮ ਦੀ ਕੀ ਗੱਲ ਹੈ ਇਹ ਜਨਮ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਹੀ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਹਨ। ਤਾਂ ਰਾਜੇ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਜੋ ਵੀ ਇਸਤਰੀ ਮੈਨੂੰ ਪੁਜਣ ਯੋਗ ਸਮਝ ਕੇ ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਉਹ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਧੀ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਪੂਜ ਜਾਨਿ ਕਰ ਜੋ ਤਰੁਨਿ ਮੁਰਿ ਕੈ ਕਰਤ ਪਯਾਨਾ।
ਤਵਨਿ ਤਰੁਨਿ ਗੁਰ ਤਵਨ ਕੀ ਲਾਗਤ ਸੁਤਾ ਸਮਾਨ। 38।
ਹੁਣ ਰਾਜਾ ਨੂਪ ਕੌਰ ਨੂੰ ਉਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ ਵੇਲੇ ਸਟੇਜ ਤੋ ਅੱਡੀਆਂ ਚੁਕ-ਚੁਕ ਕੇ ਅਕਸਰ ਹੀ ਸਾਨੂੰ ਸੁਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈ ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਹੋਸ਼ ਸੰਭਾਲੀ ਹੈ ਤਦੋਂ ਤੋਂ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਇਹ ਸਿਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਸੁਧਿ ਜਬ ਤੇ ਹਮ ਧਰੀ ਬਚਨ ਗੁਰ ਦਏ ਹਮਾਰੇ। ਪੁਤ ਇਹੈ ਪ੍ਰਨ ਤੋਹਿ ਪ੍ਰਾਨ ਜਬ ਲਗ ਘਟ ਥਾਰੇ।
ਨਿਜ ਨਾਰੀ ਕੇ ਸਾਥ ਨੇਹੁ ਤੁਮ ਨਿਤ ਬਢੈਯਹੁ। ਪਰ ਨਾਰੀ ਕੀ ਸੇਜ ਭੂਲਿ ਸੁਪਨੇ ਹੂੰ ਨ ਜੈਯਹੁ ।51।
ਇਥੇ ਫਿਰ ਓਹੀ ਸਵਾਲ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਖਲੋਤਾ ਕਿ ਉਹ ਰਾਜਾ ਕੌਣ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਬਾਲ ਹਮਾਰੇ ਪਾਸ ਦੇਸ ਦੇਸਨ ਤ੍ਰਿਯਾ ਆਵਹਿ।
ਮਨ ਬਾਛਤ ਬਰ ਮਾਗਿ ਜਾਨਿ ਗੁਰ ਸੀਸ ਝੁਕਾਵਹਿ।
ਸਿਖੑਯ ਪੁਤ੍ਰ ਤ੍ਰਿਯਾ ਸੁਤਾ ਜਾਨਿ ਅਪਨੇ ਚਿਤ ਧਰਿਯੈ।
ਹੋ ਕਹੁ ਸੁੰਦਰਿ ਤਿਹ ਸਾਥ ਗਵਨ ਕੈਸੇ ਕਰਿ ਕਰਿਯੈ। 54।
ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਸ ਔਰਤ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹੇ ਬਾਲਾ! ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਤਾਂ ਦੇਸ ਦੇਸਾਂਤਰਾਂ ਤੋਂ ਨਾਰੀਆਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਮਨ ਦੀਆਂ ਮੁਰਾਦਾਂ ਪੁਰੀਆਂ ਕਰ, ਗੂਰੁ ਮੰਨਦੀਆਂ ਹੋਈਆ ਸੀਸ ਝੁਕਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।ਮੈ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆ ਧੀਆਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ। ਮੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਗਵਨ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਵਾਰ-ਵਾਰ ਇਕ ਹੀ ਸਵਾਲ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਅਨੰਦਪੁਰ ਵਿਚ ਅਜੇਹਾ ਕਿਹੜਾ ਰਾਜਾ ਸੀ ਜਿਸ ਅੱਗੇ ਲੋਕੀ ਸੀਸ ਝੂਕਾਉਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਮੁੰਹ ਮੰਗੀਆਂ ਮੁਰਾਦਾਂ ਪਾਉਂਦੇ ਸਨ? ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਇਹ ਸਵਾਲ ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਪਦਮ ਪੁਛਿਆ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ ਕੀ ਕੋਈ ਅਨੰਦਪੁਰ ਵਿਚ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦਸਮੇਸ਼ ਜੀ ਤੋਂ ਸਿਵਾ ਹੋਰ ਵੀ ਅਜੇਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਸਤੀ ਸੀ ਜਿਸ ਪਾਸ ਇਉਂ ਦੇਸਾਂ ਦੇਸਾਂ ਤੋਂ ਭੇਟਾ ਚੜ੍ਹਦੀਆਂ ਤੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਸੁੰਦਰੀਆਂ ਦਰਸ਼ਣਾ ਲਈ ਆਉਂਦੀਆ ਸਨ? ਇਸ ਦਾ ਜਵਾਬ ਹੈ ਨਹੀਂ।” (ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦਰਸ਼ਨ, ਪੰਨਾ 44)

ਇਹ ਹੈ ਅਖੌਤੀ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਲੇਖਕ ਦੀ ਕਰਾਮਾਤ! ਬਿਨਾ ਨਾਮ ਲਏ ਅਜੇਹੀ ਕਹਾਣੀ ਲਿਖੀ ਕਿ ਇਹ ਗੁਰੁ ਜੀ ਦੀ ਆਪ ਬੀਤੀ ਹੀ ਬਣ ਜਾਵੇ। ਕਈ ਵਿਦਵਾਨ (ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਪਦਮ, ਭਾਈ ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ, ਗਿਆਨੀ ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ, ਪ੍ਰੋ ਰਾਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ, ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ਨਾਰਾ, ਗਿਆਨੀ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ, ਸਾਬਕਾ ਜਥੇਦਾਰ ਗਿਆਨੀ ਸ਼ਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ) ਇਸ ਨੂੰ ਗੂਰੁ ਜੀ ਦੀ ਆਪ ਬੀਤੀ ਸਮਝ ਬੈਠੇ। “ਇਸ ਤੋ ਅਗਲੀ ਗਵਾਹੀ ਚਰਿਤ੍ਰ 21 ਵਿਚ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਇਕ ਸਾਹਿਬ ਆਪ ਹਨ। ‘ਅਨੂਪ ਕੁਅਰਿ’ ਦੇ ਬੁਹਤ ਜੋਰ ਦੇਣ ਤੇ ਵੀ ਨਾਇਕ ਉਸ ਨਾਲ ਭੋਗ ਕਰਨ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਅਰ ਉਸ ਨੂੰ ਉਤਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ:- ਬਾਲ ਹਮਾਰੇ ਪਾਸ ਦੇਸ ਦੇਸਨ ਤ੍ਰਿਯਾ ਆਵਹਿ…। ਹੋ ਕੁਹ ਸੁੰਦਰਿ ਤਿਹ ਸਾਥ ਗਵਨ ਕੈਸੇ ਕਰਿ ਕਰਿਯੈ।

ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੌਣ ਲਿਖ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਅਜਿਹੇ ਬਚਨ ਪਵਿਤਰ ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕੋਈ ਕਹਿ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਉਪਰੋਕਤ ਸਾਰੀਆਂ ਦਲੀਲਾਂ ਤੋਂ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਚਰਿਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਕਰਤਾ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੁ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਉਦੇਸ਼ ਸਾਹਮਣੇ ਰਖ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਰਿਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ( ਗਿਆਨੀ ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ, ਸ੍ਰੀ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦਰਪਣ, ਪੰਨਾ 303,)

“ ਜੇ ਕੋਈ ਕਹੇ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਲਿਖੇ ਨੇ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦਾ ਅਨੂਪ ਕੌਰ ਦਾ ਚਤ੍ਰਿਰ ਕਿੱਦਾ ਆ ਗਿਆ ਉਹਦੇ ਵਿਚ? ਇਸ ਕਰਕੇ ਆਪ ਲਿਖੇ ਨੇ ।… ਗੁਰੂ ਜਾਣੀ ਜਾਣ ਸਨ, ਪਤਾ ਸੀ ਕੀ ਹੈ ਛਲ ਹੈ ਧੋਖਾ ਹੈ, ਸਭ ਕੁੱਝ ਜਾਣਦੇ ਨੇ, ਪਰ ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਲਈ ਕੋਈ ਯਤਨ ਤਾਂ ਕਰਨਾ ਸੀ ਨਾ।… ਇਸ ਲਈ ਸਾਹਿਬ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਮਹਾਰਾਜ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ, ਉਸ ਨੇ ਜਦੋ ਫੇਰ ਸਾਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਆ, ਅਸੀ ਉਸ ਨੂੰ ਮਨ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਨੇ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆ ਟਾਂਚਾ ਕੀਤੀਆਂ, ਤਾਨ੍ਹੇ ਮਾਰੇ, ਐਸਾ ਵੀ ਲਿਖਿਆ, ਕੇ ਵੱਡਾ ਸੂਰਮਾ ਅਖਵਾਉਨਾ ਜਾਂ ਮੇਰੀ ਲੱਤ ਥੱਲੋ ਲੱਘ ਜਾਹ ਨਹੀਂ ਤੇ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਮੰਨਲਾ। (ਸਾਬਕਾ ਜਥੇਦਾਰ ਗਿਆਨੀ ਸ਼ਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ)

ਮੈ ਭਿੰਡਰਾਂ ਵਾਲੇ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮੁੱਖੋਂ ਸੁਣਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਸਪੀਚ ਅਕਾਲ ਤਖਤ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸੀ। ਮੈਂ ਆਪ 14 ਸਾਲ ਦੀ ਆਪਦੇ ਪੂਰੇ ਪੇਕੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਉਥੇ ਸੀ। ਆਖਰੀ ਮਿਲਣੀ ਸੀ। ਸੰਤ ਨੇ ਕਿਹਾ," ਗੰਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਨਹੀਂ ਦੇਖਣੀਆਂ। ਗਰੀਬ ਧੀਆਂ- ਭੈਣਾਂ ਦੀ ਇੱਜਤਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨੀ ਹੈ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਧੱਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਨਾਂਮ ਤੇ ਸਿਰਨਾਵਾਂ ਦੱਸ ਦਿਉ । ਬਾਕੀ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਖਰੀਦਣੀਆਂ ਛੱਡੋ। ਹਥਿਆਰ ਖਰੀਦੋ। ਅੰਿਮ੍ਰਤਧਾਰੀ ਹੋ ਕੇ ਪੰਜ ਬਾਣੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ -ਨਾਲ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਲੜ ਲੱਗ ਕੇ ਉਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿਣਾ ਹੈ।"

ਉਸ ਪਿਛੋ ਸੰਤ ਨਾਨਕ ਨਿਵਾਸ ਦੀ ਛੱਤ ਤੇ ਚੱਲੇ ਗਏ। ਜਥੇ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਨੌਜਵਾਨ ਮੁੰਡੇ 20 ਸਾਲ ਤੋਂ 40 ਸਾਲ ਤੱਕ ਸਨ। ਚਿੱਟੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਹੰਸਾਂ ਵਾਂਗ ਪਵਿੱਤਰ ਸੱਚੇ ਸੁੱਚੇ ਦਿਸਦੇ ਸਨ। ਮੁੱਖੜਿਆਂ ਤੇ ਜੋਸ਼, ਲਾਲੀ ਝਲਕਾਂ ਮਾਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਭੂਆ ਜੀ ਦੀਆਂ ਦੋ ਨਣਦਾਂ ਜੱਥੇ ਦੇ ਦੋ ਸਿੰਘਾਂ ਨਾਲ ਵਿਆਹੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਰਾਹੋ ਕਾਂਡ ਵਿੱਚ ਧੂਰਕੋਟ ਵਾਲੇ ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਪੁਲੀਸ ਨੇ ਸਰੀਰਕ ਤਸ਼ੱਦਦ ਕਰਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਕੋਲ ਮੇਰਾ ਵੀਰ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦਾ ਗੋਦੀ ਸੀ। ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਵੀਰੇ ਦੇ ਗਲ਼ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਤਵੀਤ ਵੱਲ ਪੈ ਗਈ। ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਤਵੀਤ ਸੀ। ਪਰ ਮਾਂ ਨੇ ਆਸਾ ਮਹਲਾ ੫ ॥ ਸਤਿਗੁਰ ਸਾਚੈ ਦੀਆ ਭੇਜਿ ॥ ਚਿਰੁ ਜੀਵਨੁ ਉਪਜਿਆ ਸੰਜੋਗਿ ॥ ਸਬਦ ਮੜਾਅ ਕੇ ਪਾਇਆ ਸੀ। ਸੰਤਾਂ ਨੇ ਨਾਲ ਵਾਲੇ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਸ੍ਰੀ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਕਾਲਾ ਧਾਗਾ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿਉ। ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਪਾਖੰਡ ਨਹੀਂ ਕਰਨੇ। ਬਾਣੀ ਪੜ੍ਹਨੀ ਹੈ। ਬਾਣੀ ਤੇ ਚੱਲਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਾਣੀ ਤਵੀਤ ਬਣਾ ਕੇ ਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਲਟਕਾਉਣ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਨਹੀ।" ਮਾਂ ਨੇ ਉਹ ਬਟੂਏ ਵਿੱਚ ਪਾ ਲਿਆ। ਉਸੇ ਦਿਨ ਬਟੂਆ ਸਣੇ ਤਵੀਤ ਕਿਤੇ ਡਿੱਗ ਗਿਆ।

ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਚਾਈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਦੀ ਨਹੀਂ। ਸਾਰੀ ਵਿਕਾਰ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਝੂਠੇ ਰਸ ਹਨ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਸੰਗਤ ਮੱਥਾ ਟੇਕਣ ਗੁਰੂ ਮਹਾਰਾਜ ਨੂੰ ਜਾਦੀਂ ਹੈ। ਪਾਠੀ ਔਰਤ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮਰਦ ਬਾਣੀ ਪੜ੍ਹਨੋਂ ਰੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਬੰਦੇ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਔਰਤ ਮੱਥਾ ਟੇਕਣ ਨੂੰ ਜਦੋ ਝੁੱਕਦੀ ਹੈ। ਗਲ਼ੇ ਵਿੱਚ ਝਾਕਦੇ ਹੋਏ ਛਾਤੀਆਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਲੈਦੇਂ ਹਨ। ਔਰਤਾਂ ਵੀ ਦਰਜੀ ਨੂੰ ਕਹਿ ਕੇ ਕਮੀਜ਼ ਦੇ ਵੱਡੇ ਗਲ਼ੇ ਬਣਵਾਉਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਦਕੇ ਜਾਨੇ ਖ਼ਸਮਾਂ - ਮਾਂਪਿਆਂ ਦੇ ਜੋ ਧੀਆਂ - ਭੈਣਾਂ ਸਜਾ ਕੇ ਛੜੇ ਬਾਬਿਆਂ ਕੋਲ ਤੋਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਰੱਬ ਤਾਂ ਅੰਦਰ ਬੈਠਾ ਹੈ। ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਿਉਂ ਨਹੀ ਕਰਦੇ। ਇੰਟਰਨੈਂਟ ਤੇ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਜਾਂ ਫਿਰ ਗੁਰੂ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਸਭ ਪਾਖੰਡ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਭਾਈ ਜੀ ਦੀ ਪੀ ਐਚ ਡੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ? ਕਿ ਉਹੀ ਪੜ੍ਹ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਚਿੱਠੀ ਪੜ੍ਹਨੀ ਆੳਦੀ ਹੈ। ਤਾਂ ਅੱਜ ਹੀ ਬੀੜਾ ਚੁੱਕ ਲਵੋ। ਪੁੱਤਰ ਕੋਈ ਵੀ ਗਲਤੀ ਕਰੇ ਮਾਪੇ ਸਭ ਮੁਆਫ਼ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪੰਜ ਬਾਣੀਆਂ ਤੇ ਹੀ ਨਾ ਰੁਕੇ ਰਹੋ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥਿ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਸਬਦਾਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਹਨ। ਤਾਰੀ ਲਾ ਕੇ ਦੇਖੋ। ਪਖੰਡੀ ਸਾਧਾਂ ਦੇ ਬਾਣੀ ਸਾਰੇ ਨਕਾਬ ਲਾ ਕੇ ਦੇਖਾਂ ਦੇਵੇਗੀ। ਪਉੜੀ ॥ ਸਿਫਤਿ ਸਲਾਹਣੁ ਭਗਤਿ ਵਿਰਲੇ ਦਿਤੀਅਨੁ ॥ ਸਉਪੇ ਜਿਸੁ ਭੰਡਾਰ ਫਿਰਿ ਪੁਛ ਨ ਲੀਤੀਅਨੁ ॥ ਜਿਸ ਨੋ ਲਗਾ ਰੰਗੁ ਸੇ ਰੰਗਿ ਰਤਿਆ ॥ ਓਨਾ ਇਕੋ ਨਾਮੁ ਅਧਾਰੁ ਇਕਾ ਉਨ ਭਤਿਆ ॥ ਓਨਾ ਪਿਛੈ ਜਗੁ ਭੁੰਚੈ ਭੋਗਈ ॥ ਓਨਾ ਪਿਆਰਾ ਰਬੁ ਓਨਾਹਾ ਜੋਗਈ ॥ ਜਿਸੁ ਮਿਲਿਆ ਗੁਰੁ ਆਇ ਤਿਨਿ ਪ੍ਰਭੁ ਜਾਣਿਆ ॥ ਹਉ ਬਲਿਹਾਰੀ ਤਿਨ ਜਿ ਖਸਮੈ ਭਾਣਿਆ ॥੪॥ {ਪੰਨਾ 958}

ਅੰਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ ਸਿੰਘ ਦਸਮ ਗਰੰਥ ਦੀ ਕਥਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਮੈ ਸੁਣ ਕੇ ਪਾਣੀ- ਧਾਣੀ ਹੋ ਗਈ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ ਸਿੰਘ ਕਥਾ ਕਰਕੇ ਆਪ ਤਾਂ ਸੁਆਦ ਲੈਦੇ ਹਨ। ਨਾਲ ਹੀ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਗੰਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ ਸਿੰਘ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਕਥਾ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਕਰਕੇ ਸੁਣਾਉਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਇਹ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਜੋਗਾ ਹੁੰਦਾ। ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਹੋਰ ਪੰਨੇ ਲਾ ਦਿੰਦੇ। ਕੋਈ ਰਾਜ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਬਰਾਬਰ ਮਾਨਤਾ ਨਹੀ ਦਿੱਤੀ। ਗੰਦ ਨੂੰ ਉਛਾਲ ਕੇ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਨਾਂਮ ਨਾ ਚਮਕਾਵੋ। ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚ ਤੇ ਨੰਗੀਆਂ ਮੂਵੀਆਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ। ਸਾਰੇ ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਕੁ ਤ੍ਰੀਆ ਚਰਿੱਤਰ ਤੋਂ ਬਚੇ ਹੋਏ ਨੇ। ਨੌ ਸੋ ਚੂਹਾ ਖਾ ਕੇ ਬਿੱਲੀ ਹੱਜ ਨੂੰ ਚੱਲੀ। ਸਾਰੇ ਪਰਦੇ ਪਿੱਛੇ ਇਹੀ ਕੁੱਝ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਦਾ ਵਾਸਤਾਂ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਬੇਕਾਰ ਧੰਦੇ ਨੂੰ ਢੱਕਿਆ ਹੀ ਰਹਿਣ ਦਿਉ। ਹਰ ਔਰਤ ਮਰਦ ਜਾਣਦੇ ਨੇ। ਉਹ ਕਿਹੜਾ ਗੰਦ ਹੈ ਜੋ ਲੁਕ - ਲੁਕ ਕੇ ਬੰਦ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਪਿਛੇ ਨਹੀ ਕਰਦੇ। ਇਸ ਧੰਦੇ ਦਾ ਲੇਖਕ ਕੋਈ ਵੀ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਨੇ ਉਹੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਜੋ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਇਹੀ ਹੈ। ਔਰਤ ਮਰਦ ਇਹੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਦੁਨੀਆ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਹੋਈ ਹੈ। ਆਪਦੇ ਜਾਣੀ ਸਾਰੇ ਦੁੱਧ ਧੋਤੇ ਹਨ। ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਲਿਖਾਰੀ ਕੋਈ ਵੀ ਹੋਵੇ। ਪਰਦੇ ਪਿਛੇ ਸਾਰੇ ਔਰਤ ਮਰਦ ਜੋ ਧੰਦਾ ਘਾਲਦੇ ਹਨ। ਸੱਚਾਈ ਲਿਖੀ ਹੈ। ਦਸਮ ਗਰੰਥ ਤਾਂ ਕੀ ਇਸ ਤੋ ਵੀ ਗੰਦੇ ਮੈਗਜੀਨ ਲੁਕ ਲੁਕ ਕੇ ਸਾਰੇ ਦੇਖਦੇ - ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਨੰਗੀ ਮੂਵੀ ਦਾ ਸੀਨ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਉਸ ਵਿਰੁੱਧ ਅਵਾਜ਼ ਨਹੀ ਉਠਾਉਂਦਾ। ਕਿਹੜੇ ਨੇ ਜੋ ਔਰਤ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਨਹੀ ਲੈਂਦੇ। ਸੱਚ ਸਹਿਣਾ ਸਿੱਖੀਏ। ਕਾਂਮ ਨੂੰ ਪਰਦੇ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿਣ ਦਈਏ। ਕਾਂਮ ਨੂੰ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵੀ ਪਲੋਂਸਾਂਗੇ ਹੋਰ ਉੱਛਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਤਾਂ ਹੀ ਖੁੱਲ ਕੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਨਹੀ ਹੁੰਦਾ। ਅਜੇ ਦਬਾਅ ਥੱਲੇ ਹੈ। ਜੇ ਕਿਤੇ ਦਸਮ ਗਰੰਥ ਦਾ ਮਸਲਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੱਖਦਾ ਰਿਹਾ। ਅਸੀ ਕਾਂਮ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਲੰਘ ਜਾਵਾਂਗੇ। ਬਾਣੀ ਨੇ ਵੀ ਵਾਰ ਵਾਰ ਇਹੀ ਕਿਹਾ ਹੈ।

ਜੋ ਕਾਂਮ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆ ਨੂੰ ਕਾਂਮ ਦੀ ਮੂਰਤ ਦਿਸਦੀ ਹੈ। ਉਹੀ ਔਰਤ ਵਿੱਚ ਮਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਗੁਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਭਾਂਵੇ ਮਦਰ ਡੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਮਨਾ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਮਾਂ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਮਾਂ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਹੈ। ਮਾਂ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੈ। ਪੂਜਾ ਉਸ ਦੀ ਹੁੰਦੀ, ਜੋ ਉਪਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਚੰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਜਦੋ ਮਾਂ ਨੂੰ ਰੱਬ ਦਾ ਦੂਜਾ ਦਰਜਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਾਸ਼! ਸਾਰੇ ਮਰਦ ਔਰਤ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਦੇਣ ਲੱਗ ਜਾਣ। ਔਰਤ ਰੱਬ ਦਾ ਦੂਜਾ ਨਾਂਮ ਹੈ। ਫਿਰ ਰੱਬ, ਹੈਵਾਨਾਂ ਤੋ ਛੁਪਦਾ ਕਿੳ ਫਿਰਦਾ ਹੈ? ਕਿੰਨੇ ਕੁ ਹਨ? ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਔਰਤ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਮਾਂ ਵਾਂਗ ਮੋਹ ਆੳਦਾ ਹੈ। ਔਰਤ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਅੱਖਾਂ ਲਲਚਾ ਕਿਉਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ? ਹੋਰ ਤੁਸੀ ਆਪ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਹਾਲਤ ਜਾਣਦੇ ਹੋ। ਹਰ ਬੰਦਾ ਇਸ ਗੱਲ ਉਤੇ ਗੱਲ ਬਾਤ ਕਰਦਾ ਸ਼ਰਮਾਉਦਾ ਹੈ। ਕਹਿਣ ਵਿੱਚ ਆਉਦਾ ਹੈ,' ਇਹੁ ਜਿਹੀ ਗੱਲ ਨੀ ਕਰਨੀ, ਸਾਡੀਆ ਧੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਸੁਣਦੀਆਂ ਹਨ।‘ ਆਪ ਭਾਵੇਂ ਪਰਦੇ ਪਿਛੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਦੀ ਇੱਜਤਾਂ ਆਏ ਦਿਨ ਲੁੱਟਣ। ਕੁੜੀਆਂ ਕਿਸ ਨੂੰ ਦੁਖਾਂਤ ਦੱਸਣ। ਕੌਣ ਸੁਣਦਾ ਹੈ? ਕਿੰਨੇ ਕੇਸ ਤਾਂ ਦੱਬੇ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਗੱਲ ਖੁੱਲ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਮੁਹਰੇ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਉਸ ਦਾ ਜਿਉਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਰੇਡੀਓ, ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਨਿਊਜ਼ ਪੇਪਰਾਂ ਵਾਲੇ ਵੀ ਸ਼ਰਮਨਾਕ ਗੱਲਾਂ ਅੱਗੇ ਲਿਆਉਂਦੇ ਸੰਕੋਚ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕੀ? ਮੈ ਔਰਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਮੀਡੀਏ ਤੋ ਮੰਗ ਕਰਦੀ ਹਾਂ। ਬੱਚਿਅਧ ਨੂੰ ਜਾਗਰਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਟਾਕ ਸ਼ੌਅ ਕਰਕੇ ਤੇ ਆਰਟੀਕਲ ਛ਼ਾਪ ਕੇ। ਬੱਚੀਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਬਲਾਤਕਾਰ ਕਿਉਂ ? ਜੇ ਕਿਤੇ ਐਸਾ ਹੋ ਰਿਹਾ। ਸ਼ਰਮ ਪਰੇ ਰੱਖ ਕੇ ਨਰਕ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬੱਚੀਆਂ ਕੱਢ ਸਕਣ। ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿੰਨੀਆਂ ਨਰਕ ਢੋਅ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਤਾਂ ਹੀ ਮਦਰ ਡੇ ਮਨਾਉਣ ਦੇ ਹੱਕ ਦਾਰ ਹਾਂ। ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਬਨਣ ਵਾਲੀ ਮਾਂ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਹੈ।

ਹਰਮੇਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੰਮ ਤੋ ਘਰਵਾਲੀ ਨੂੰ ਫੋਨ ਕੀਤਾ," ਨਿਊਜ ਚੈਨਲ ਤੇ ਰੇਡੀਓ ਤੇ ਇਹੀ ਖਬਰ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। 5 ਸਾਲ ਦੀ ਬੱਚੀ ਨਾਲ 35 ਸਾਲ ਦੇ ਬੰਦੇ ਨੇ ਧੱਕਾ ਕਿੱਤਾ। ਜਮਾਨਾ ਬੜਾ ਮਾੜਾ ਆ ਗਿਆ। ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਵਾਜਾ ਨਹੀ ਖੋਲਣਾ। ਕਿਸੇ ਜਾਣ ਪਛਾਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀ। ਪਤਾ ਕੁਝ ਨਹੀ ਕਿਸ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ੈਤਾਨ ਹੋਵੇ। ਤੂੰ ਸਮਝਦੀ ਆ, ਮੈ ਕੀ ਕਿਹਾ?

ਬਲਦੀਪ ਨੇ ਕਿਹਾ," ਹਾਂ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਸਮਝਦੀ ਹਾ। ਤੁਸੀ ਸਾਰੇ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਔਰਤ ਚਾਰ ਦਿਵਾਰੀ ਪਿਛੇ ਡਰ ਡਰ ਕੇ ਦਿਨ ਕੱਟੇ। ਤੁਸੀ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹੋ। ਮੈ ਸਹਿਕ ਕੇ ਅੰਦਰ ਬੈਠੀ ਰਹਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਬਾਹਰ ਔਰਤ ਦੇ ਸਿ਼ਕਾਰੀ ਫਿਰਦੇ ਹਨ। ਟੈਲੀਵੀਜਨ, ਰੇਡੀਓ ਵਾਲੇ ਨਿਊਜ਼ ਪੇਪਰ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਸਭ ਢਡੋਰਾ ਪਿੱਟ ਰਹੇ ਹਨ। ਸਿਰ ਫਿਰਿਆਂ ਤੋ ਬਚਿਆ ਜਾਵੇ। ਜੇ ਹਰ ਬੰਦਾ ਮੀਡੀਏ ਵਰਗਾ ਇਮਾਂਨਦਾਰ ਬਣ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਹੀ ਅਸੀ ਚੰਗਾ ਸਮਾਜ ਉਸਾਰ ਸਕਦੇ ਹਾ। ਮੈ ਮੀਡੀਏ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਉਗਲਾਂ ਤੇ ਗਿਣ ਕੇ ਨਹੀ ਦੱਸ ਕਰਦੀ। ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਮੈ ਔਰਤ ਦੇ ਸਤਿਕਾਰ ਦਾ ਖਿਆਲ ਰੱਖਦਿਆ ਬਹੁਤ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਦੇਖਿਆ।" "ਮੁਆਫ ਕਰਨਾ ਮੇਰਾ ਮਤਲਬ ਸੀ। ਕਿਤੇ ਅੱਗ ਲੱਗੀ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਪਾਸੇ ਨਹੀ ਜਾਂਦੇ। ਬਚਾਅ ਵਿਚ ਹੀ ਬਚਾਅ ਹੈ। ਮੀਡੀਆ ਦਾ ਤਾਂ ਪੁਰਾ ਜੋਰ ਲੱਗਿਆ ਹੋਇਆ। ਹਰ ਕਮੀ ਨੂੰ ਖੁੱਲ ਕੇ ਅੱਗੇ ਲਿਆ ਰਿਹਾ। ਆਮ ਬੰਦਾ ਸਾਥ ਨਹੀ ਦੇ ਰਿਹਾ। ਜਿਸ ਉਤੇ ਬੀਤਦੀ ਹੈ। ਉਸੇ ਨੂੰ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਤਮਾਸ਼ਾਂ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਦੂਜਾ ਬੰਦਾ, ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਦੇਖ ਕੇ ਹੱਸਦਾ ਹੈ। ਖੁਸ਼ ਦੇਖ ਕੇ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਤੋ ਖੋਹਣ ਨੂੰ ਫਿਰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋ ਕੋਈ ਮਾੜੀ ਘਟਨਾ ਵਰਤਦੀ ਹੈ। ਥੋੜੇ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਲੋਕ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੱਲ ਲੱਭਣ ਲਈ ਮਿਲ ਕੇ ਯਤਨ ਕਰਨਾ ਪੈਣਾ। ਮਜਾਕ ਨੀ, ਦਰਵਾਜੇ ਤੇ ਬਾਰੀਆ ਬੰਦ ਕਰ ਲਈਆ।"

" ਸੁਣਿਓ ਜੀ ਫੋਨ ਨਾ ਰੱਖਣਾ, ਸੱਚੀ ਕੋਈ ਦਰਾ ਦੇ ਬਾਹਰ ਹੈ। ਤੁਸੀ ਫੋਨ ਹੋਲਡ ਰੱਖਣਾ। ਉਹੋ ਇਹ ਤਾਂ ਸੱਤੇ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਦੱਸੋ ਇਸ ਨੂੰ ਡੋਰ ਖੋਲਦਾਂ ?" " ਇਹ ਤਾਂ ਤੇਰੀ ਮਰਜੀ।" "ਸੱਤੇ ਤੂੰ ਆਜਾ ਲੰਘ ਆ। ਲੱਗਦਾ ਕੰਮ ਤੋ ਸਿੱਧੀ ਆ ਗਈ, ਦੱਸ ਰੋਟੀ ਖਾਣੀ ਆ ਜਾ ਕੁੱਝ ਪੀਣਾ ਹੈ?" "ਬਲਦੀਪ ਗਰਕ ਜੇ ਜਿੰਨੇ ਫੁੱਲ ਭਰ ਕੁੜੀ ਨੂੰ। ਬੱਚੀ ਨਾਲ ਬੜਾ ਮਾੜਾ ਹੋਇਆ। ਸੱਚੀ ਬੁੱਢੇ ਹੀ ਠਰਕੇ ਪਏ ਨੇ। ਇੱਕ ਬੁੱਢੇ ਦੇ ਅੱਧੇ ਤੋ ਵੱਧ ਵਾਲ ਕਾਲੇ ਨੇ। ਮੇਰੀ ਡੈਸਕ ਸਾਹਮਣੇ 3 ਵਜੇ ਆ ਕੇ ਬੈਠ ਜਾਂਦਾ ਕਲੀਨਿੰਗ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ। ਕੰਮ 5 ਵਜੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ। ਜਿਹੜੀ ਕੋਈ ਵੀ ਗੋਰੀ ਲੰਘਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਛੇ ਉਦੋ ਤੱਕ ਦੇਖੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗੋਰੀਆਂ ਵੀ ਲੱਤਾਂ ਨੰਗੀਆਂ ਹੀ ਰੱਖਦੀਆਂ ਨੇ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਚਿਰ ਦਿਸਣੋ ਨੀ ਹੱਟ ਜਾਂਦੀ। ਜਦੋ ਉਹਦੇ ਲੱਗਦੇ ਬੰਦੇ ਲੰਘਦੇ ਨੇ ਫਿਰ ਮੁਰਗੇ ਵਾਗ ਧੋਣ ਲਮਕਾ ਲਂੈਦਾਂ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਸੁਪਰਵਾਈਜਰ ਪਰਵਿੰਦਰ ਉਸ ਤੋ ਵੀ ਲੰਘਿਆ ਹੋਇਆ। ਆਨੇ ਬਹਾਨੇ ਗੱਲੀ ਬਾਤੀ ਠਰਕ ਭੋਰਦਾ। 'ਚਾਹ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਪਲਾਓ। ਕੱਲੇ ਕੱਲੇ ਪੀ ਜਾਦੇ ਹੋ। ਕੋਈ ਗੱਲ ਬਾਤ ਸਣਾਓ।‘ ਜਗਿੰਦਰ ਰੋਜ ਪੁੱਛਦਾ,‘ ਤੇਰਾ ਕੰਮ ਕਦੋ ਮੁੱਕੂ?‘ ਤੂੰ ਦੱਸ ਕਿਥੇ ਜਨਾਨੀ ਲੁਕ ਜੇ?" "ਸੱਤੇ ਸਾਹ ਲੈ ਲੈ। ਦੁਨੀਆ ਮਰਦਾਂ ਦੀ ਆ। ਕਾਵਾਂ ਰੌਲੀ ਵਿੱਚ ਕੋਇਲ ਦੀ ਅਵਾਜ ਨਹੀਂ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੀ। ਕਾਂ ਮੁਹਰੇ ਚੂਰੀ ਵੀ ਪਾ ਦੇਈਏ। ਹੋਰਾ ਕਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦ ਕੇ ਦਿਖਾਉਂਦਾ। ਆਹੀ ਬੁਰਕੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਅੱਖ ਬੱਚਾ ਕੇ ਮੱਖਣੀ ਵਿੱਚ ਜਾ ਚੁੰਝ ਮਾਰ ਲੈਦਾ। ਗੰਦ ਫੋਲਦਾ। ਬੰਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪਿਉ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿਚੋ ਛੁੱਟ ਕੇ ਮਾਂ ਦੀ ਗਰਭ ਅਗਨੀ ਦੁੱਖ ਭੋਗਦਾ। ਜੁਆਨ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਧਿਆਨ ਉਸੇ ਗੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ। ਔਰਤ ਨੂੰ ਮਰਦ ਹੀ ਇਹ ਗੋਰਖ ਧੰਦਾ ਸਿਖਾਉਦਾਂ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਅੱਜ ਵੀ ਚੇਤੇ ਕਰਕੇ ਕੰਬਣੀ ਚੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲੋਕ ਸਾਇਕਲ ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਆਉਦੇ ਸਨ। ਮੇਰੀ ਭੂਆ ਨਾਲ ਦੇ ਪਿੰਡ ਹੀ ਵਿਆਹੀ ਸੀ। ਮੈ 7 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ। 60 ਕੁ ਸਾਲ ਦਾ ਬਖਤੌਰਾ ਉਸ ਪਿੰਡ ਰੇਲ ਦੇ ਫਾਟਕਾਂ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਜਾਂਦਾ ਸੀ । ਦਾਦੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਨਾਲ ਤੋਰਤਾ। ਮੈਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ, 'ਪਿੱਛੇ ਕੈਰੀਅਰ ਤੋ ਡਿੱਗ ਜਾਂਵੇਗੀ।'

ਮੈਨੂੰ ਅੱਗੇ ਬੈਠਾ ਦਿੱਤਾ। ਪੈਡਲ ਮਾਰ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਆਪਦੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁਟ ਲਂੈਦਾਂ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਕੁੱਝ ਗੱਲਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਰ ਮੈ ਅੱਜ ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਦੀਆ ਨਜ਼ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਵਿਆਹ ਨਹੀ ਸੀ ਕਰਾਇਆ। ਇਕ ਹੋਰ ਬਜੁਰਗ ਆਂਵਦੀ ਧੀ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਰਹਿਣ ਲੱਗਾ। ਬੱਚੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾਨਾ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ। ਜੋ ਗੱਲਾਂ ਬੱਚਿਆ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਅਸੀਂ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੰਦੇ ਸੀ। ਕਿ ਇਹ ਸ਼ੇਮ- ਸ਼ੇਮ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਉਸ ਤੋ ਸੁਚੇਤ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਗਏ ਸੀ। ਸੱਤੇ ਸਤਿਗੁਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾੜੀ ਨੀਤਾਂ ਵਾਲਿਆ ਦਾ ਸਾਰਾ ਪਤਾਂ ਸੀ। ਸਤਿਗੁਰਾਂ ਨੇ ਆਪ ਅੱਖੀ ਦੇਖਿਆ। ਤਾਂ ਹੀ ਗ੍ਰਹਿਸਤੀ ਜੀਵਨ ਭੋਗਣ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਕਿੱਤਾ ਹੈ। ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਬੰਦੇ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿਣਾ ਚਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਆਪਦੇ ਕਰਮ ਭੋਗਦੇ ਹਨ। ਅੱਜ ਉਹੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਬਾਪ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਧੀ ਨੀ ਸਮਝਣਾ ਰੱਬਾ ਉਸ ਨੂੰ ਧੀ ਦੇਈਂ ਨਾ। ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਪਤਾ ਬਹੁਤੇ ਮਰਦ ਇਧਰ ਉਧਰ ਰਾਹਾਂ, ਮੋੜਾਂ, ਤੇ ਦੁਕਾਨਾਂ ਉਤੇ ਵਿਹਲੇ ਤਾਂਕ ਝਾਂਕ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਗੰਦੇ ਮਜ਼ਾਕ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੋਈ ਸੰਸਥਾ ਇੰਨਾਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਤੋ ਰੋਕ ਨਹੀ ਸਕਦੀ। ਸਗੋਂ ਕੁੜੀਆ ਨੂੰ ਵਰਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,' ਸਿਰ ਤੇ ਪੱਲਾ ਚੰਗ੍ਹੀ ਤਰ੍ਹਾ ਲੈਣਾ ਹੈ। ਨੀਵੀਂ ਪਾ ਕੇ ਤੁਰਨਾ ਹੈ। ਜਿਥੇ ਅਵਾਰਾ ਆਦਮੀ ਬੈਠੇ ਹਨ। ਓਧਰ ਦੀ ਨਹੀ ਲੰਘਣਾ। ਇੱਕਲੇ ਨਹੀ ਜਾਣਾ।' ਪਰ ਆਵਾਰਾ ਆਦਮੀ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਭੇੜੀਏ ਵਾਂਗ ਸਾਰੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਖੌਰੂ ਪਾਉਂਦੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ। ਕੋਈ ਸਖ਼ਤ ਕਾਨੂੰਨ ਨਹੀਂ। ਸਗੋ ਪਬਲਿਕ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਦਾ ਹੈ। ਇੰਨਾਂ ਤੋ ਬਚੋ।"

ਸੱਤੇ ਨੇ ਕਿਹਾ,"ਬਲਦੀਪ ਤੇਰੇ ਫੋਨ ਦੀ ਬੈੱਲ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਕਿਥੇ ਖੋ ਗਈ। ਦੇਖ ਫੋਨ ਕਿਸ ਦਾ ਹੈ।" "ਮੰਮੀ ਤੁਸੀ ਕਿਉ ਫੋਨ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਮੈ ਆਪ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਦਰ ਡੇ ਤੇ ਫੋਨ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਆਈ ਲਵ ਯੂ ਮੰਮੀ। ਹੈਪੀ ਮਦਰ ਡੇ। ਕੀ ਤੋਹਫਾ ਦੇਵਾ? ਮੈ ਕੈਲਗਰੀ, ਤੁਸੀ ਟਰਾਂਟੋ।" " ਇੰਨਾਂ ਹੀ ਬਹੁਤ ਹੈ, ਪੁੱਤ ਸੁੱਖਦਾ ਸਨੇਹਾ ਆਉਂਦਾ ਰਹੇ। ਆਪਣੇ ਗੁਆਢ ਵਿੱਚ ਮਾਂ ਤੇ ਛੋਟੀ ਧੀ 2 ਸਾਲ ਦੀ ਦੋਨੇ ਕਿਸੇ ਤਿੱਖੀ ਧਾਰ ਨਾਲ ਵੱਢ ਦਿੱਤੀਆ। ਸਾਰਾ ਘਰ ਲਹੂ ਲੁਹਾਣ ਹੋਇਆ ਪਿਆ। ਪੁਲੀਸ ਤੇ ਮੀਡੀਏ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਹੈਰਾਨ ਹਨ। ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਬੰਦਾ ਬੱਕਰੇ ਵਾਂਗ ਟੋਟੇ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ! ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਪਰਮੇਸਰ ਘਰ ਵਿਚੋ ਗਾਇਬ ਹੈ। ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੱਸ ਸਹੁਰਾ ਘਰੇ ਸਨ। ਉਹ ਪੁਲੀਸ ਨੂੰ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹਨ। ਕੋਈ ਚੀਕ ਨਹੀ ਸੁਣਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਧੀ ਹੀ ਬੇਗਾਨੀ ਸੀ। ਪੁਕਾਰ ਕਿਵੇਂ ਸੁਣਦੀ। ਮੈ ਗਈ ਸੀ। ਖੂਨ ਦੀ ਹਵਾੜ ਨੱਕ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਚੜਦੀ ਸੀ। ਖੜਨਾ ਔਖਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਾਹਦਾ ਮਦਰ ਡੇ?"

"ਮਾਂ ਤੂੰ ਤੇ ਮੈ ਕੀ ਕਰਾਂਗੀਆਂ? ਨਿੱਤ ਔਰਤ ਖੁਆਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਤੂੰ ਦਿਮਾਗ ਤੇ ਬੋਝ ਨਾ ਪਾ। ਪਾਠ ਕਰ। ਮਨ ਦਾ ਭਾਰ ਸਤਿਗੁਰ ਦੂਰ ਕਰਨਗੇ। ਮੈਨੂੰ ਪਤਾਂ 10 ਸਾਲ ਦੀ ਆਪਣੀ ਗੁਆਢਣ ਸੀ। ਤੇਰੀ ਸਹੇਲੀ ਵੀ। ਬੰਦੇ ਸਦਾ ਸਾਥ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ। ਮਾਂ ਤੂੰ ਪਿਛਲੀ ਵਾਰ ਦੱਸਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਅਪਲਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਤੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਾਰਦਾ ਕੁੱਟਦਾ ਵੀ ਹੈ। ਕਿ ਭਰਾ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਕਰਾ ਕੇ ਇਥੇ ਮੰਗਵਾ ਕੇ ਦੇ। ਪੇਪਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰਨ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਕੀ ਵਿਗੜ ਜਾਵੇਗਾ? ਉਹ ਮੰਨੀ ਨਹੀ ਹੋਣੀ। ਪਾਰ ਕਰਤੀ।"

" ਪੱਤਾ ਨਹੀ ਕੀ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਮਰ ਗਈ? 10 ਸਾਲ ਬੰਦੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਤਲਬ ਲਈ ਵਰਤਿਆ। ਫਿਰ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਬੰਦਾ ਆਂਵਦਾ ਨੀ ਬਣਿਆ। ਬੰਦਾ ਦੁਨੀਆ ਤੇ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਹੈ। ਮਤਲਬ ਕੱਢਣ ਲਈ ਲੋਕ ਨਾਲ ਜੁੜਦੇ ਨੇ। ਵਿਆਹ ਤੋ ਲੈ ਕੇ ਮਰਨ ਤੱਕ ਆਂਵਦਾ ਇਕ -ਇਕ ਸਾਹ ਪਤੀ ਲੇਖੇ ਲਾ ਗਈ। ਪਤੀ ਨੇ ਕੀ ਇਨਾਮ ਦਿੱਤਾ? ਔਰਤ ਦੇ ਨਸੀਬ ਵਿੱਚ ਧੱਕੇ ਹੀ ਲਿਖੇ ਹਨ। ਚਾਰ ਦਿਨਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਿਆਹ ਕਰਾ ਲਏਗਾ।"

" ਉਸ ਨੂੰ ਪੁਲੀਸ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਭਾਲ ਰਹੇ ਨੇ। ਵਿਆਹ ਨਹੀਂ ਕਰਾਉਣ ਦਿੰਦੇ, ਜੇਲ ਅੰਦਰ ਕਰਨਗੇ। 7 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਬਾਹਰ ਆਊ। ਮੇਰਾ ਧਿਆਨ ਵਾਰ ਵਾਰ ਉਥੇ ਹੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫੋਨ ਰੱਖ ਦੇ, ਮੈ ਵੀ ਪਾਠ ਕਰਦੀ ਹਾਂ। ਕਦੇ ਵੱਡਿਆ ਟੁਕਿਆ ਮੁਰਦਾ ਦੇਖਿਆ ਨਹੀ ਸੀ। ਭੈਅ ਜਿਹਾ ਆਈ ਜਾਦਾ।"

ਸੱਤੇ ਨੇ ਬਲਦੀਪ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦਾ ਗਿਲਾਸ ਦਿੱਤਾ, " ਕਮਾਲ ਹੋ ਗਈ ਜੇ ਇੰਨ੍ਹੀ ਨਫ਼ਰਤ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਸੀ। ਤਾਂ ਫਿਰ ਹੁਣ ਤੱਕ ਇਕੱਠੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਕੀ ਮਕਸਦ ਸੀ? ਬਲਦੀਪ ਔਰਤ ਐਨੀ ਮਾੜੀ ਹੈ। ਬੰਦਾ ਹਰ ਪਾਸੇ ਉਸ ਤੇ ਤਾਕਤ ਅਜਮਾੳਦਾ ਹੈ। ਆਖਰ ਕਦੋ ਤੱਕ ਔਰਤ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਕਰੂਗੀ। ਜਮਾਨਾ ਮਰਦਾਂ ਦਾ ਹੈ। ਕਿਸ ਅੱਗੇ ਪੁਕਾਰ ਕਰੇਗੀ।"

"ਸੱਤੇ ਮਰਦਾਂ ਦਾ ਅਸਲੀ ਬਾਪ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਹੈ। ਇਕ ਸੀਤਾ ਮਾਂ ਨਾਲ ਰਾਵਣ ਨੇ ਬਦਤਮੀਜ਼ੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਦੁਨੀਆ ਜਾਣਦੀ ਆ। ਉਸ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਬਲੀ ਤੇ ਤਪੱਸਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਕੀ ਹਸ਼ਰ ਹੋਇਆ? ਉਹ ਉਪਰ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਕਣ ਨੀ ਰਹਿਣ ਦਿੰਦਾ।" "ਬਲਦੀਪ ਤੇਰੇ ਮੁੰਡਾ ਕੁੜੀ ਬਾਹਰ ਗਏ ਨੇ। ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਨੀ ਮਾੜੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦੱਸੀਦੀਆਂ। ਨਾਲੇ ਕਨੇਡਾ ਦੇ ਬੱਚਿਆ ਦਾ ਦਿਲ ਬਹੁਤ ਕੋਰਾ ਹੈ।"

ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਸਿੱਖ ਜਰਨੈਲ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਜਨਮ ਦਿਨ ਮਨਾ ਰਹੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਗੱਲ ਪਿੱਛੇ ਵੀ ਸਿੱਖ ਆਗੂਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕੌਮੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਸਾਰ ਦੇ ਇਵਜ ਵਜੋਂ ਰੁਸੇਵੇਂ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਵੱਧ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਸੋਚਣਾ ਪਵੇਗਾ ਕਿ ਅੱਜ ਤੋਂ ਕੋਈ ਛੱਬੀ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਤਾ ਇੰਨੀ ਕਿਵੇਂ ਵਧ ਗਈ ਹੈ, ਜਦ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਨੂੰ ਧੁੰਦਲਾ ਕਰਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਯਤਨ ਵੀ ਕੀਤੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ? ਆਖਰ ਕੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ ਦੇ ਮੁਖੀ ਸੰਤ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਸਿੱਖ ਨੌਜੁਆਨ ਆਪਣੇ ਵਹੀਕਲਾਂ ’ਤੇ ਲਗਾਈ ਫਿਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਸੰਤ ਜੀ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਟੀ-ਸ਼ਰਟਾਂ ਪਾ ਕੇ ਨੌਜੁਆਨੀ ਨੂੰ ਸਕੂਨ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ ਦੇ ਮੁਖੀ ਸੰਤ ਜੀ ਦੇ ਅਖੇ ਸ਼ਬਦ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲੋਗੋ ਬਣਵਾਏ ਹਨ, ਉਸੇ ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ ਦੇ ਅਜੋਕੇ ਮੁਖੀ ਦੇ ਪੁਤਲੇ ਵੀ ਉਹ ਹੀ ਲੋਕ ਸਾੜ ਰਹੇ ਹਨ, ਜੋ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਹੱਦੋਂ ਵੱਧ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਬੀਤੇ ਮਹੀਨੇ ਜਦੋਂ ਕੁਝ ਹਿੰਦੂ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸਟਿੱਕਰ ਵਹੀਕਲਾਂ ਤੋਂ ਲਾਹੁਣ ਦੀ ਗੱਲ ਆਖੀ ਤਾਂ ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਸਗੋਂ ਨੌਜੁਆਨਾਂ ਵਿਚ ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਵਾਲੇ ਸਟਿੱਕਰ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਗੱਲ ਨੇ ਮੁਹਿੰਮ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਿਆ। ਦੂਸਰੇ ਪਾਸੇ ਸਾਡੇ ਅੱਜ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਪੰਥਕ ਆਗੂਆਂ, ਸਿੱਖ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨਾਂ, ਨਾਲ ਗੱਡੀ ਨੂੰ ਧੱਕਾ ਲਾਉਣ ਜਿੰਨੇ ਵੀ ਸਿੱਖ ਹਿਮੈਤੀ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਪੰਥਕ ਆਗੂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸੋਚ ਦੇ ਪਹਿਰੇਦਾਰ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਜੇਕਰ ਆਮ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਬਹੁਤੇ ਸਿੱਖ ਭਾਵੇਂ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਬਗਾਵਤ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਵੀ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਵਿਰੋਧੀ ਸਿੱਖ ਵੀ ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਅਤੇ ਕੁਰਬਾਨੀ ਵਾਲੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸ਼ਾਹਦੀ ਭਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਕਥਿਤ ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਸਤਾਈ ਹੋਈ ਕੌਮ ‘ਸੰਤ’ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਹੀ ਨਫਰਤ ਕਰਨ ਲੱਗ ਗਈ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਬਹੁਤੇ ਵਿਹਲੜ ਕਿਸਮ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਅਖੇ ਜਾਂਦੇ ਸੰਤ ਭੇਖ ਵਿਚ ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਬਹੁਤ ਨੁਕਸਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਸਿੱਖ ‘ਸੰਤ’ ਸ਼ਬਦ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਵਰਤਨ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਹਨ ਉਹ ਵੀ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਅਦਬ ਵਜੋਂ ‘ਸੰਤ’ ਲਫਜ ਵਰਤਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵਿਚਾਰ ‘ਸੰਤਾਂ’ ਦੇ ਮਹਾਨ ਹੋਣ ਦੀ ਮਸਾਲ ਹਨ।

ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦਾ ਇਕ ਹੋਰ ਗੁਣ ਵੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਅਸਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਖੁਦ ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ ਵਿਚ ਪੜੇ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ’ਤੇ ਇਸ ਟਕਸਾਲ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਰਹੁ-ਰੀਤਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸੀ ਜਿਨਾਂ ਰੀਤਾਂ ਵਿਚ ਰਾਗਮਾਲਾ ਪੜਨ ‘ਖੰਡੇ ਦੀ ਪਹੁਲ ਵਿਧੀ’ ਅਤੇ ‘ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ’ ਸਬੰਧੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਮੱਤਭੇਦ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੌਮੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿਚ ਜੂਝ ਰਹੀਆਂ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਵਿਖਰੇਵਿਆਂ ਸਬੰਧੀ ਅਨੇਕਾਂ ਮੱਤਭੇਦ ਚੱਲ ਰਹੇ ਸਨ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਫਿਰ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਇਹਨਾਂ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਵਖਰੇਵਿਆਂ ਤੋਂ ਉਪਰ ਉਠ ਕੇ ਸਿਰਫ਼ ਕੌਮ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ ਹੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਜਾਰੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਸਗੋਂ ਕੌਮ ਵਿਚ ਪੂਰੀ ਏਕਤਾ ਵੀ ਬਣਾਈ ਰੱਖੀ। ਉਹਨਾਂ ਭਰਾ ਮਾਰੂ ਜੰਗ ਦਾ ਅਖਾੜਾ ਬਣਨ ਦੀ ਥਾਂ ਆਪਣੇ ਬਾਹੂਬਲ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲ ਸੇਧਿਤ ਹੀ ਰੱਖਿਆ। ਸੰਤ ਜੀ ਦੀ ਇਸ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੂਝ ਸਦਕਾ ਸਰਕਾਰ ¦ਮਾ ਸਮਾਂ ਸਿੱਖ ਜਾਗ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਵਿਚ ਬੇਵੱਸ ਰਹੀ।

ਦੇਂਦੇ ਥਾਵਹੁ ਦਿਤਾ ਚੰਗਾ, ਮਨਮੁਖਿ ਐਸਾ ਜਾਣੀਐਂ॥(138) ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾਤੇ ਨਾਲੋਂ ਦਾਤਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮਨਮੁਖ ਹੈ। ਪੂਰੇ ਗੁਰ ਕਾ ਹੁਕਮੁ ਨ ਮੰਨੈ ਓਹੁ ਮਨਮੁਖੁ ਅਗਿਆਨੁ ਮੁਠਾ ਬਿਖੁ ਮਾਇਆ॥(303) ਜੋ ਪੂਰੇ ਗੁਰੂ ਦਾ ਹੁਕਮ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ, ਉਹ ਮਨਮੁਖ ਅਗਿਆਨੀ ਮਾਇਆ ਦੇ ਜ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਮੁੱਠਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਗੁਰੂੁ “ਗੁਰੂ-ਗ੍ਰੰਥ” ਹੈ ਮਨਮੁਖ ਅਗਿਆਨੀ ਸਾਧ ਸੰਤ ਡੇਰੇਦਾਰ “ਗੁਰੂੁ ਗ੍ਰੰਥ” ਜੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਹੁਕਮ ਆਪਣੇ ਵਡੇਰੇ ਡੇਰੇਦਾਰ ਸੰਤਾਂ ਦਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੱਖ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਮਨਮੁਖ ਹਨ। ਮਨਮੁਖ ਮੂਲਹੁ ਭੁਲਿਆ ਵਿਚਿ ਲਬੁ ਲੋਭੁ ਅਹੰਕਾਰੁ॥ ਝਗੜਾ ਕਰਦਿਆਂ ਅਨਦਿਨੁ ਗੁਦਰੈ ਸਬਦਿ ਨ ਕਰਹਿ ਵੀਚਾਰੁ॥ ਨਾਨਕ ਮਨਮੁਖਾਂ ਨਾਲੋ ਤੁਟੀ ਭਲੀ ਜਿਨ ਮਾਇਆ ਮੋਹ ਪਿਆਰੁ॥(316) ਲੋਭ ਲਾਲਚ ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਗਲਤਾਨ ਹੋ ਕੇ ਮਨਮੁਖ ਮੂਲ (ਰੱਬ) ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਰਤੇ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਕੇ ਕੇਵਲ ਕ੍ਰਿਤਮ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਦਾ ਰਾਤ-ਦਿਨ ਝਗੜਾ ਕਰਦਿਆਂ ਗੁਜਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵੀਚਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਫੁਰਮਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਜਿਹੇ ਮਨਮੁਖਾਂ ਨਾਲੋਂ ਤਾਂ ਟੁੱਟੀ ਹੀ ਭਲੀ ਹੈ। ਇਵੇਂ ਹੀ ਅੱਜ ਧੁਰ ਕੀ ਬਾਣੀ ਰੂਪੀ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਭੇਖੀ ਸਿੱਖ ਅਖੌਤੀ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਅਤੇ ਡੇਰਾਵਾਦੀ-ਸਾਧਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਜਿਹੇ ਮਨਮੁਖ ਭੇਖੀ ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲੋਂ ਤੁੱਟੀ ਹੀ ਭਲੀ ਹੈ। ਸੇ ਮਨਮੁਖ ਜੋ ਸਬਦੁ ਨ ਪਛਾਣਹਿ॥ ਗੁਰ ਕੇ ਭੈ ਕੀ ਸਾਰ ਨ ਜਾਣਹਿ॥(1054) ਮਨਮੁਖ (ਵੇਮੁਖ) ਉਹ ਹਨ ਜੋ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਸਮਝਦੇ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਅਦਬ ਦੀ ਸਾਰ ਭਾਵ ਅਸਲੀਅਤਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ। ਜਰਾ ਸੋਚੋ! ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਸ਼ਬਦ-ਗੁਰੂ “ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ” ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਸਿੱਖ ਹੋ ਕੇ ਇਸ ਸ਼ਬਦ-ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਅਦਬ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋਰ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਦੇ ਤੇ ਪੂਜਦੇ ਹਨ ਜੋ ਗ੍ਰੰਥ ਨਸ਼ੇ ਸੇਵਨ ਅਤੇ ਘਟੀਆ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਕਾਂਮ-ਕਲੋਲਾਂ ਦੇ ਕੂੜ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਪਏ ਹਨ ਉਹ ਮਨਮੁਖ ਹਨ। ਮਨਮੁਖ ਦੂਜੈ ਭਾਇ ਲਗਿ ਭੰਭਲਭੂਸੇ ਖਾਇ ਭਵੰਦੇ। ਸਤਿਗੁਰ ਸਚਾ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਗੁਰਮੁਖਿ ਗਾਡੀ ਰਾਹੁ ਚਲੰਦੇ..॥20॥(ਭਾ.ਗੁ.ਵਾਰ-5) ਭਾ. ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਵੀ ਫਰਮਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਨਮੁਖ ਸੱਚ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਮਾਇਆ ਦੇ ਝੂਠੇ ਭਾਅ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਕੇ ਭੰਬਲਭੂਸਿਆਂ (ਨਰਾਰਥਕ-ਕਰਮਕਾਂਡਾਂ) ਵਿੱਚ ਪੈ ਕੇ ਭਟਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਗੁਰਮੁਖ ਸੱਚੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਰਾਹ ਤੇ ਚੱਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਸੱਚੇ ਗੁਰੂ ਦਾ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਛਡਦੇ। ਇਵੇਂ ਹੀ ਸੱਚੇ ਸਿੱਖ ਭੇਖੀ ਸਾਧਾਂ, ਅਖੌਤੀ ਜਥੇਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਚਾਲਬਾਜ ਲੀਡਰਾਂ ਦੇ ਪਾਏ ਭੰਬਲਭੂਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੈ ਕੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ ਅਤੇ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ਦਾ ਪੰਥਕ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਛਡਦੇ, ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਮਨਮੁਖ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ, ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ ਅਤੇ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ਜੋ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੀ ਵਲੱਖਣਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹਨ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਅਖੌਤੀ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ, ਸੰਪ੍ਰਦਾਈ ਮਰਯਾਦਾ ਅਤੇ ਬਿਕ੍ਰਮਸ਼ਾਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ-ਕੈਲੰਡਰ ਦੇ ਕੁਰਾਹੇ ਪੈ ਕੇ ਗੁਰੂ ਪੰਥ ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਭਟਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਤਾਂ ਇਉਂ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਔਰਤ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਹੋਰਨਾਂ ਦੇ ਮਗਰ ਭਟਕਦੀ ਹੈ ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਬਦ-ਚਲਣ, ਵਿਭਚਾਰਣ ਅਤੇ ਦੁਹਾਗਣ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ-ਪੂਛਤਿ ਸੁਹਾਗਣਿ ਕਰਮ ਦੁਹਾਗਣ ਕੇ ਰਿਦੈ ਵਿਭਚਾਰ ਕਤ ਸੇਜਾ ਬੁਲਾਈਐ।(ਭਾ. ਗੁ.) ਇਵੇਂ ਹੀ ਜੋ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਹੋਰਨਾਂ ਮਗਰ ਵੀ ਲੱਗਾ ਫਿਰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਉਸ ਔਰਤ ਵਰਗਾ ਹੀ ਮਨਮੁਖ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਜੇ ਹੋਰਨਾਂ ਮਗਰ ਤੁਰੀ ਫਿਰਦੀ ਹੈ। ਕੁੱਲਾ, ਭੱਲਾ ਤੇ ਭਗੀਰਥ ਤਿੰਨ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਤੇ ਕਿਹਾ ਗੁਰੂ ਜੀ ਸਾਡਾ ਜਨਮ ਮਰਨ ਕੱਟੋ ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਬੋਲੇ ਗੁਰਮੁਖਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਕਰੋ ਤੇ ਮਨਮੁਖਾਂ ਦੇ ਤਿਆਗੋ ਤਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਗੁਰਮੁਖਾਂ ਤੇ ਮਨਮੁਖਾਂ ਦੇ ਕੀ ਕਰਮ ਹਨ? ਤਾਂ ਬਚਨ ਹੋਇਆ ਕਿ ਗੁਰਮੁਖ ਤੇ ਮਨਮੁਖ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਹਨ-ਇੱਕ ਗੁਰਮੁਖ ਹਨ ਦੁਜਾ ਗੁਰਮੁਖ ਤਰ ਤੇ ਤੀਜਾ ਗੁਰਮੁਖ ਤਮ ਹਨ। ਗੁਰਮੁਖ-ਉਹ ਜੋ ਭਲੇ ਸਾਥ ਭਲੇ ਅਰ ਬੁਰੇ ਸਾਥ ਬੁਰੇ, ਗੁਰਮੁਖ-ਤਰ-ਉਹ ਹਨ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖੋਟੇ ਕਰਮਾਂ ਵੱਲ ਪਿੱਠ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਤੇ ਗੁਰਾਂ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕੀਤਾ ਹੈ ਤੇ ਜੇ ਇੱਕ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਚੰਗਿਆਈ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵੱਲੋਂ ਉਸ ਨਾਲ ਸਦੀਵ ਚੰਗਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਦੀ ਭਲਿਆਈ ਵਿਸਾਰਦੇ ਨਹੀਂ ਤੇ ਆਪਣੀ ਭਲਿਆਈ ਚਿੱਤਾਰਦੇ ਨਹੀਂ, ਬੁਰੇ ਕਰਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੇ ਹਨ ਤੇ ਭਲੇ ਕਰਮ ਅੰਗੀਕਾਰ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦਾ ਕੰਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੀਕ ਆਂਵਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਭ ਨਾਲ ਭਲਿਆਈ ਹੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਗੁਰਮੁਖ-ਤਮ-ਉਹ ਹਨ ਜੋ ਗਿਆਨ ਸੰਪੰਨ ਹਨ, ਸਭਸ ਨਾਲ ਭਲਾ ਹੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੇ ਕੋਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਬੁਰਾ ਵੀ ਕਰੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨਾਲ ਵੀ ਭਲਾ ਹੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮਨਮੁਖ-ਉਹ ਹਨ ਜੋ ਸਦਾ ਵਿਕਾਰ ਹੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਭਲਿਆਈ ਕਰੇ ਸੋ ਵਿਸਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਬੁਰਿਆਈ ਨਹੀਂ ਵਿਸਾਰਦੇ। ਮਨਮੁਖ-ਤਰ-ਉਹ ਹਨ ਜੋ ਕੋਈ ਭਲਾ ਬੁਰਾ ਹੋਵੇ ਸਭਸ ਨਾਲ ਬੁਰਿਆਈ ਹੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮਨਮੁਖ-ਤਮ-ਉਹ ਹਨ ਜੋ ਭਲੇ ਨਾਲ ਵੀ ਬੁਰਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੇ ਅਗਲਾ ਫਿਰ ਭਲਿਆਈ ਕਰੇ ਤਾਂ ਉਹ ਫਿਰ ਬੁਰਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦ ਬਾਣੀ ਦੀ ਸਮਝ ਕੁਛ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਸੁਣਨਾ ਤੇ ਭਲਿਆਈ ਕਰਨੀ ਸਾਨੂੰ ਨਹੀਂ ਫਲਦੀ ਤੇ ਭੁਰਿਆਈ ਫਲਦੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਸਿੱਖਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਉਪਦੇਸ਼-ਇਸ ਉਪਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਕਰਤਾ ਭਾਈ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਇਉਂ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ-ਸ਼੍ਰੀ ਮੁਖ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਜੁਗਤਿ ਬਖਾਨੀ। ਹੀਰਾ ਫਟਕ (ਬਲੌਰ) ਦੁਇ ਏਕ ਸਮਾਨੀ॥24॥ ਹੀਰਾ ਨਿਜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਿਖਰਾਵੈ। ਸਰਬ ਰੰਗ ਕੇ ਊਪਰ ਛਾਵੈ। ਫਟਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪਰੈ ਨਹਿਂ ਕਾਹੂੰ। ਅੰਤਰ ਇਤੋ ਦੁਹਨਿ ਕੇ ਮਾਂਹੂੰ॥25॥ ਤਿਮ ਗੁਰਮੁਖ ਕੀ ਕਰੋ ਪਛਾਨ। ਜਿਸ ਸੰਗਤਿ ਮਹਿ ਕਰਹਿਂ ਬਖਾਨ। ਤਿਸ ਕੋ ਤੇਜ ਸਭਿਨਿ ਪਰ ਛਾਵੈ। ਕਯੋਂਕਿ ਸਦਾ ਸੋ ਸਚੁ ਕਮਾਵੈ॥26॥... ਜਿਮ ਚੰਦਨ ਬਾਵਨ ਤਰੁ ਸੀਤਲ। ਚਹੁੰ ਦਿਸ਼ਿ ਮਹਿ ਅਹਿ ਲਪਟੈਂ ਹੀ ਤਲ। ਤਉ ਨ ਸੀਤ ਤਜਿ ਬਿਖ ਕੋ ਲੇਤਿ। ਸਰਪਨ ਕੋ ਸੀਤਲ ਕਰਿ ਦੇਤਿ॥31॥ ਤਿਮ ਗੁਰਮੁਖ ਜੇ ਧਸਹਿ ਕੁਸੰਗ। ਤਹਿ ਭੀ ਦੇਤਿ ਆਪਨੋ ਰੰਗ।(ਗੁਰ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸੂਰਜ, ਰਾਸਿ 3, ਅੰਸੂ 64) ਭਾਵ ਹੀਰਾ ਤੇ ਬਲੌਰੀ ਪੱਥਰ ਸ਼ਕਲ ਤੋਂ ਸਮਾਨ ਹਨ ਪਰ ਗੁਣਾਂ ਕਰਕੇ ਫਰਕ ਹੈ ਹੀਰਾ ਚਮਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਭ ਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਫਟਕ (ਬਲੌਰ) ਦਾ ਆਪਣਾ ਕੋਈ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਤੇ ਨਾਂ ਹੀ ਉਹ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਵੇਂ ਹੀ ਗੁਰਮੁਖ ਜਦ ਸੰਗਤ ਵਿਖੇ ਸੱਚ ਵਖਿਆਨਦਾ ਹੈ ਉਸ ਦਾ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਭ ਤੇ ਅਸਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸੱਚ ਪ੍ਰਚਾਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਚੰਦਨ ਸ਼ੀਤਲ ਹੈ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਸੱਪ ਉਸ ਨੂੰ ਚੱਟਦੇ ਹਨ ਪਰ ਚੰਦਨ ਤੇ ਜ਼ਹਿਰ ਦਾ ਕੋਈ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸਗੋਂ ਚੰਦਨ ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ੀਤਲ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਇਵੇਂ ਹੀ ਜੇ ਕਿਤੇ ਗੁਰਮੁਖ ਕੁਸੰਗੀਆਂ (ਮਨਮੁਖਾਂ) ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਵੀ ਜਾਵੇ ਓਥੇ ਵੀ ਗੁਰੂ ਗਿਆਨ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵੰਡਦਾ ਹੈ।

ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਤਖ਼ਤਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਚੋਣ, ਤਾਜਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਆਈ ਹੈ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਣ ਲੱਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਨਾਂ ਤਖ਼ਤਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਕੌਮ ਚੰਗੇ ਫੈਸਲਿਆਂ ਦੀ ਆਸ ਰੱਖਦੀ ਹੈ ਉਹ ਤਖ਼ਤਾਂ ਵਾਲੇ ਕੌਮ ਭਲਾਈ ਦੇ ਫੈਸਲਿਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ਤਾਜਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅੰਤ ਵਿਚ ਫੈਸਲਾ ਉਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਤਾਜਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਤਰਾਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਗਾਂ ਦੁੱਧ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ ਉਹ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਦੀ ਨਹੀਂ। ਉਸੇ ਤਰਾਂ ਜਦੋਂ ਤਖ਼ਤਾਂ ਵਾਲੇ, ਤਾਜਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ‘ਸੱਜਰ ਗਾਂ’ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਰੱਸਾ ਲਾਹ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ।

ਤਾਜਾਂ ਵਾਲੇ ਸਪੋਕਸਮੈਨ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਸ: ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਔਖੇ ਸਨ। ਅਕਾਲੀ ਰਵਾਇਤਾਂ ਨੂੰ ਤਿਲਾਂਜਲੀ ਦੇਣ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿਚ ਨਿੱਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਤੋਂ ਘਬਰਾਅ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਤਖ਼ਤਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਡਿਊਟੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਹੁਣ ਤੁਹਾਡੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਖੱਬੀਖਾਨ ਬਣੇ ਫਿਰਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਨੂੰ ਲੱਤ ਹੇਠੋਂ ਦੀ ¦ਘਾ ਦੇਵੋ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਕੁਰਸੀਆਂ ਪੱਕੀਆਂ ਸਮਝੋ। ਤਖ਼ਤਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਹੁਕਮ ਮਿਲਦੇ ਹੀ ਕਲਮਾਂ ਤਿੱਖੀਆਂ ਕਰ ਲਈਆਂ। ਤਖ਼ਤਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਕੋਈ ਪੇਸ਼ ਨਾ ਚੱਲੀ। ਸਿੱਖ ਸੰਗਤ ਨੇ ਤਖ਼ਤਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਖਿਲਾਫ਼ ਫੈਸਲਾ ਕਬੂਲ ਨਾ ਕੀਤਾ। ਤਖ਼ਤਾਂ ’ਤੇ ਕਾਬਜ਼ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਨਮੋਸ਼ੀ ਜ਼ਰੂਰ ਹੋਈ ਹੋਵੇਗੀ।

ਸਰਸਾ ਡੇਰੇ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿਚ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਮੱਦਦ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਤਾਜਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਇਹ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਤਾਜ ਲਈ ਖਤਰਾ ਪੈਦਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਸਰਕਾਰ ਬਣ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਤਖ਼ਤਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕੋਈ ਅਜਿਹੀ ਯੁਕਤ ਵਰਤੋਂ ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਰਸਾ ਡੇਰੇ ਵਾਲੇ ਸਾਡੇ ਤਾਜ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਹੋਣ ਦੀ ਥਾਂ ਰਖਵਾਲੇ ਬਣ ਜਾਣ। ਤਖ਼ਤਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਝੱਟ ਹੁਕਮਨਾਮਾ ਜਾਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਸਰਸਾ ਡੇਰੇ ਦੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਵਰਤਨ ਬੰਦ ਕਰ ਦੇਵੋ, ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ, ਸਮਾਜਿਕ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਾਂਝ ਨਹੀਂ ਰੱਖਣੀ, ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ, ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਕੌਮ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ, ਕੁਝ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ ਅਨੇਕਾਂ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਏ, ਕੁਝ ਅਜੇ ਤੱਕ ਜੇਲਾਂ ਵਿਚ ਬੰਦ ਹਨ। ਬਠਿੰਡੇ ਦੀ ਲੋਕ ਸਭਾ ਸੀਟ ਜਦੋਂ ਫਿਰ ਤਾਜ ਲਈ ਖਤਰਾ ਬਣਨ ਲੱਗੀ ਤਾਂ ਤਾਜਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਚੁੱਪ ਵੱਟ ਲਈ ਤਖ਼ਤਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਲਈਆਂ। ਅਖੀਰ ਉਹਨਾਂ ਸਰਸਾ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਦੀ ਮੱਦਦ ਨਾਲ ਹੀ ਆਪਣਾ ਤਾਜ ਸਲਾਮਤ ਕਰ ਲਿਆ। ਤਖ਼ਤਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਫਿਰ ਬੋਲੇ ਸੋ ਨਿਹਾਲ ਦੇ ਜੈਕਾਰੇ ਗੂੰਜਾਏ।

ਕੌਮ ਨਾਲ ਨਿਭਾਈਆਂ ਬੇਵਫਾਈਆਂ ਤਾਜਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਦਿਸਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿਚ ਜਦੋਂ ਤਾਜ ਨੂੰ ਖਤਰਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਦਿਸਿਆ ਤਾਂ ਝੱਟ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਫਿਰ ਤਖ਼ਤਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਯਾਦ ਆ ਗਈ। ਤੁਰੰਤ ਹੁਕਮ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ‘ਜੋ ਅਸੀਂ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈ¦ਡਰ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਤੁਰੰਤ ਰੱਦ ਕਰ ਦੇਵੋ’ ਕਿਉਂਕਿ ਸਮਝਦਾਰ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਇਹਨਾਂ ਤਾਜਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਬੁਰੀ ਲੱਗਣ ਲੱਗ ਗਈ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਕੌਮ ਦਾ ਮਿਲਗੋਭਾ ਭਾਈਚਾਰਾ ਸੰਤ ਸਮਾਜ ਜਾਂ ਅਜਿਹੇ ਹੀ ਹਿੰਦੂਵਾਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠਲੇ ਲੋਕ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਤਾਜਾਂ ਦੀ ਤਾਂ ਹੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਾਂਗੇ ਜੇ ਸਾਡਾ ਹਲਵਾ-ਮੰਡਾ ਚਲਦਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਅੜਿੱਕਾ ਬਣੇ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈ¦ਡਰ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰੋਗੇ। ਤਾਜਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਝੱਟ ਤਖ਼ਤਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਕੁਝ ਦਿਨ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਭੁਲੇਖੇ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ ਤਖ਼ਤਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈ¦ਡਰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਤਾਜਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਜੈ-ਜੈ ਕਾਰ ਹੋਈ ਅਤੇ ਕੌਮੀ ਆਗੂਆਂ ਤੋਂ ਫਿੱਟੇ ਮੂੰਹ ਵੀ ਮਿਲੀ, ਪਰ ਚਲੋ ਤਾਜ ਸਲਾਮਤ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਜਾਗੀ ਧਰਮ ਦੀ ਆੜ ਹੇਠ ਹੀ ਸਹੀ।

ਸਿਰੀਰਾਗੁ ਮਹਲਾ ੧ ॥ ਸਭਿ ਰਸ ਮਿਠੇ ਮੰਨਿਐ ਸੁਣਿਐ ਸਾਲੋਣੇ ॥ ਖਟ ਤੁਰਸੀ ਮੁਖਿ ਬੋਲਣਾ ਮਾਰਣ ਨਾਦ ਕੀਏ ॥ ਛਤੀਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਭਾਉ ਏਕੁ ਜਾ ਕਉ ਨਦਰਿ ਕਰੇਇ ॥੧॥ ਬਾਬਾ ਹੋਰੁ ਖਾਣਾ ਖੁਸੀ ਖੁਆਰੁ ॥ ਜਿਤੁ ਖਾਧੈ ਤਨੁ ਪੀੜੀਐ ਮਨ ਮਹਿ ਚਲਹਿ ਵਿਕਾਰ ॥੧॥

ਜਿਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪਿਉ ਭਰਾ ਪਤੀ ਪੁੱਤਰ ਸੋਹੁਰਾ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਸਬੰਧੀ ਅਮਲੀ ਹੋਣ। ਕਿਸ ਕੋਲ ਫਿਰਿਆਦ ਕਰੇਗੀ? ਧਰਮਿਕ ਲੀਡਰ ਕੋਲ ਧਰਮਿਕ ਲੀਡਰ ਤਾਂ ਆਪ ਔਰਤ ਦੀਆ ਅੱਖਾਂ ਦਾ ਨਸ਼ਾਂ ਕਰਦੇ ਨੇ। ਪਰ ਤ੍ਰਿਅ ਰੂਪੁ ਨ ਪੇਖੈ ਨੇਤ੍ਰ ॥ ਸਤਿਗੁਰ ਨੇ ਪਰਾਈਆ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਖਣ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਹੈ। ਸਿਆਣੇ ਵੀ ਕੁੜੀਆ ਨੂੰ ਨੀਮੀ ਪਾ ਕੇ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਕੁੜੀਆ ਨੂੰ ਪਰਦੇ ਵਿੱਚ ਤਾਂਹੀ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। ਅੱਖ ਦਾ ਨਸ਼ਾਂ ਪਹਿਲੇ ਨੰਬਰ ਦਾ ਹੈ। ਤਾਂਹੀ ਗਾਣੇ ਲਿਖਣ ਵਾਲਿਆ ਨੇ ਵੀ ਦੁਹਾਈ ਪਾਈ ਹੈ। ਜੇ ਜਰੂਰਤ ਲੋੜੋ ਵੱਧ ਜਾਵੇ। ਆਪ ਤੇ ਸਮਾਜ ਲਈ ਖਤਰਨਾਕ ਹੋ ਜਾਦੀ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਲਿਖਾਰੀਆ ਨੇ ਮੁਫ਼ਤ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਤੇ ਦੁਹਾਈ ਪਾਈ ਹੈ। ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਤੇ ਕਿਤਾਬਾ ਲਿਖ ਦਿੱਤੀਆ। ਅੱਖ ਦੀ ਮਾਰ ਵੀ ਘਰ ਤਬਾ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਨਜੈਜ ਵਿੱਕਦੀ ਛਾਪਾ ਮਾਰ ਲੋ ਪੁਲਸੀਓ ਆਕੇ।
ਔਰਤ ਦੀ ਨਿਰਾਦਰੀ ਧਰਮਿਕ ਸਥਾਂਨਾ ਤੇ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਦੀ ਹੈ। ਸਰੀਰਕ ਤੋਰਤੇ, ਗੰਦੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਨਾਲ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਬਾਲਤਕਾਰ ਕਰਦੇ ਨੇ। ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਕੱਲਬ ਵਿੱਚ ਬਲਾਤਕਾਰ ਨਹੀ ਹੋਇਆ। ਧਰਮਿਕ ਸਥਾਨਾਂ ਤੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਜੀ ਹੀ ਮਾਹਾਰਾਜ ਪੜ੍ਹਦੇ ਬਲੂ ਨੱਗੀਆ ਮੂਵੀਆ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਤੇ ਤਲਾ ਤੇ ਨਹ੍ਹੁਾਂਦੀਆ ਬੀਬੀਆ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਸਮਾਜ ਵੀ ਤੱਮਸ਼ਾ ਦੇਖ ਕੇ ਸੁਆਦ ਲੈਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਰੋਕਣ ਲਈ ਉਪਾ ਨਹੀ ਕੀਤੇ ਜਾਦੇ। ਨਸ਼ਾ ਛਡਾਉਣ ਦੇ ਕੇਦਰ ਖੋਲਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।ਪਤੀਆ ਭਰਾਵਾ ਪੁੱਤਰਾ ਨੂੰ ਬੱਚਾਉਣ ਲਈ ਖੇਡ ਮੈਦਾਨ, ਜਿਮ ਤੇ ਨਸ਼ਾ ਛਡਾਉਣ ਦੇ ਕੇਦਰ ਖੋਲਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਖੇਡ ਮੈਦਾਨ, ਜਿਮ ਤੇ ਨਸ਼ਾ ਛਡਾਉਣ ਦੇ ਕੇਦਰ ਅਮਲੀਆ ਨੇ ਨਹੀ ਖੋਲਣੇ। ਗੁਰਦਆਰੇ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾ ਨੂੰ ਇਸ ਤੋਂ ਕੋਈ ਫੈਇਦਾ ਨਹੀ। ਇਸ ਲਈ ਔਰਤਾਂ ਹਿੰਮਤ ਕਰਨ। ਮਾਇਆ ਵੀ ਔਰਤਾਂ ਕੋਲ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਨਹੀ ਹੈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਘਰੋ ਬਾਹਰ ਨਿੱਕਲੋ। ਡਰ ਡਰ ਕੇ ਜਿਉਣਾ ਛੱਡੋ। ਮਾਹਾਰਾਜ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਲਾਜ ਮਰੰਤੀ ਮਰਿ ਗਈ ਘੂਘਟੁ ਖੋਲਿ ਚਲੀ ॥ ਸਾਸੁ ਦਿਵਾਨੀ ਬਾਵਰੀ ਸਿਰ ਤੇ ਸੰਕ ਟਲੀ ॥ ਪ੍ਰੇਮਿ ਬੁਲਾਈ ਰਲੀ ਸਿਉ ਮਨ ਮਹਿ ਸਬਦੁ ਅਨੰਦੁ ॥ ਲਾਲਿ ਰਤੀ ਲਾਲੀ ਭਈ ਗੁਰਮੁਖਿ ਭਈ ਨਿਚਿੰਦੁ ॥੧੨॥

ਸੰਤ ਸਮਾਜ ਦੇ ਕਹਿੱਣ ਮੁਤਾਬਕ ਜੋ ਰੋਡੇ ਭੋਡੇ ਨਸਿ਼ਆ ਦੇ ਮਾਰਿਅ ਤੋਂ ਗੁਰਦਆਰੇ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਮਾਇਆ ਲਈ ਜਾਦੀ ਹੈ। ਅਮਲੀਆ ਨੂੰ ਗੁਰਦਆਰੇ ਸਾਹਿਬ ਅੰਦਰ ਨਹੀ ਵੜਨ ਦਿਤਾ ਜਾਦਾ। ਕਿਥੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਮਾਹਾਰਜ ਵਿੱਚ ਅਮਲੀ ਮਾਹਾਰਾਜ ਕੋਲ ਨਹੀ ਆ ਸਕਦੇ। ਗੁਰਦਆਰੇ ਸਾਹਿਬ ਜੇ ਅੰਦਰ ਵੜਕੇ ਮਾਹਾਰਾਜ ਦੀ ਮੱਤ ਅਮਲੀਆ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਈ। ਜੇ ਅਮਲੀ ਸੁਧਰ ਗਏ। ਇਸ ਲਈ ਘਰ ਘਰ ਮਾਹਾਰਾਜ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥਿ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੂੰ ਰੱਖੀਏ ਪੜ੍ਹੀਏ ਅਮਲ ਕਰੀਏ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥਿ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਤੋਂ ਜਰੂਰ ਸੇਧ ਮਿਲੇਗੀ। ਮੱਦਦ ਮਿਲੇਗੀ। ਗੁਰੂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਮਿਲੇਗੀ। ਮਨ ਠੱਰ ਜਾਣਗੇ। ਕਿਸੇ ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀ ਪੈਣੀ। ਕੋਸ਼ਸ ਤਾਂ ਕਰਕੇ ਦੇਖੀਆ।
ਮੰਨੇ ਕੀ ਗਤਿ ਕਹੀ ਨ ਜਾਇ ॥
ਗੱਲ ਮੰਨ ਲੈਣ ਤੇ ਟਿੱਕੀ ਹੈ। ਅਸੀ ਮੰਨਦੇ ਹੀ ਨਹੀ ਕਿ ਸਾਡੇ ਘਰਾ ਵਿਚ ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਕੈਂਸਰ ਦੀ ਤਰਾਂ ਘਰ ਦੇ ਮੈਬਰਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗ ਗਈ ਹੈ। ਨੱਸ਼ੇ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਸ਼ਰਾਬੀ ਨੂੰ ਅਮਲੀ ਕਿਹਾ ਜਾਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਕੱਲ ਅਮਲੀ ਘਰ ਘਰ ਹਨ। ਅਮਲੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਸਹੀ ਨਾਂਮ ਕਿਉ ਨਹੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾਦਾ। ਹੋ ਸਕਦੇ ਕਿਸੇ ਦੇ ਸਹੀ ਥਾਂ ਸੱਟ ਵੱਜ ਜਾਵੇ ਉਹ ਸੁਧਰ ਜਾਵੇ। ਅਸੀ ਅਮਲੀਆ ਤੇ ਪਰਦੇ ਪਾਉਦੇ ਹਾਂ। ਆਪਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਵੀ ਜਕੀਨ ਕਰਾਉਦੇ ਹਾਂ। ਚੱਲੋ ਕੋਈ ਨਾ ਦੋ ਚਾਰ ਪੈਗ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣਾ ਨਸ਼ਾ ਥੋੜੀ ਆ। ਪਾਲਟੀਆ ਵਿੱਚ ਨਿਆਣੇ ਸਿਆਣੇ ਸਾਰੇ ਪੀਦੇ ਨੇ। ਪਿਉ ਨਸ਼ਾ ਕਰੂ ਪੁੱਤਰ ਕਿਮੇ ਪਿਛੇ ਰਹੂ। ਪਿਉ ਪਰ ਪੂਤ, ਜਾਤ ਪੇ ਘੋੜਾਂ ਬਹੁਤਾ ਨੀ ਤਾਂ ਥੋੜਾ ਥੋੜਾ। ਜੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਖੂਹ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਣਗੇ। ਕੀ ਅਸੀ ਵੀ ਬੁਪਰੇ ਕਹਿ ਕੇ ਅੱਖਾਂ ਮੀਚ ਕੇ ਛਲਾਗ ਲੱਗਾ ਦੇਵਾਗੇ? ਘਰ ਦੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਹੀ ਤੱਕੜੇ ਹੱਥੀ ਹੋਣਾ ਪੈਣਾ। ਜੋ ਵੀ ਪਿਉ ਭਰਾ ਪਤੀ ਪੁੱਤਰ ਸੋਹੁਰਾ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਸਬੰਧੀ ਨਸ਼ਾਈ ਹੋਣ ਪਹਿਲਾ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਸੱਮਝਾਵੋ। ਕਲੇਸ ਕਰੋ। ਪੈਸਾ ਬੰਦ ਕਰੋ। ਹਰ ਕਸ਼ੋਸ਼ ਕਰੋ। ਜੇ ਗੱਲ ਲੋਟ ਨਹੀ ਆਈ। ਫਿਰ ਲੇਲਾ ਪੋਪਾ ਬੰਦ ਕਰੋ। ਜੇ ਨਸ਼ੇ ਖ੍ਰੀਦ ਕੇ ਖਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਤਾਂ ਚੁਲ੍ਹਾਂ ਚੋਕਾਂ ਵੀ ਕਰ ਲੈਣ ਦਿਉ। ਲੌਡਰੀ ਸਫ਼ਾਈ ਬੱਚੇ ਸਭਾਲਣ ਸਭ ਤੋ ਛੁੱਟੀ ਕਰ ਲਵੋ। ਆਪਣੇ ਹੱਥੀ ਆਪਣਾ ਕਾਰਜ ਸੁਆਰੀਏ। ਅਮਲੀਆ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਿਰਿਆ ਆਪਣੇ ਆਪ ਸੋਧਣ ਦਿਉ। ਆਪਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਸੁਧਾਰਨ ਲਈ ਸਮਾਂ ਕੱਢੋ। ਡਾਕਦਰ ਦੀ ਮੱਦਦ ਵੀ ਜਰੂਰ ਲਵੋ। ਕਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਅਮਲੀ ਦੀ ਮਰਜੀ ਤੋਂ ਵਗੈਰ ਨਾ ਡਾਕਟਰ ਦਿਵਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਨਾਂ ਹੀ ਨਸ਼ਾ ਛੱਡਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕੇਦਰ ਮੱਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਸਾਡੇ ਆਪਦੇ ਨਸ਼ਾ ਛੱਡਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕੇਦਰ ਆਪਦੇ ਖੁੱਲ ਜਾਣ ਤਾਂ ਅਸੀ ਆਪਣੇ ਬੰਦਿਆ ਦੀ ਮੱਦਦ ਨਾਲ ਮੱਲੋਜੋਰੀ ਨਸ਼ਾ ਛੱਡਾ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਕਿਉਕਿ ਜਿਸ ਬੰਦੇ ਵਿਚ ਆਪ ਕੰਮਜੋਰੀ ਹੋਵੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਹ ਆਪ ਨਹੀ ਦਿਸਦੀ। ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕੰਮਜੋਰੀਆ ਦਿਸਦੀਆ ਹਨ। ਪੁਲੀਸ ਵੀ ਕੁੱਝ ਨਹੀ ਕਰ ਸਕਦੀ। ਚਾਰਜ ਲਾਉਣ , ਪੇਪਰ ਵਰਕ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਸਮਾਂ ਖ਼ਰਾਬ ਹੈ। ਹੱਸ ਕੇ ਕੰਮ ਨਹੀ ਚੱਲਣਾ। ਜੇ ਆਪ ਤੇ ਘਰ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਇਸ ਨੱਰਕ ਵਿਚੋ ਕੱਢਣਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਨੇ ਮੱਦਦ ਨਹੀ ਕਰਨੀ। ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਤਮਾਸ਼ਾਂ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਨੇ। ਡੁੱਬਣ ਵਾਲਾ ਆਪ ਹੱਥ ਪੈਰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ। ਅਮਲੀ ਆਪ ਹੀ ਕੋਸ਼ਸ਼ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਾਂ ਫਿਰ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਭੈਣ ਪਤਨੀ ਧੀ ਹੱਲਾ ਸ਼ੇਰੀ ਦੇ ਸਕਦੀਆ ਹਨ।

ਚੰਗ੍ਹੇ ਇਨਸਾਨ ਪਿਛੇ ਘਰ, ਮਾਂਪਿਆ ਜਾਂ ਪਾਲਣ ਵਾਲੇ ਦਾ ਹੱਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਸ ਕੋਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋ ਕੋਈ ਵੀ ਸੇਧ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀ ਹੈ। ਜਰੂਰ ਕੁਰਾਹੇ ਪੈਣਗੇ। ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਲੰਮੇ ਸਮੇ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਬਾਹਲੇ ਦੇਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਦੋ ਕੋਈ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਤਬਾਹੀ ਨਹੀ ਆਈ। ਹੁਣ ਵੀ ਪੁਰਾਣੇ ਰਹਿ ਰਹੇ ਪਦੇਸੀਆ ਦਾ ਕੋਈ ਕੇਸ ਉਬਰ ਕੇ ਅੱਗੇ ਨਹੀ ਆਇਆ। ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆ ਹਰ ਸਵੇਰ ਖ਼ਬਰਾ ਸੁਣਦੇ ਖ਼ਬਰਾ ਦਾ ਪੇਪਰ ਪੜ੍ਹਦੇ ਇਹੀ ਖ਼ਬਰ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਜਾਦਾ ਹੈ। ਕਿ ਅੱਜ ਕਿਹੜੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਭਾਰਤੀ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਮਾੜੀ ਖ਼ਬਰ ਦੀ ਸਾਨੂੰ ਕੋਈ ਉਡੀਕ ਨਹੀ। ਮਨ ਨੂੰ ਡਰ ਲੱਗਿਆ ਹੋਇਆ। ਆਖਰ ਕਦੋ ਤੱਕ ਜੁਵਾਨ ਪੁੱਤਾ ਦੀਆ ਲਾਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਮਾਂਪੇ ਲਾਂਬੂ ਲਾਉਣਗੇ। ਕਈ ਲਾਸ਼ਾਂ ਭਾਰਤ ਮੋੜ ਦਿੱਤੀਆ ਜਾਦੀਆ ਨੇ। ਪਰ ਜੋ ਨਹੀ ਮੋੜੀਆ ਜਾਦੀਆ। ਲਾਸ਼ ਕੋਲੋ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਡਰਦੇ ਨੇ। ਬੇਗਾਨਾ ਬੰਦਾ ਕਿਹੜਾ ਰਸਮਾ ਪੂਰੀਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮੁਰਦੇ ਨੂੰ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀ ਪੈਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਜਿਉਦੇ ਹੀ ਹੱਲ ਲੱਭੀਏ। ਅੱਜ ਕੱਲ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆ ਲਾਸ਼ਾ ਵੀ ਘਰਾਂ ਅੰਦਰ ਤੇ ਰਾਹੇ ਕੁਰਹੇ ਤੋਂ ਮਿਲ ਰਹੀਆ ਹਨ। ਕੱਲੇ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਕਨੇਡਾ ਤੇ ਬਾਕੀ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ ਵੀ ਪਿਛੇ ਨਹੀ ਹਨ। ਕਾਰਨ ਪਿਛੇ ਕੋਈ ਵੀ ਹੋਵੇ। ਜਾਤੀ ਫਿਰਕਾ, ਆਪਸੀ ਲੜਾਈਆ, ਚੋਰੀ, ਧੰਨ, ਔਰਤ ਜਾਂ ਹੋਰ। ਕੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਮੁੱਕ ਗਈ ਹੈ? ਜਿਥੇ ਭਾਰਤ ਦੇਸ਼ ਮਹਾਨ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਲੰਗੇ ਡੰਗ ਹਾਜ਼ਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਵੀ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੜ੍ਹਨਾਂ ਹੈ। ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਆਪ ਮੇਹਨਤ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਨਾਲ ਵਾਲੇ ਹੁਸਿ਼ਆਰ ਜਮਾਤੀ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਮਾਂਪਿਆ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਕੰਮਾ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਵੱਟਾ ਕੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਹੀ ਤੱਪੜਾ ਵਾਲੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਕੂਲਾ ਵਿਚੋ ਪੜ੍ਹਕੇ ਡਾਕਟਰ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਇੰਜਨੀਅਰ ਫਲਾਸਫਰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਤੇ ਹੋਰ ਉਚੇ ਅਹੁਦਿਆ ਤੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਬਦੇਸ਼ਾ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਕੁਲ ਮਿਲਾਕੇ ਅੱਲਗ ਅੱਲਗ ਜਾਤਾ ਦੇ ਲੋਕ ਵਸੇ ਹਨ। ਜਿਆਦਾਤਰ ਸਾਰੇ ਹੀ ਬਾਹਰੋ ਕਿਸੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚੋ ਆਏ ਹਨ। ਭਾਰਤੀਆ ਨਾਲ ਹੀ ਜਾਤੀ ਵਿਤਕਰਾ ਕਿਉ ਹੁੰਦਾ। ਜੇ ਮਹਾਨ ਭਾਰਤ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਨੋਜਵਾਨਾ ਨਾਲ ਜਾਤੀ ਵਿਤਕਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਇੰਨਾਂ ਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਚਣੇ ਖਾਣ ਗਈ ਹੈ। ਜਾਤੀ ਵਿਤਕਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇ ਕਦੇ ਕੋਈ ਸੱਟ ਫੇਟ ਵੀ ਨਹੀ ਲੱਗਦੀ। ਕੀ ਭਾਰਤੀਆ ਦੇ ਚੂੜੀਆ ਪਾਈਆ ਨੇ। ਜਾਂ ਬਹਾਦਰੀ ਨਸ਼ੇ ਤੇ ਐਸ਼ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਈ ਹੈ। ਡੱਰਗ ਵੇਚਣ ਵੇਚਣ ਲੱਗ ਗਏ ਹਨ। ਕੌਮ ਦੇਸ਼ ਤੇ ਮਾਂਪਿਆ ਦਾ ਨਾਂਮ ਰੋਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਹਨ। ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਨੋਜੁਵਾਨ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਸ਼ੀਸਾ ਹੁੰਦੇ ਨੇ। ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਨੂੰ ਸਭਾਲ ਕੇ ਸਕੋਚ ਨਾਲ ਠੋਕਰ ਤੋਂ ਬੱਚਿਆ ਜਾਦਾ ਹੈ। ਇਮੇ ਹੀ ਨੋਜੁਆਨਾ ਨੁੰ ਜਾਣ ਬੁੱਝ ਕੇ ਖੱਤਰੇ ਵਾਲੀ ਸਥੀਤੀ ਵਿੱਚ ਭੇਜਾਗੇ। ਮਾੜੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਨਹੀ ਰੋਕਾਗੇ। ਤਾਂ ਸਿੱਟੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਿਚ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਕੀ ਹੈ? ਜੋ ਭਾਰਤ ਨਹੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਾਲਾ ਆਪ ਖੇਤੀ ਕਰੇ ਤਾਂ ਵੀ ਭੁੱਖਾ ਨਹੀ ਮਰ ਸਕਦਾ
ਨਸ਼ੇ ਤੇ ਐਸ਼ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਨੀ ਜਿਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀਆ। ਨਾ ਹੀ ਅੀਰਖਾਂ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਾਈਆ ਹੁੰਦੀਆ।
ਅੱਣਖ ਦੀਆ ਲੜਾਈਆ ਜੋਰ ਦੱਮ ਦੇ ਜਿੱਤ ਹੁੰਦੀਆ। ਪਿਆਰ ਦੀ ਜੰਗ ਦੀਆ ਨੀ ਰੀਸਾ ਹੁੰਦੀਆ।

ਵੱਡਿਆ ਘਰਾ ਦੇ ਵਿਗੜੇ ਹੋਏ ਕਾਕੇ ਜੋ ਮਾਂਪਿਆ ਤੋਂ ਆਪ ਤਾਂ ਸਭਾਲ ਨੀ ਹੁੰਦੇ। ਮਾਂਪਿਆ ਦੇ ਗੱਲ ਗੂਠਾ ਦੇ ਕੇ ਫੋਰਨ ਆ ਜਾਦੇ ਹਨ। ਫੋਰਨ ਆ ਕੇ ਖੋਰੂ ਪਾਉਦੇ ਹਨ। ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲੜਾਈਆ ਕਰਕੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਰੀ ਜਾਦੇ ਹਨ। ਫੋਰਨ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਆਪਦੇ ਪਿਉ ਤੱਕ ਕੋਈ ਮੱਤਲੱਬ ਨਹੀ। ਕਈ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਬਾਪ ਦਾ ਨਾਂਮ ਵੀ ਜਾਨਣਾ ਚਹੁੰਦੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀਆ ਤੋਂ ਕੀ ਦੇਣਾ ਲੈਣਾ।

ਪਿੱਛਲੇ ਦਿਨੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਗੱਲ ਉਬਰ ਕੇ ਅੱਗੇ ਆਈ। ਮੀਡੀਏ ਨੇ ਨਿਕਾਬ ਉਤਾਰਿਆ। ਸਿਆਣੇ ਲੋਕ ਗੱਲ ਕੰਨ ਵਿੱਚ ਪਾ ਗਏ। ਪਰ ਜੋ ਔਰਤ ਦੀ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਮਜਬੂਰੀ ਦਾ ਫੈਇਦਾ ਲੈ ਜਾਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪੋਚੇ ਮਾਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਸਦਕੇ ਜਾਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਾਂਪਿਆ ਦੇ ਜੋ ਧੀਆ ਨੂੰ ਕੱਲੀਆ ਨੂੰ ਘਰਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਭੇਜਦੇ ਹਨ। ਕਿਥੇ ਗਏ ਮਾਂਪਿਆ ਦੇ ਖਿਆਲ? ਕੁੜੀਆ ਨੂੰ ਹੱਟੀ ਭੱਠੀ ਜਾਂ ਉਸ ਰਾਹ ਤੋਂ ਵੱਰਜਿਆ ਜਾਦਾ ਸੀ। ਜਿਥੇ ਮਡੀਰ ਦੀਆ ਟੋਲੀਆ ਧੀਆ ਭੈਣਾ ਨੂੰ ਤਾੜਨ ਲਈ ਖੱੜਦੀਆ ਸਨ। ਉਹ ਵੀ ਬੜੀ ਬਸ਼ਰਮੀ ਨਾਲ ਸ਼ਰੇਅਮ ਕੁੜੀਆ ਦੀ ਤੋਰ ਕੱਦ ਕਾਠ ਨਾਪਦੇ ਸਨ। ਕਿਸੇ ਸਰਪੰਚ ਜਾਂ ਬਾਪ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀ ਸੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਦਾ ਕਰਨੋ ਹੱਟਾ ਸੱਕਣ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਬਾਪ ਨੂੰ ਜਾਂ ਧੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਮਜੋਰ ਨਹੀ ਸੱਮਝਣਾ ਚਹੀਦਾ। ਇੱਕ ਮੁੰਡਾ ਕੰਮੀਆ ਦਾ ਬੰਬੇ ਤੋਂ ਸਾਡੇ ਪਿੰਡ ਆਇਆ। ਉਹ ਵੀ ਮੂਵੀਆ ਵਾਲੇ ਪੋਜ ਸਕੂਲ ਜਾਦੀਆ ਕੁੜੀਆ ਤੇ ਮਾਰਨ ਲੱਗਾ। ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਦਾਤਣ ਪਾ ਕੇ ਐਨ ਉਸੇ ਸਮੇ ਰੇਲਵੇ ਫਾਟਕਾ ਵਾਲੇ ਨੱਲਕੇ ਤੇ ਆ ਜਾਦਾ। ਦਾਤਣ ਕੁਰਲੀ ਦੀ ਗੱਲ ਸੱਮਝ ਲੱਗਦੀ ਸੀ। ਨਾਲ ਨਾਲ ਸੀਟੀਆ ਮਾਰਨ ਦੀ ਬਾਤ ਸੱਮਝ ਤੋ ਬਾਹਰ ਸੀ। ਕੁੜੀਆ ਨੀਮੀ ਪਾਕੇ ਹੱਸਦੀਆ। ਲੱਗਾਤਾਰ ਉਸ ਦੀ ਇਹ ਹਰਕੱਤ ਨੇ ਉਕਤਾ ਦਿੱਤਾ। ਅਸੀ ਸਾਰੀਆ ਜੱਟਾ ਦੀਆ ਕੁੜੀਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਦੂਜੀ ਨੂੰ ਕਹੀ ਜਾਈਏ। ਜੇ ਗੱਲ ਕਿਸੇ ਨੁੰ ਦੱਸੀ। ਆਪਣੀ ਹੀ ਗੱਲ ਬਣ ਜਾਵੇਗੀ। ਘਰ ਨਹੀ ਦੱਸਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ, ਆਪਾ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨੋ ਹਟਾ ਲੈਣਗੇ। ਪਾਪਾ ਜੀ ਕੱਲਕੱਤੇ ਤੋਂ ਟੱਰਕ ਲੈ ਕੇ ਪਿੰਡ ਆਏ ਸਨ। ਉਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਗੱਲਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਗਏ," ਕੋਈ ਐਸੀ ਬੈਸੀ ਗੱਲ ਹੋ ਗਈ। ਪਾਪਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਬਦੂਕ ਦਿਖਾਉਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ। ਗੋਲੀਂ ਵਿਚੋ ਦੀ ਆਰ ਪਾਰ ਕਰ ਦਿਆਗਾ।" ਮੈਨੂੰ ਮੋਕਾ ਲੱਗ ਗਿਆ। ਮੈ ਸਾਰਾ ਕੁੱਝ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ। ਪਾਪਾ ਜੀ ਟੱਰਕ ਫਾਟਕਾ ਕੋਲ ਲਾ ਕੇ ਆਪ ਗੱਡੀ ਦੇ ਵਿਚੇ ਬੈਠ ਗਏ। ਮੂੰਹ ਸਾਡੇ ਵੱਲ ਕਰਕੇ ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਉਮੇ ਹੀ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਪਾਪਾ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ," ਕਾਕਾ ਸੀਟੀਆ ਨੀ ਮਾਰੀਦੀਆ। ਜੇ ਧੀਆ ਭੈਣਾ ਨੇੜੇ ਹੋਣ। ਜਾਂ ਤੂੰ 15 ਮਿੰਟ ਅੱਗੋ ਪਿਛੋ ਆਇਆ ਕਰ।" ਉਸ ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਜੁਆਬ ਦਿੱਤਾ," ਮੈ ਕਿਉ ਸਮਾਂ ਬੱਦਲਾ। ਤੁਸੀ ਆਪ ਕੁੜੀਆ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਲਵੋ।" ਫਿਰ ਕੀ ਸੀ। ਪਾਪਾ ਜੀ ਦੇ ਲੋਹੇ ਦੀ ਰਾਡ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ। ਮੁੰਡਾ ਲਹੂ ਲੁਹਾਣ ਹੋ ਗਿਆ। ਕੋਈ ਛੱਡਾਉਣ ਵਾਲਾ ਨੇੜੇ ਨਹੀ ਆਇਆ। ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਸਾਰੀਆ ਹੱਟੀਆ ਤੇ ਪੂਲੀਆ ਖਾਲੀ ਸਨ। ਜੋ ਹੋਰਾਂ ਦੀਆ ਧੀਆ ਭੈਣਾ ਨੂੰ ਇੱਜਤ ਨਹੀ ਦਿੰਦੇ। ਸਾਰੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਖਿਲਾਫ ਮੋਰਚਾ ਲਾ ਕੇ ਰੱਖੀਏ। ਤਾਂ ਹੀ ਸ਼ਰਾਰਤੀਆ ਨੂੰ ਨੱਥ ਪੈ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸਮਾਜ ਸੁਧਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਧੀਆ ਜੰਮਣ ਤੋਂ ਮਾਂਪੇ ਨਹੀ ਡਰਨਗੇ। ਨਹੀ ਤਾਂ ਨੋਜੁਵਾਨ ਹੀ ਗੈਗਸਟਰ ਦਾਦੇ ਬਣ ਰਹੇ ਹਨ। ਲਾਲ ਗੋਦੜੀਆ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਸ ਪੈਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਿਉ ਨਹੀ ਪੜਾਈਆ ਹੁੰਦੀਆ।

ਕੀ ਸੱਚ ਮੁੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਏ ਬਾਕੀ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਬਾਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆ ਪਤਨੀਆ ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਜੀ ਤੇ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਹੀ ਜਨਮ ਦੇਣਾ ਚਹੁਦੀਆ ਸਨ। ਜੋ ਆਪ ਰੱਬ ਦਾ ਪੀਗਾਮ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆ ਪਤਨੀਆ ਰੱਬ ਦੀ ਕੀਤੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਵੰਡ ਔਰਤ ਮਰਦ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਦੱਖਲ ਕਿਉ ਦੇਣ ਗੀਆ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਮਿਲ ਗਏ ਸਨ। ਪੁੱਤਰ ਹੀ ਅਨਮੋਲ ਸ਼ੈਅ ਹੁੰਦੇ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਲਕੋ ਲੈਦੇਂ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜਿਉਦੇ ਜੀ ਮੁਗਲਾ ਹਕੂਮਤ ਦੀ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਵਿਰਧ ਲੜਾ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਾ ਲਏ। ਹਰ ਜੀਵ ਨਾਸ਼ਵਾਨ ਹੈ। ਸਾਬਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਦੁਨੀਆ ਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਸਦਾ ਲਈ ਨਹੀ ਜਿਉਦਾ। ਪੁੱਤਰ ਕੋਈ ਸ਼ੀਸਾ, ਹੀਰਾ ਲਾਲ ਨਹੀ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਖ ਹੀ ਜੀਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਹੋਰੁ ਕਾਰ ਵੇਕਾਰ ਹੈ ਇਕਿ ਸਚੀ ਕਾਰੈ ਲਾਇਆ ॥ ਪੁਤੁ ਕਲਤੁ ਕੁਟੰਬੁ ਹੈ ਇਕਿ ਅਲਿਪਤੁ ਰਹੇ ਜੋ ਤੁਧੁ ਭਾਇਆ ॥ ਓਹਿ ਅੰਦਰਹੁ ਬਾਹਰਹੁ ਨਿਰਮਲੇ ਸਚੈ ਨਾਇ ਸਮਾਇਆ ॥੩॥ {ਪੰਨਾ 139}

ਮੈ ਗੁਰੂ ਸ੍ਰੀ ਗ੍ਰੰਥਿ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੂੰ 46ਵੀਂ ਵਾਰ ਪੜ੍ਹ ਰਹੀ ਹਾਂ। ਕਿਤੇ ਵੀ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਨਹੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਪੰਡਤਾਂ ਕੋਲੋ ਅਰਦਾਸ ਕਰਾਵੋ। ਪੰਡਤ ਗੰ੍ਰਥੀ ਜੀ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਇਹੋ ਜਿਹੀਆ ਕਹਾਣੀਆ ਸੁਣੋਦੇ ਨੇ। ਅਨਪੜ੍ਹ ਬਾਬੇ ਪੜ੍ਹੀ ਲਿਖੀ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਅੰਧਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਮਃ ੩ ॥ ਗੁਰੂ ਜਿਨਾ ਕਾ ਅੰਧੁਲਾ ਸਿਖ ਭੀ ਅੰਧੇ ਕਰਮ ਕਰੇਨਿ ॥ ਓਇ ਭਾਣੈ ਚਲਨਿ ਆਪਣੈ ਨਿਤ ਝੂਠੋ ਝੂਠੁ ਬੋਲੇਨਿ ॥ ਕੂੜੁ ਕੁਸਤੁ ਕਮਾਵਦੇ ਪਰ ਨਿੰਦਾ ਸਦਾ ਕਰੇਨਿ ॥ ਓਇ ਆਪਿ ਡੁਬੇ ਪਰ ਨਿੰਦਕਾ ਸਗਲੇ ਕੁਲ ਡੋਬੇਨਿ ॥ ਨਾਨਕ ਜਿਤੁ ਓਇ ਲਾਏ ਤਿਤੁ ਲਗੇ ਉਇ ਬਪੁੜੇ ਕਿਆ ਕਰੇਨਿ ॥੨॥ {ਪੰਨਾ 951}

ਹੈਡ ਗੰ੍ਰਥੀ ਜੀ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਗੁਰਪੁਰਬ ਦੇ ਦੀਵਾਨ ਵਿੱਚ ਕਥਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ," ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਹੀ ਚਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮੁੱਲ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਨ। ਫਿਰ ਇਸ ਦਾ ਇਹੀ ਮੱਤਲੱਬ ਨਿੱਕਲਿਆ ਕਿ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਆਪਦੇ ਖੱਸਮ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀ ਦਿੱਤਾ। ਮੁੱਲ ਦੇ ਅਰਦਾਸੀਏ ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਜੋ ਜੋਧਾਂ ਬਿੰਨ ਸਿਰ ਤੋਂ ਕੱਲੇ ਧੜ ਨਾਲ ਲੱੜਿਆ, ਰੱਬ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ। ਉਹ ਰੱਬ ਦੀ ਮਰਜੀ ਨਾਲ ਨਹੀ, ਮੁੱਲ ਦੇ ਅਰਦਾਸੀਏ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆ ਤੇ ਆਏ। ਪਰ ਤ੍ਰਿਅ ਰੂਪੁ ਨ ਪੇਖੈ ਨੇਤ੍ਰ ॥

ਧਰਮ ਸਾਡੇ ਲਈ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਹੈ। ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇ ਸਾਡੇ ਗੰ੍ਰਥੀ ਜੀ ਹਰ ਕਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਜਰੂਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋ ਬਾਣੀ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਮਿਲਦੀਆ ਨੇ। ਤਰੰਗਾਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆ ਨੇ। ਠੰਡਕ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਮਨ ਬਾਗੋਬਾਗ ਹੋ ਜਾਦਾ ਹੈ ਖੇੜਾਂ ਆ ਜਾਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮਿਲਣ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਜੀਅ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੀ ਆਪਾ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੁਨਆਵੀ ਇਸ਼ਕ ਸਾਧਾ ਤੋਂ ਸਿਖਣ ਜਾਦੇ ਹਾਂ। ਜੇ ਇਹੀ ਗੱਲ ਕਾਲਜ ਦਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਾਡੀਆ ਧੀਆ ਭੈਣਾ ਨਾਲ ਕਰੇ। ਕੀ ਅਸੀ ਉਥੇ ਧੀਆ ਭੈਣਾ ਭੇਜਾਗੇ। ਨੋਜੁਆਨ ਮੁੰਡਾ ਕੁੜੀ ਫਿਲਮ ਤੇ ਆਮ ਜਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਗੱਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮਃ ੧ ॥ ਵਸਤ੍ਰ ਪਖਾਲਿ ਪਖਾਲੇ ਕਾਇਆ ਆਪੇ ਸੰਜਮਿ ਹੋਵੈ ॥ ਅੰਤਰਿ ਮੈਲੁ ਲਗੀ ਨਹੀ ਜਾਣੈ ਬਾਹਰਹੁ ਮਲਿ ਮਲਿ ਧੋਵੈ ॥ ਅੰਧਾ ਭੂਲਿ ਪਇਆ ਜਮ ਜਾਲੇ ॥ ਵਸਤੁ ਪਰਾਈ ਅਪੁਨੀ ਕਰਿ ਜਾਨੈ ਹਉਮੈ ਵਿਚਿ ਦੁਖੁ ਘਾਲੇ ॥ ਨਾਨਕ ਗੁਰਮੁਖਿ ਹਉਮੈ ਤੁਟੈ ਤਾ ਹਰਿ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਧਿਆਵੈ ॥ ਨਾਮੁ ਜਪੇ ਨਾਮੋ ਆਰਾਧੇ ਨਾਮੇ ਸੁਖਿ ਸਮਾਵੈ ॥੨॥ {ਪੰਨਾ 139}

ਵਿਦਵਾਨਾ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਜੀ ਵੀ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰ ਹੀ ਮੰਗਣ ਗਏ। ਕਿਸੇ ਵਿਦਵਾਨ ਨੇ ਇਹੇ ਨਹੀ ਕਿਹਾ ਭੈਣ ਨਾਨਕੀ ਜੀ ਮਾਤਾ ਨਾਨਕੀ ਜੀ ਮਾਤਾ ਭਾਗੋ ਜੀ ਮਾਤਾ ਸਾਹਿਬ ਕੌਰ ਜੀ ਕਿਹੜੇ ਗੰ੍ਰਥੀ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆ। ਜਾ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਰੱਬ ਕੋਲ ਬੋਹਲ ਲੱਗਿਆ ਹੋਇਆ। ਜਿਸ ਨੇ ਪੰਡਤ ਗੰ੍ਰਥੀ ਜੀ ਕੋਲੋ ਮੁੱਲ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਨਹੀ ਕਰਾਈ। ਉਸ ਵੱਲ ਨੂੰ ਧੱਕ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਸਲੋਕੁ ਮਃ ੧ ॥ ਕੂੜੁ ਬੋਲਿ ਮੁਰਦਾਰੁ ਖਾਇ ॥ ਅਵਰੀ ਨੋ ਸਮਝਾਵਣਿ ਜਾਇ ॥ ਮੁਠਾ ਆਪਿ ਮੁਹਾਏ ਸਾਥੈ ॥ ਨਾਨਕ ਐਸਾ ਆਗੂ ਜਾਪੈ ॥੧॥ {ਪੰਨਾ 140} ਇਹ ਪੰਡਤ ਗੰ੍ਰਥੀ ਜੀ ਹੀ ਤਾਂ ਰੱਬ ਨੂੰ ਰੱਸਤਾ ਦੁਖਾਉਦੇ ਨੇ। ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਮੁੰਡੇ ਕਿੰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਨੇ। ਇਹ ਰੱਬ ਦੇ ਵੀ ਪਿਉ ਨੇ। ਰੱਬ ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਹੇ ਜਿਸ ਵੱਲ ਰੱਬ ਨੂੰ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਨੇ ਸਪਾਰਸ਼ ਨਾਲ ਪੁੱਤ ਵੰਡਦਾ ਹੈ।

ਸਲੋਕੁ ਮਃ ੧ ॥ ਸਤੀ ਪਾਪੁ ਕਰਿ ਸਤੁ ਕਮਾਹਿ ॥ ਗੁਰ ਦੀਖਿਆ ਘਰਿ ਦੇਵਣ ਜਾਹਿ ॥ ਇਸਤਰੀ ਪੁਰਖੈ ਖਟਿਐ ਭਾਉ ॥ ਭਾਵੈ ਆਵਉ ਭਾਵੈ ਜਾਉ ॥ ਸਾਸਤੁ ਬੇਦੁ ਨ ਮਾਨੈ ਕੋਇ ॥ ਆਪੋ ਆਪੈ ਪੂਜਾ ਹੋਇ ॥ ਕਾਜੀ ਹੋਇ ਕੈ ਬਹੈ ਨਿਆਇ ॥ ਫੇਰੇ ਤਸਬੀ ਕਰੇ ਖੁਦਾਇ ॥ ਵਢੀ ਲੈ ਕੈ ਹਕੁ ਗਵਾਏ ॥ ਜੇ ਕੋ ਪੁਛੈ ਤਾ ਪੜਿ ਸੁਣਾਏ ॥ ਤੁਰਕ ਮੰਤ੍ਰੁ ਕਨਿ ਰਿਦੈ ਸਮਾਹਿ ॥ ਲੋਕ ਮੁਹਾਵਹਿ ਚਾੜੀ ਖਾਹਿ ॥ ਚਉਕਾ ਦੇ ਕੈ ਸੁਚਾ ਹੋਇ ॥ ਐਸਾ ਹਿੰਦੂ ਵੇਖਹੁ ਕੋਇ ॥ ਜੋਗੀ ਗਿਰਹੀ ਜਟਾ ਬਿਭੂਤ ॥ ਆਗੈ ਪਾਛੈ ਰੋਵਹਿ ਪੂਤ ॥ ਜੋਗੁ ਨ ਪਾਇਆ ਜੁਗਤਿ ਗਵਾਈ ॥ ਕਿਤੁ ਕਾਰਣਿ ਸਿਰਿ ਛਾਈ ਪਾਈ ॥ ਨਾਨਕ ਕਲਿ ਕਾ ਏਹੁ ਪਰਵਾਣੁ ॥ ਆਪੇ ਆਖਣੁ ਆਪੇ ਜਾਣੁ ॥੧॥ {ਪੰਨਾ 951}

ਸੰਗਤ ਆਪ ਹੀ ਫੈਸਲਾ ਕਰੇ ਪਖੰਡੀ ਝੂਠੇ ਨੇ ਜਾਂ ਫਿਰ ਬਾਣੀ ਪਖੰਡੀਆ ਬਾਰੇ ਝੂਠ ਕਹਿ ਰਹੀ ਹੈ। ਸੰਗਤ ਆਪ ਬਾਣੀ ਪੜੇ ਤਾਂ ਹੀ ਗਿਆਨ ਮਨ ਨੂੰ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਸੀ ਭੱਬਲ ਭੂਸੇ ਪੈਣ ਤੋਂ ਬੱਚ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।

ਗੋਲੀਆਂ ਚੱਲਣ ਪਿੱਛੋ ਟਾਮਾ ਟਾਮਾ ਬੰਦਾਂ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚੋ ਬਾਹਰ ਨਿੱਕਲਣ ਲੱਗਾ। ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਮੁਲਾਂਪੁਰ ਤੋਂ ਟੱਰਕ ਲੈਕੇ ਆਇਆ ਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, "ਵੱਡੇ ਭਾਈ ਆਪਣੇ ਬਾਹਰਲੇ ਘਰੇ ਗੋਲੀਂਆਂ ਚੱਲੀਆਂ। ਕੋਈ ਡਰਦਾ ਓਧਰ ਨੂੰ ਨਹੀ ਗਿਆ। ਮੈ ਆਪ ਘਬਰਾ ਗਿਆ। ਕਿਮੇ ਕਰੀਏ? ਪਿੰਡ ਦਾ ਕੋਈ ਬੰਦਾ ਬਾਹਰ ਨਹੀ ਨਿੱਕਲਿਆ। ਜੁਆਕਾ ਨੂੰ ਮਸਾ ਰੋਕ ਕੇ ਰੱਖਿਆ।"

"ਹੱਦ ਹੋਗੀ, ਗੋਲੀਂ ਚੱਲਗੀ। ਤੁਸੀ ਦੇਖਿਆ ਤੱਕ ਨੀ। ਕੌਣ ਬਿਪਤਾ ਵਿੱਚ ਆ? ਕੀ ਪੱਤਾ ਕੋਈ ਜਿਉਦਾਂ ਹੋਵੇ? ਚੱਲ ਦੇਖੀਏ, ਇਹ ਤਾਂ ਰਣਵੀਰ ਸਰਪੰਚ ਆ। ਰਣਵੀਰ ਤੂੰ! ਚੱਕੋ ਇਹਨੂੰ ਟੱਰਕ ਵਿੱਚ ਪਾਵੋ। ਮੁਲਾਂਪੁਰ ਡਾਕਟਰ ਨੂੰ ਦਿਖਾਈਏ। ਸਰੀਰ ਗਰਮ ਲੱਗਦਾ। ਛੇਤੀ ਕਰੋ। ਆਜੋ ਮੁੰਡਿਓ ਹੱਥ ਲਵਾਵੋ।"

ਪਿੱਛਿਓ ਅਵਾਜ ਆਈ," ਜੋ ਸਰਪੰਚ ਨੂੰ ਚੱਕੂ, ਅਸੀ ਉਹਨੂੰ, ਅਸੀ ਚੱਕਦਾਗੇ । ਪੁਲੀਸ ਦੇ ਟੌਟ ਦੀ ਮੱਦਦ ਨਾ ਕਰਿਓ। ਕਿੰਨ੍ਹੇ ਮੁੰਡੇ ਮਰਵਾ ਗਿਆ। ਬੱਚਾ ਲਵੋ। ਅਸੀ ਛੱਡਦੇ ਨੀ ਗਦਾਰ ਨੂੰ। ਚਰਨ ਬਾਈ ਤੂੰ ਸਾਡਾ ਬੰਦਾ, ਇਹਨੂੰ ਮਰਨ ਦੇ।" ਗੁਰਚਰਨ ਨੇ ਕਿਹਾ," ਸਿੰਘ ਲਾਲਕਾਰ ਕੇ ਅੱਗਿਓ ਵਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਯਾਰ ਨਾ ਹੀ ਮਾਰਿਆ ਸਿ਼ਕਾਰ ਖਾਂਦਾ ਆ। ਮੇਰੇ ਅੱਗੇ ਕੋਈ ਨਾ ਹੋਇਓ। ਅਸੀ ਵੀ ਲੋਡ ਕਰਕੇ ਲੱਕ ਨਾਲ ਰੱਖੀ ਆ। ਜਿਸ ਨੇ ਨਾਲ ਜਾਣਾ ਡਾਲੇ ਵੱਲ ਦੀ ਟੱਰਕ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਜਾਵੋ।‘‘ ਪਿੰਡ ਵਾਲੇ ਘੁਸਰ ਮੁਸਰ ਕਰਨ ਲੱਗ ਗਏ। ਨਾਹਰੂ ਅਮਲੀ ਨੇ ਕਿਹਾ," ਯਾਰ ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਆਪਣੇ ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਹੀ ਵਾਕਾ ਕਰਾਤਾ। ਨਾਲੇ ਮੋਕਾ ਸਾਭ ਲਿਆ। ਪੁਲੀਸ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਵੀ ਨਹੀ ਹੋਊ। ਆਪੇ ਪਾੜ ਲਾ ਲਿਆ। ਆਪੇ ਲੁਟੇ ਗਏ ਦਾ ਰੋਲਾ ਪਾਲਿਆ। ਨਾਲੇ ਯਾਰ ਜੇ ਜਾਨ ਹੋਈ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਘੁਘੀ ਚਿੱਤ ਕਰਦੂ। ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚੋ ਸ਼ਰੇ ਬਜਾਰ ਲੈ ਗਿਆ। ਇਸਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਮਰਦ। ਸਾਰਾ ਪਿੰਡ ਜਾਣਦਾ ਹੱਡ ਕੁੱਤੇ ਦਾ ਵੈਰ ਆ ਦੋਨਾਂ ਵਿੱਚ।"

ਅਕਾਲੀ ਬਾਬਾ ਬੋਲਿਆ," ਅਮਲੀਆ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤੂੰ ਕੰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਗਿਆ। ਜੇ ਰਣਵੀਰ ਜਿਉਦਾ ਵੀ ਹੋਇਆ। ਚਰਨ ਤਾਂ ਲਾਸ਼ ਵੀ ਖੱਪਾ ਦੂ। ਆਪੇ ਪਾਤਲਪੁਰੀ ਹੱਡ ਪਾ ਆਊ। ਰਾਮ ਨਾਮ ਸੱਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਣਾ। ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਭਣੋਈਏ ਦੀ ਨੋਜਵਾਨ ਭੈਣ ਬਾਈ ਸਾਲ ਦੀ ਇਸ ਸਰਪੰਚ ਵੈਲੀ ਨੇ ਵਿਧਵਾ ਕਰਾਤੀ। ਪੁਰਾਹੁਣਾ ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਮੁੰਡਾ ਕੱਲਾ ਪੁੱਤ ਸੀ। ਪਿਉ ਮਰ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਨਮ ਤੋ ਪਹਿਲਾਂ। ਤੇਰੇ ਵਾਂਗ ਅਮਲੀ ਸੀ। ਮੁੰਡਾ ਸਿੱਖੀ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਰਹਿਤ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੋਜਵਾਨ ਜਮਾਈ ਭਾਈ ਸੱਭ ਮਰਵਾਤੇ। ਧੀਆ ਬਹੂਆਂ ਘਰ ਘਰ ਰੰਡੇਪਾ ਕੱਟਕੇ ਬੱਚੇ ਪਾਲ ਰਹੀਆ ਨੇ। ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਚਿਰ ਕੌਮ ਵਿੱਚ ਗਦਾਰ ਨੇ ਅੱਜ ਦੇ ਗੰਗੂ ਕੌਮ ਨਾਲ ਗਦਾਰੀ ਕਰਨਗੇ ਹੀ। ਅਮਲੀਆ ਨੂੰ ਰਣਵੀਰ ਦੇ ਘਰੋ ਉਸ ਦੀ ਜਨਾਨੀ ਭੁਕੀ ਜੋਖ ਕੇ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਨੋਜਵਾਨ ਮੁੰਡਿਆ ਨਾਲ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਪੁਰੀ ਤਾੜੀ ਵੱਜਦੀ ਹੈ। ਨਮੇ ਮੁੰਡੇ ਉਸ ਕੋਲੋ ਨਸ਼ੇ ਲੈਣ ਆਉਦੇ ਨੇ। ਤੀਮੀ ਦਾ ਬੰਦਿਆ ਨਾਲ ਬੜਾ ਜੀਅ ਲੱਗਦਾ। ਹਰੇਕ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਸੱਜੀ ਅੱਖ ਦੱਬਦੀ ਆ। ਬੜੀ ਨਸੰਗ ਜਨਾਨੀ ਆ।" ਅਮਲੀ ਨੇ ਨਸਪਾਰ ਨੂੰ ਨੱਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ੜਾਕਾ ਮਾਰ ਕੇ ਚੜਾਇਆ, ਤਾੜ ਤਾੜ ਚਾਰ ਛਿੱਕਾਂ ਮਾਰਕੇ ਕਿਹਾ," ਬਾਬਾ ਚਾਰ ਛਿੱਕਾਂ ਆਈਆ, ਚਾਰ ਛਿੱਕਾਂ ਦਾ ਮੱਤਲਬ ਕੋਈ ਪੱਕਾ ਆਊ। ਮੁੜੇ ਆਉਦੇ ਹੋਣੇ ਨੇ। ਹੁਣ ਰਣਵੀਰ ਗੱਡੀ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ। ਆਪਾ ਤਾਂ ਸਰਬ ਸਮਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਘਰਵਾਲੀ ਨੂੰ ਸਰਪੰਚਣੀ ਮੰਨ ਲੈਣਾ। ਆਪਣੇ ਤਾਂ ਕੰਮ ਦੀ ਤੀਮੀ ਆ। ਓਦਾ ਵੀ ਜਾਣੇ ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਲੱਗ ਜਾਦਾ ਸਾਰੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਬਿੰਨ ਨਸ਼ੇ ਤੋ ਖਿੜ੍ਹਾ ਜਾਦਾ ਹੈ। ਅੱਖ ਮਾਰਨ ਵਾਲੀ ਅਦਾ ਤਾਂ ਜੇਬ ਵਿੱਚ ਨਸ਼ਾ ਹੁੰਦਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ ਖਿੱਚ ਕੇ ਲੈ ਜਾਦੀ ਆ, ਉਸ ਦੇ ਘਰੇ। ਖਿੜੇ ਮੱਥੇ ਹੱਸ ਕੇ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਆ। ਸਰਪੰਚਣੀ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਨੰਬਰ ਪਿਹਲੇ ਤੇ ਖੜਾ ਕਰਦੂ। ਨਾਲੇ ਵੱਡੇ ਸਾਹਿਬ ਐਸ ਐਚ ਓ ਨਾਲ ਅੱਖ ਲੜਦੀ ਆ।"

ਅਮਲੀ ਦੀ ਗੁਆਢਣ ਪਾਲੋ ਆ ਗਈ, "ਅਮਲੀਆ ਤੈਨੂੰ ਤੇਰੀ ਵਹੁਟੀ ਲੱਭਦੀ ਆ। ਮੱਖਿਆ ਮੈ ਦੇਖਦੀ ਆ। ਤੇਰੀਆ ਗੱਪਾ ਮੁੱਕ ਗਈਆ, ਘਰੇ ਜਾ ਕੇ ਰੋਟੀ ਖਾ। ਤੇਰੇ ਪੈਹੇ ਵਿੱਚ ਖੱੜਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰੰਧਾਨ ਸਰਪੰਚ ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆ ਦਾ ਜਿਉਦਾ ਨੀ ਹੋਣ ਲੱਗਾ। ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆ ਦੇ ਨੱਕ ਵਿੱਚ ਦਮ ਕਰ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। ਨਿੱਕੇ ਮੋਟੇ ਵੱਟ ਬੰਨੇ ਦੇ ਝੱਗੜੇ ਠਾਣੇ ਲੱਜਾ ਮੋਟੀ ਰਕਮ ਠਾਣੇਦਾਰ ਨੂੰ ਦਿਵਾ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। ਅੱਧੋ ਅੱਧ ਕਰ ਲੈਦਾ ਸੀ। ਪਹਿਲਾ ਕਦੇ ਪੁਲੀਸ ਪਿੰਡ ਨੀ ਸੀ ਵੜੀ । ਹਵੇਲੀ ਵਾਲਿਆ ਦੀ ਕਮਲ ਸਰਪੰਚ ਨੇ ਲੁਧਿਆਣੇ ਸਿੰਗਾਰ ਫਿਲਮ ਥੇਟਰ ਵਿੱਚ ਕੁੜੀਆ ਮੁੰਡਿਆ ਨਾਲ ਜਾਦੀ ਦੇਖ ਲਈ। ਪਿੰਡ ਆਕੇ ਰੋਲਾ ਪਾ ਦਿੱਤਾ। ਹਵੇਲੀ ਵਲਿਆ ਦੀ ਕੁੜੀ, ਕਾਲਜ ਨੀ ਗਈ ਨਿਕੱਲ ਗਈ ਹੈ। ਘਰ ਵਾਲਿਆ ਨਾਲ ਜਾ ਕੇ ਠਾਣੇ ਰਿਪੋਟ ਕਰਤੀ। ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਮੋੜ ਤੇ ਕੁੜੀ ਬੱਸ ਵਿੱਚੋ ਉਤੱਰੀ ਤਾਂ ਪਲੀਸ ਵਾਲੇ ਥਾਣੇ ਲੈ ਗਏ,' ਮੁੰਡਾ ਦੱਸ ਕਿਹੜਾ ਬਦਮਾਸ਼ ਤੈਨੂੰ ਉਧਾਂਲ ਕੇ ਲੈ ਗਿਆ ਸੀ।' ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਠਾਣੇ ਵਿੱਚ ਖੱਜਲ ਖੁਆਰ ਕਿੱਤੀ। ਆਪ ਵੀ ਪ੍ਰੰਧਾਨ ਰਾਤ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਕਾਲਾ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਕੁੜੀ ਨੇ ਘਰ ਆ ਕੇ ਜਹਿਰ ਖਾ ਲਈ। ਵਿਹੜੇ ਵਾਲੀਆ ਕੰਮੀਆ ਕਪਾਹ ਚੋਗੀਆ, ਝੋਨਾ ਲਾਉਣ ਵਾਲੀਆ, ਘਾਹ ਖੋਤਣ ਵਾਲੀਆ ਜਨਾਨੀਆ ਵੀ ਸਿ਼ਕਾਰ ਹੋਈਆ ਨੇ। ਇਹਦੀ ਮੇਹਰਬਾਨੀ ਕਰਕੇ ਵਿਹੜੇ ਵਾਲੇ ਹੈਪੀ ਦੀ ਭੈਣ ਦਾ ਪੈਰ ਭਾਰੀ ਸੀ। ਸਰਪੰਚ ਨੇ ਵਿਆਹ ਨਾਲ ਵਾਲੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਚਲਾਕ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੋਚਦਾ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਕੁੱਝ ਨੀ ਪੱਤਾ। ਗਰੀਬ ਤੱਕੜੇ ਮੁਹਰੇ ਬੋਲਦਾ ਨੀ। ਨਾ ਹੀ ਸੁਣਵਾਈ ਹੈ।" ਅਮਲੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, " ਪਾਲੋ ਜੇ ਤੈਨੂੰ ਪੱਤਾਂ ਸਰਪੰਚ ਦੇ ਲੱਛਣਾ ਦਾ, ਹੋਰ ਜਨਾਨੀਆ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਰਤੀਆ ਪੱਤਾਂ ਹੋਣਾ। ਔਰਤ ਇੱਜਤ ਲੁੱਟਾ ਕੇ ਵੀ ਨੀ ਬੋਲਦੀ। ਉਦੋ ਨਾ ਗਿੱਚੀਓ ਫੜਿਆ। ਔਰਤ ਅੱਖਾਂ ਸਹਾਮਣੇ ਇੱਜਤ ਲੁੱਟਦੀ ਜਰੀ ਜਾਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦੱਸੂ ਜੱਗ ਜਿਉਣਾ ਦੂਬਰ ਕਰਦੂ। ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਤੀਮੀ ਨਾਲ ਸਬਰ ਨੀ ਆਉਦਾ। ਜੂਠੇ ਭਾਡਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੂੰਹ ਮਾਰਦਾ ਫਿਰਦਾ। ਧੀਆ ਭੈਣਾ ਸਭ ਦੀਆ ਸਾਂਝੀਆ ਹੁੰਦੀਆ। ਮੈ ਕਹਿਨਾ ਮਨੋਰੰਜਨ ਸੱਮਝਦੇ ਨੇ। ਉਸੇ ਦੀ ਧੀ ਆ ਜਿੰਨੇ ਜਣੀ ਆ। ਤਾਂਹੀ ਤਾਂ ਫਿਰ ਕੁੜੀਆ ਮਾਰਨ ਲੱਗ ਗਏ। ਪਹਿਲਾਂ ਮੁਗਲ ਧੀਆ ਨੂੰ ਚੱਕ ਕੇ ਲੈ ਜਾਦੇ ਸੀ। ਪੱਤ ਲੁੱਟ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੰਦੇ ਸੀ। ਜਾ ਗੋਲੀ ਬਣਾ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਾਉਦੇ ਸੀ। ਹੁਣ ਤੱਕੜਾ ਬੰਦਾ ਇੱਜਤਾਂ ਲੁੱਟਦਾ।"

ਪਾਲੋ ਨੇ ਕਿਹਾ," ਅਮਲੀਆ ਔਰਤ ਕਿਥੇ ਜਾ ਕੇ ਫਿਰਆਦ ਕਰੂ। ਸਮਾਜ ਸਾਰਾ ਗੰਦਲਾ ਗਿਆ। ਸਰਪੰਚ, ਪ੍ਰੰਧਾਨ, ਠਾਣੇਦਾਰ, ਧਰਮਿਕ ਲੀਡਰ ,ਬਾਬੇ, ਸੰਤ ਤੇ ਸਾਧਾਂ ਨੇ ਔਰਤ ਨੂੰ ਰੰਡੀ ਬਣਾ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ' ਜਿਹਦੀ ਲੈਹਿ ਗਈ ਲੋਈ ਕੀ ਕਰੂ ਕੋਈ।' ਲੂਚਾ ਚੋਧਰੀ ਬਣਿਆ ਬੈਠਾ। ਪੱਤ ਲੁੱਟੀ ਹੋਈ ਫਿਰਆਦ ਕਰਨ ਗਈ ਔਰਤ ਦੀ ਇੱਜਤ ਮਿਲ ਕੇ ਲੁੱਟਦੇ ਹਨ। ਰੇਪ ਕਰਕੇ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਦੱਸ ਦੇ ਕਿਹੜੇ ਖੱਸਮ ਨੂੰ ਦੱਸਣਾ। ਸੱਦ ਤੇਰਾ ਰੱਬ ਕਿਥੇ ਹੈ। ਬੱਚਾ ਲਵੇ ਤੈਨੂੰ ਆਕੇ, ਮਾਰ ਅਵਾਜ ਆਪਦੇ ਰੱਬ ਨੂੰ। ਕੋਈ ਤੀਮੀ ਜੇ ਚੋਧਰੀਆ ਦਾ ਨਿਕਾਬ ਲਾਹੂਗੀ। ਭਰੇ ਬਜਾਰ ਵਿੱਚ ਨੰਗੀ ਕਰ ਦੇਣਗੇ ਕੌਮ ਦੇ ਆਗੂ।' ਸ਼ਰਮੋ ਸ਼ਰਮੀ ਅੰਦਰ ਵੜਿਆ ਨੰਗਾਂ ਕਹੇ ਮੈਥੋ ਡਰਿਆ।' ਔਰਤ ਬਰਾਬਰ ਹੋਗੀ ਸਭ ਗੱਲਾਂ ਨੇ ,ਝੂਠ ਮਾਰੀ ਜਾਦੇ ਨੇ। ਔਰਤ ਨਾਮਇਸ਼ ਬਣ ਗਈ। ਘਰ ਵਿਆਹਾ ਵਿੱਚ ਧੀਆ ਵਰਗੀਆ ਨੂੰ ਰੰਡੀਆ ਵਾਗ ਨੱਚਦੀਆ ਭੱਦਰ ਪੁਰਸ਼ ਦੇਖਦੇ ਨੇ। ਰਾਜੇ ਮਾਹਾਰਾਜਿਆ ਵਾਗ ਸ਼ਰਾਬ ਜਾਮ ਹੱਥਾ ਵਿੱਚ ਫੱੜ ਕੇ ਨਾਲ ਨੱਚਦੇ ਨੇ। ਸਰਪੰਚ ਨੇ ਵੀ ਮੁਲਾਂਪੁਰ ਸਾਲੇ ਦੇ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਨਾਚੀਆ ਨੱਚਾਈਆ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਸਾਰਾ ਪਿੰਡ ਸਰਪੰਚ ਨੂੰ ਲੱਭਦਾ ਰਿਹਾ। ਸੇਵੇਰੇ ਪ੍ਰਧਾਂਨ ਦੇ ਖੂਹ ਤੋ ਨਾਚੀ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਲੱਭੀ। ਪੋਸਮਾਟਮ ਕਰਨ ਤੇ ਪੱਤਾ ਲੱਗਾ ਇੱਕ ਤੋ ਵੱਧ ਮਰਦਾ ਨੇ ਰੇਪ ਕਿੱਤਾ ਸੀ। ਕਿਆ ਤਰੀਕਾ ਮਰਦਾਨੀ ਦਿਖੋਉਣ ਦਾ। ਮੇਰਾ ਬੱਸ ਚੱਲੇ ਪਸ਼ਾਂਬ ਕਰਨ ਜੋਗੇ ਵੀ ਨਾ ਛੱਡਾ। ਰੇਪ ਤਾਂ ਕੀ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਦੇ ਪਰਛਾਮੇ ਤੋਂ ਡਰਨ ਲਾਂ ਦਾ। ਔਰਤ ਨੂੰ ਹਿੱਥਿਆਰ ਚੁੱਕਣਾ ਪੈਣਾ। ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਗੋਲੀਂ ਠਾਣੇਦਾਰ ਨੇ ਮਾਰੀ ਆ, ਇਸ ਨੂੰ ਉਹਦੇ ਸਾਰੇ ਭੇਤ ਪੱਤਾਂ ਸੀ। ਸਿਆਣਾ ਬੰਦਾ ਭੇਤੀ ਤੇ ਜਕੀਨ ਨੀ ਕਰਦਾ। ਭੇਤੀ ਮੁਰਵਾਊ ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਭਾਲ ਦਿੱਤਾ।" ਬਾਬੇ ਨੇ ਕਿਹਾ," ਤਾਂ ਉਹੀ ਸਾਲਾ ਮਰਿਆ ਸਰਪੰਚ ਦਾ। ਸਾਲੇ ਨੇ ਆਪਦੀਆ ਘਰ ਵਾਲੀਆ ਤਿੰਨਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰੋ ਹਰ ਰਾਤ ਧੱਕੇ ਨਾਲ ਤੀਮੀ ਨਮੀ ਮਿਲਦੀ ਆ। ਜਰੂਰੀ ਘਰੇ ਮਸੀਬਤ ਪਾਲਣੀ ਆ। ਨਾ ਨਿਆਣੇ ਨਿੱਕੇ ਦਾ ਝਮੇਲਾ। ਇੱਕ ਦੇ ਕੁੜੀ ਮੁੰਡਾ ਸੀ, ਨਾਲ ਲੈ ਚਲੀ ਗਈ। ਮਾਪਿਆ ਦੇ ਆਸਰੇ ਦਿਨ ਕੱਟਦੀ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਹਫਤੇ ਸਾਲਾ ਜੀ ਸੁਰਗਾ ਨੂੰ ਗਏ।"

ਅਮਲੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਵੀ ਪਰੀਆ ਮਰਜੀ ਦੀਆ ਹੰਢਾਂਈਆ। ਵਾਹੁ ਬਈ ਉਪਰ ਵਾਲਿਆ, ਸਾਡੇ ਵਾਰੀ ਤੇਰੀ ਕਲਮ ਟੁੱਟ ਗਈ। ਤੂੰ ਵੀ ਤੱਕੜੇ ਤੋ ਡਰਦਾ। ਸੱਚੀ ਕਹਿਦੇ ਨੇ,' ਨੌ ਸੌ ਚੂਹਾ ਖਾ ਕੇ ਬਿੱਲੀ ਹੱਜ ਨੂੰ ਗਈ।' ਸਾਲਾ ਜੀ ਸਿੱਧਾ ਸੁਰਗਾ ਨੂੰ ਗਿਆ।" ਯਾਰ ਕਮਾਲ ਹੋਗੀ ਤੈਨੂੰ ਕਿਮੇ ਪੱਤਾ ਉਹ ਸੁਰਗਾ ਵਿੱਚ ਗਿਆ। ਤੂੰ ਛੱਡਕੇ ਆਇਆ। ਅਸੀ ਐਮੇ ਨਿਆਣਿਆ ਦੇ ਨੱਕ ਸਾਫ਼ ਕਰੀਦੇ ਨੇ। ਨੱਰਕ ਢੋਈ ਜਾਨੇ ਆ। ਘਰਵਾਲੀ ਦੀ ਘੂਰ ਝਿੱੜਕਾ ਸੁਣੀ ਜਾਨੇ ਆ। ਲੂਣ ਤੇਲ ਆਟਾ ਮੁੱਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ। ਲਾਡਲਾ ਸਾਲਾ ਸੀ, ਸਰਪੰਚ ਦਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਤੇ ਵੀ ਸੁਰਗ ਸੀ। ਮਾਹਾਰਾਜ ਨੇ ਹੁਕਮ ਕਿੱਤਾ। ਗੁਨ ਕਹੁ ਹਰਿ ਲਹੁ ਕਰਿ ਸਤਿਗੁਰ ਇਵ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਧਿਆਈ।।

ਹਰਿ ਦਰਗਹ ਭਾਵਹਿ ਫਿਰਿ ਜਨਮਿ ਨ ਆਵਹਿ ਹਰਿ ਹਰਿ ਜੋਤਿ ਸਮਾਈ।। ਬਾਬੇ ਹੀ ਕੁਰਾਹੇ ਪਾਈ ਜਾਦੇ ਨੇ।"

" ਅਮਲੀਆ ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਪੱਤਾਂ ਉਹ ਕਿਹੜੇ ਖੂਹ ਵਿੱਚ ਗਿਆ। ਆਪਣੇ ਗਿਆਨੀ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ,' ਸੋਨੂੰ ਭੈਣ ਦਾ ਵਿਰਾ ਮਰ ਗਿਆ। ਸਾਰੇ ਮਿਲ ਕੇ ਅਰਦਾਸ ਕਰੋ। ਸੰਗਤ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਰੱਬ ਸੁੱਣਦਾ। ਸੰਗਤ ਦਾ ਕਹਿੱਣਾ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਨੀ ਮੋੜਦਾ। ਅਰਦਾਸ ਕਰਕੇ ਸਿੱਧਾ ਚਰਨਾ ਵਿੱਚ ਭੇਜ ਦੇਈਏ ਸੁਰਗਾ ਨੂੰ। ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਸੁਰਗਾ ਵਿੱਚ ਲਿਜਾਣ ਲਈ ਬਾਂਹ ਜਰੂਰ ਫੱੜੂ।' ਤਾ ਕੀ ਰਜਾਇ ਲੇਖਿਆ ਪਾਇ ਅਬ ਕਿਆ ਕੀਜੈ ਪਾਂਡੇ।।
ਹੁਕਮੁ ਹੋਆ ਹਾਸਲੁ ਤਦੇ ਹੋਇ ਨਿਬੜਿਆ ਹੰਢਹਿ ਜੀਅ ਕਮਾਂਦੇ।।
ਯਾਰ ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਗਿਆਨੀ ਜੀ ਨਰਕਾ ਨੂੰ ਭੇਜੂ। ਮੇਰੀ ਚੰਗ੍ਹੀ ਖੱੜਕਦੀ ਆ। ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਇਉ ਝਾਕਦਾ ਜਿਮੇ ਬੋਕ ਭੁੱਖਾ ਤੁਕਿਆ ਨੂੰ ਦੇਖਦਾ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਆਇਆ ਸੁਰਗ ਨੱਰਕ। ਤੇ ਹੁਣ ਦਲਾਲੀ ਕਰਨ ਲੱਗ ਗਿਆ। ਜਿਹੜਾ ਵੱਡਾ ਨੋਟ ਦਊ ਸੁਰਗਾ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਟਿੱਕਟ।
ਪੰਡਿਤ ਮੈਲੁ ਨ ਚੁਕਈ ਜੇ ਵੇਦ ਪੜੈ ਜੁਗ ਚਾਰਿ।।
ਤ੍ਰੈ ਗੁਣ ਮਾਇਆ ਮੂਲੁ ਹੈ ਵਿਚਿ ਹਉਮੇ ਨਾਮੁ ਵਿਸਾਰਿ।।
ਪੰਡਿਤ ਭੂਲੇ ਦੂਜੈ ਲਾਗੇ ਮਾਇਆ ਕੈ ਵਾਪਾਰਿ।।
ਅੰਤਰਿ ਤ੍ਰਿਸਨਾ ਭੁਖ ਹੈ ਮੂਰਖ ਭੁਖਿਆ ਮੁਏ ਗਵਾਰ।।
ਸਤਗਿੁਰਿ ਸੇਵੀਐ ਸੁਖੁ ਪਾਇਆ ਸਚੈ ਸਬਦਿ ਵੀਚਾਰਿ।।
ਅੰਦਰਹੁ ਤ੍ਰਿਸਨਾ ਭੁਖ ਗਈ ਸਚੈ ਨਾਇ ਪਿਆਰ।।
ਮੈ ਦੁਆਨੀ ਨੀ ਦਿੰਦਾ ਮੈਨੂੰ ਨੱਰਕਾ 'ਚ' ਵਗਾ ਮਾਰਨਾ। ਸੁਰਗ ਨੱਰਕ ਤੋ ਪਰੇ ਇਸ ਨੇ ਅਗਲੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਵੀ ਡੇਰੇ ਵਾਂਗ ਆਪਦਾ ਭਵਨ ਖੋਲ ਲੈਣਾ। ਗਿਆਨੀ ਨੂੰ ਪੱਤਾਂ ਨੀ ਬਈ ਬੀਬੀ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਕੌਰ, ਭਾਈ ਦੇ ਨਾਂਮ ਨਾਲ ਸਿੰਘ ਬੋਲਣਾ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਹੁਕਮ ਹੈ। ਜੱਥਾਂ ਬਣਾਈ ਫਿਰਦਾ। ਧਰਮਿਕ ਥਾਂਮਾ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ, ਭਾਈ ਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕੋਈ ਪੇਪਰ ਨੀ ਰੱਖਣ ਦਿੰਦੇ। ਕਹਿੰਦੇ ਗੰਧ ਪੈਦਾ। ਜੇ ਲੋਕ ਪੰਜਾਬੀ ਪੜਨੀ ਲਿਖਣੀ ਕਇਮ ਰੱਖਣਗੇ। ਪਾਠ ਆਪ ਨਾ ਪੜ੍ਹਨ ਲੱਗ ਜਾਣਗੇ। ਜੇ ਲੋਕੀ ਘਰੇ ਬੈਠ ਕੇ ਪਾਠ ਕਰਨ ਲੱਗ ਗਏ। ਸਾਂਧਾਂ ਦਾ ਕੀ ਹੋਊ। ਪੰਜਾਬੀ ਗੁਰਮੁੱਖੀ ਖੱਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਪੰਜਾਬੀ ਮੀਡੀਏ ਨੂੰ ਘੂਰ ਕੇ ਬੰਦ ਹੀ ਕਰ ਦੇਣਗੇ। ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਤੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥਿ ਸਾਹਿਬ ਸਾਂਧਾਂ ਗਿਆਨੀਆ ਦੀ ਜਇਦਾਦ ਹੈ। ਕਬਜਾ ਕਰੀ ਬੈਠੈ ਨੇ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆ ਉਤੇ। ਇਹ ਜਿਉਦੇ ਜੀਅ ਮੱਸਦਾਂ ਤੋ ਕੌਣ ਸੂਰਮਾ ਛਡਾਊ। ਕੌਮ ਦੀ ਨੀਦ ਕਦੋ ਖੁਲੂ। ਬੰਦਿਆ ਨੂੰ ਸੁਰਗਾ 'ਚ' ਭੇਜਣ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦੇ ਨੇ, ਅਰਦਾਸ ਕਰਨ ਕੋਮ ਦੀ ਏਕਤਾ, ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਵੱਧਣ ਫੁੱਲਣ ਦੀ।
ਸਤਿਗੁਰੂ ਸਦਾ ਦਇਆਲੁ ਹੈ ਭਾਈ ਵਿਣੁ ਭਾਗਾ ਕਿਆ ਪਾਈਐ।।
ਏਕ ਨਦਰਿ ਕਰਿ ਵੇਖੈ ਸਭ ਊਪਰਿ ਜੇਹਾ ਭਾਉ ਤੇਹਾ ਫਲੁ ਪਾਈਐ।।
ਨਾਨਕ ਨਾਮੁ ਵਸੈ ਮਨ ਅੰਤਰਿ ਵਿਚਹੁ ਆਪੁ ਗਵਾਈਐ।।
ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥਿ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਪਿਆਰਾ ਆਪ ਕਿਉਂ ਨੀ ਪੜਦਾ? ਮਖਿਆ ਕਪਾਟ ਖੁਲ੍ਹ ਜਾਣ ਗੇ। ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਭੁਲ ਕੇ ਅਗਲੀ ਦੁਨੀਆ ਦਿਸਣ ਲੱਗਜੂ। ਹਰ ਕੋਈ ਚਮਕਣੇ ਰੁਮਾਲਿਆ ਨਾਲ ਦਿਲ ਬਹਿਲਾਉਦਾ। ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਨੂੰ ਭੂਤ ਵਰਗੇ ਕਾਲੇ ਸਾਂਧ ਵਿੱਚੋ ਭੀ ਸਾਂਧ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਚੋ ਰੱਬ ਦਿਸਦਾ।
ਕਿਸਹੀ ਧੜਾ ਕੀਆ ਮਿਤ੍ਰ ਸੁਤ ਨਾਲਿ ਭਾਈ।।
ਕਿਸਹੀ ਧੜਾ ਕੀਆ ਕੁੜਮ ਸਕੇ ਨਾਲਿ ਜਵਾਈ।।
ਕਿਸਹੀ ਧੜਾ ਕੀਆ ਸਿਕਦਾਰ ਚਉਧਰੀ ਨਾਲਿ ਆਪਣੈ ਸੁਆਈ।।
ਹਮਾਰਾ ਧੜਾ ਹਰਿ ਰਹਿਆ ਸਮਾਈ।।
ਹਮ ਹਰਿ ਸਿਉ ਧੜਾ ਕੀਆ ਮੇਰੀ ਹਰਿ ਟੇਕ।।
ਮੈ ਹਰਿ ਬਿਨੁ ਪਖੁ ਧੜਾ ਅਵਰੁ ਨ ਕੋਈ ਹਉ ਹਰਿ ਗੁਣ ਗਾਵਾ ਅਸੰਖ ਅਨੇਕ।।
ਲੋਕ ਸੋਚਦੇ ਨੇ ਰੱਬ ਇਹੀ ਆ ਯਾਰ, ਗਿੱਟੇ ਫੜ ਲਈਏ ਸਾਂਧ ਦੇ। ਤ੍ਰਾਹਿ ਕੱਢਿਆ ਪਿਆ ਡਰਾ ਡਰਾ ਕੇ। ਰੱਬ ਅੰਦਰ ਬੈਠਾ ਮੈ ਕਹਿਨਾ ਉਹਦੇ ਕੋਲੋ ਡਰਨ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ ਆ। ਜੇ ਆਪੇ ਸਾਰਾ ਕੁੱਝ ਰੱਬ ਆਪ ਕਰਦਾ। ਤਾਂ ਸਾਧ ਐਮੇ ਖਾਮ ਖਾ ਵਿਚੋਲਾ ਬਣਦਾ। ਅੱਖ ਬੇਗਾਨੇ ਮਾਲ ਤੇ ਧਰਦਾ। ਅੱਖਾਂ ਚਾਰ ਕਰਦਾ। ਖਾਤਾ ਥਾਂ ਥਾਂ ਖੋਲਦਾ। ਕੁੜੀਆ ਤੋ ਸਾਂਧ ਮੁੰਡੇ ਘੱੜਦਾ। ਸਾਰਾ ਪਿੰਡ ਜੈ ਜੈ ਕਾਰ ਸਾਧ ਦੀ ਕਰਦਾ। ਡੇਰੇ ਸਾਧਾਂ ਦੇ ਦਿਨ ਰਾਤ ਮੇਲਾ ਲੱਗਦਾ। ਕੱਲ ਕਹੀ ਜਾਦਾ ਸੀ ਗਿਆਨੀ ਰੱਬ ਤੋ ਕੁੱਝ ਨਾ ਮੰਗਿਆ ਕਰੋ ਫਿਰ ਰੱਬ ਦਿਆਲ ਹੋਕੇ ਆਪੇ ਝੋਲੀਆ ਭਰਦਾ। ਗਿਆਨੀ ਨੂੰ ਸੁਰਤ ਨੀ ਕੀ ਕਹੀ ਜਾਦਾ। ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਨੇ ਅੰਨਦ ਕਰਾਜ ਦੀ ਰੱਸਮ ਕਰਕੇ ਅੱਧਾਜਲੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀਆ। ਬਾਂਹ ਫੱੜਕੇ ਧੱਕੇ ਖਾਣ ਨੂੰ ਛੱਡਤੀਆ। ਖੱਸਮ ਬਣਿਆ ਸੀ। ਬਵੜਾ ਨਿੱਕਲਿਆ। ਜੁਆਨੀ ਹੰਡਾਂ ਕੇ ਅਗਲੀਆ ਦੀ ਇੱਜਤ ਕੋਟ ਕੈਚਿਆਰੀਆ ਵਿੱਚ ਰੋਲਤੀ। ਜਿੳਦੇ ਨੇ ਬੱਚੇ ਜਤੀਮ ਬਣਾ ਤੇ। ਆਪ ਕੰਜਰਾਂ ਵਾਗ ਲੋਕਾ ਦੀਆ ਧੀਆ ਨਾਲ ਖੇ ਖਾਂਦਾ ਸੀ।"

ਪਾਲੋ ਵੀ ਸਰਪੰਚ ਦਾ ਪੱਕਾ ਪੱਤਾਂ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁਦੀ ਸੀ। ਕਿਤੇ ਕਾਲਾ ਨਾਗ ਜਿਉਦਾ ਨਾ ਹੋਵੇ ਉਸ ਨੇ ਹਾਮੀ ਭਰੀ," ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਪਾਪ ਕਰਦੇ ਨੇ ਨਿਗ੍ਹਾਂਤੀ। ਭਾਈ ਜੀ ਨੇ ਵੀ ਹੱਦ ਕਰਤੀ। ਜੇਬ ਤਾਂ ਫੁਲ ਹੋਗੀ ਹੋਣੀ ਆ। ਸਦਕੇ ਜਈਏ ਧਰਮੀ ਆਗੂ ਗੁੰਮਰਾਹ ਕਰਦੇ ਨੇ। ਗ੍ਰੰਥੀ ਹੀ ਕਹੀ ਕੀ ਜਾਦੇ ਨੇ। ਗੁਰੂ ਗੰ੍ਰਥਿ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਬਦ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਸੱਚ ਬੋਲੋ, ਕਿਰਤ ਕਰੋ,ਪਰਾਇਆ ਸੰਗ ਨਾ ਕਰੋ। ਆਪ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੇ ਚਰਨ ਦੇਖੇ ਨੇ। ਗਿਆਨੀ ਵੀ ਸਿੱਧਾ ਸੁਰਗਾ ਨੂੰ ਜਾਊ। ਸਰਪੰਚ ਹੁਣਾ ਨੇ ਬਾਂਹ ਫੜੀ ਹੈ। ਭਾਈ ਜੀ ਮੈਬਰਾਂ ਦੇ ਤਲੇ ਚੱਟਦਾ। ਗੱਲੀ ਬਾਤੀ ਕੋਈ ਸੁਰਗਾ ਨੂੰ ਨੀ ਜਾਦਾ। ਚਾਪ ਲੂਸੀ ਕਰਨ ਨਾਲ ਨਾਲੇ ਆਪਦੀ ਨੌਕਰੀ ਪੱਕੀ। ਨਾਲੇ ਭਾਈ ਜੀ ਸਾਲੇ ਸਾਢੂ ਨੂੰ ਨੌਕਰੀ ਦਵਾ ਦਊ। ਵਿਹਲੇ ਰੋਟੀਆ ਖਾਈ ਜਾਦੇ ਨੇ, ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇਹੀ ਸੁਰਗ ਹੈ। ਢਿੱਡ ਦੇਖਾ ਕਿਮੇ ਛੱਡੇ ਹੋਏ ਨੇ, ਸਾਹ ਵੀ ਔਖੇ ਆਉਦੇ ਨੇ। ਗਿਆਨੀ ਜੀ ਆ ਗਿਆ। ਪੱਕਾ ਚੁੱਗਲਖੋਰ ਆ। ਵੱਧ ਘੱਟ ਗੱਲ ਨਾ ਕਰੀ। ਜਨਾਨੀਆ ਵਾਂਗ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਢਢੋਰਾ ਪਿੱਟ ਦੂਗਾ। ਗਿਆਨੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛੀ ਸੰਥਿਆਂ ਕਰਾਉਣ ਵਾਲੇ ਗਿਆਨੀ ਨੇ ਸੰਗਤ ਤੋਂ 6000 ਰੂਪਈਏ ਲਏ ਸੀ। ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਮਾਹਾਰਾਜ ਦੀਆ ਦੋ ਭਾਗਾ ਵਿੱਚ ਸੰਚੀਆ ਛਪਾਉਗਾ। ਜਾਣੀਦੀ ਕਾਲੇ ਨੀਲੇ ਅੱਖਰ ਦੱਸਣਗੇ ਕਿਥੇ ਰੁੱਕਣਾ ਹੈ। ਕਿਥੇ ਸਾਹ ਲੈਣਾ ਹੈ। ਪੈਸੇ ਜੇਬ ਵਿੱਚ ਪਾ ਲਏ ਕੋਈ ਸਫ਼ਾਈ ਨੀ , ਸੰਗਤ ਉਦਾ ਪੈਸੇ ਦੇ ਦਿੰਦੀ। ਮਾਹਾਰਾਜ ਦੇ ਨਾਂਮ ਤੇ ਚੰਦਾ ਇੱਕਠਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ ਸੀ। ਕਹਿੰਦਾ ਮੈ ਜੋਗਗਾ ਕਰਾਉਦਾ। ਬੀਬੀਆ ਨੂੰ ਪੁੱਠੀਆ ਸਿੱਧੀਆ ਮਾਹਰਾਜ ਦੇ ਸੱਚ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਕਰਾਉਦਾ। ਆਪ ਨੂੰ ਸਾਧ ਕਹਾਊਣ ਵਾਲੇ ਨੰਘੀਆ ਲੱਤਾ ਕੱਢ ਕੇ ਜੋਗਾ ਕਰਨ ਆ ਜਾਦੇ ਨੇ ਆਪ ਤੀ ਨੰਘੀਆ ਹੀ ਲੱਤਾ ਰੱਖਦਾ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਰਾਤਅ ਕੁਰੀਆ ਕੁੜੀਆ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਲਈਟਾ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਪੱਤਾਂ ਨੀ ਕਰਦਾ। ਸੰਥਿਆ ਵਾਲਾ ਤੇ ਦੂਜੇ ਹੈਡਗੰਥੀ ਤੇ ਇਸ ਦੀਆ ਚੇਲੀਆ ਪੱਗਾ ਵਾਲੀਆ ਦਾ ਕਾਫਲਾ ਬੜਾਂ ਵੱਡਾ। ਦੇਖਦੇ ਜਾਣਦੇ ਸਾਰੇ ਨੇ। ਕੌਣ ਕਹੇ ਰਾਣੀ ਅੱਗਾ ਢੱਕ।" ਦਾਨੁ ਦੇਇ ਕਰਿ ਪੂਜਾ ਕਰਨਾ ॥ ਲੈਤ ਦੇਤ ਉਨ੍ਹ੍ਹ ਮੂਕਰਿ ਪਰਨਾ ॥ ਜਿਤੁ ਦਰਿ ਤੁਮ੍ਹ੍ਹ ਹੈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਣਾ ॥ ਤਿਤੁ ਦਰਿ ਤੂੰਹੀ ਹੈ ਪਛੁਤਾਣਾ ॥੧॥ ਐਸੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਡੂਬੇ ਭਾਈ ॥ ਨਿਰਾਪਰਾਧ ਚਿਤਵਹਿ ਬੁਰਿਆਈ ॥੧॥ ਰਹਾਉ ॥ ਅੰਤਰਿ ਲੋਭੁ ਫਿਰਹਿ ਹਲਕਾਏ ॥ ਨਿੰਦਾ ਕਰਹਿ ਸਿਰਿ ਭਾਰੁ ਉਠਾਏ ॥ ਮਾਇਆ ਮੂਠਾ ਚੇਤੈ ਨਾਹੀ ॥ ਭਰਮੇ ਭੂਲਾ ਬਹੁਤੀ ਰਾਹੀ ॥੨॥ ਬਾਹਰਿ ਭੇਖ ਕਰਹਿ ਘਨੇਰੇ ॥ ਅੰਤਰਿ ਬਿਖਿਆ ਉਤਰੀ ਘੇਰੇ ॥ ਅਵਰ ਉਪਦੇਸੈ ਆਪਿ ਨ ਬੂਝੈ ॥ ਐਸਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣੁ ਕਹੀ ਨ ਸੀਝੈ ॥੩॥ ਮੂਰਖ ਬਾਮਣ ਪ੍ਰਭੂ ਸਮਾਲਿ ॥ ਦੇਖਤ ਸੁਨਤ ਤੇਰੈ ਹੈ ਨਾਲਿ ॥ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਜੇ ਹੋਵੀ ਭਾਗੁ ॥ ਮਾਨੁ ਛੋਡਿ ਗੁਰ ਚਰਣੀ ਲਾਗੁ ॥੪॥੮॥ ਗਿਆਨੀ ਜੀ ਨੇ ਆਉਦਿਆ ਪੁੱਛਿਆ, "ਕਿਹਦਾ ਭਾਣਾ ਵਰਤ ਗਿਆ। ਕੌਣ ਪਰਲੋਕ ਸੁਧਾਰ ਗਿਆ। ਕਿਹਦਾ ਕੱਲ ਨੂੰ ਭੋਗ ਪਾਉਣਾ ਪੈਣਾ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਵੀ ਮੁਰਦੇ ਸੌਣ ਨੀ ਦਿੰਦੇ। ਬੜਾਂ ਬੜਾਂ ਕੇ ਉਠਾਉਦੇ ਨੇ। ਦਿਨੇ ਇੰਨਾਂ ਦੀਆ ਪਰੀਆ ਚੈਨ ਅਰਾਮ ਨੀ ਲੈਣ ਦਿੰਦੀਆ। ਕੁੱਤੇ ਝਾਕ ਜਿਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਆ ਲੁਕ ਲੁਕ ਕੇ ਪਰਾਈਆ ਨਾਰਾ ਤੱਕਣ ਦਾ ਸੁਆਦ ਹੀ ਹੋਰ ਆ। " ਅਸੀ ਤੀਮੀਆ ਵਾਲਿਆ ਨਾਲੋ ਕਬੀਲਦਾਰ ਆ। ਆਥਣ ਸਵੇਰੇ ਮਾਰਲੀ ਗੇੜਾਂ ਡੇਰੇ। ਘਰ ਦੀ ਗੱਲ ਆ। ਕੋਈ ਨੀ ਕੁਸਕ ਸਕਦਾ, ਸਾਂਧਾਂ ਮੁਹਰੇ। "

"ਗਿਆਨੀ ਜੀ ਮੈ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਨੀ ਕਹਿੰਦਾ । ਵਿਆਹ ਹਗਾਮਾ ਹੋਵੇ ਤੁਹਾਡੀਆ ਜੇਬਾ ਫੁਲ ਹੋ ਜਾਦੀਆ। ਮੂਵੀ ਕੈਮਰੇ ਦੀ ਸਵੱਚ ਔਫ ਕਰਕੇ ਗੋਲਕ ਵਿਚੋ ਵੀ ਹੱਥ ਮਾਰ ਜਾਨੇ ਹੋ। ਰਣਵੀਰ ਦੀ ਜਨਾਨੀ ਵੀ ਹੁਣ ਤੁਹਾਡੀ ਸੇਵਾ ਜੋਗੀ ਹੋ ਗਈ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੋਜਾਂ ਕਿਸੇ ਦਾ ਪਤੀ ਜੀ ਬਾਹਰਲੇ ਮੁਲਕ ਗਿਆ। ਜਾਂ ਰੁੱਸੀ ਹੋਈ ਆ ਮਰਦ ਨਾਲ। ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਦੁੱਖ ਸੁੱਖ ਕਰ ਜਾਦੀ ਆ। ਅਸੀ ਤਾਂ ਅਮਲੀ ਆ। ਤੁਸੀ ਜਮਾਂ ਗਰਕ ਗਏ। ਡੇਰੇ ਵਾਲਿਆ ਤੇਰੀ ਆਪਦੀ ਤੀਮੀ ਕਿਥੇ ਚਲੀ ਗਈ? ਜਾਂ ਤੀਮੀ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪਿੰਡ ਡੇਰਾ ਖੋਲਤਾ। ਮੈ ਤਾਂ ਸੁਣਿਆ ਉਹ ਪਰਨੇ ਬੰਨੇ ਵਿਚਾਰੀ ਰਾਤਾ ਨੂੰ ਬੱਚਿਆ ਨਾਲ ਂਕੱਲੀ ਘਰੇ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਤੇ ਤੂੰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਚਿੱਟੇ ਕੱਪੜੇ ਲਾ ਕੇ ਰੰਗ ਵਾਲੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾ ਕੇ ਹੋਰ ਤੀਮੀਆ ਦੀਆ ਬਾਜੀਆ ਮਾਰੀ ਜਾਨਾ। ਤੁਹਾਡਾ ਕੰਮ ਲੋਟ ਆਇਆ। ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਲੁੱਟੀ ਚੱਲੋ। ਬੇਗਾਨੀ ਤੀਮੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਟੱਕਾਉਣੀ ਆਉਦੀ ਆ। ਕਿਮੇ ਭੁਗਤਾਈ ਜਾਨੇਓ। ਸਾਥੋ ਤਾਂ ਇੱਕ ਨੀ ਸਾਭੀ ਜਾਦੀ। ਪੰਥ ਵਿਚੋ ਤੇਰੇ ਵਰਗੇ ਲੁਚੇ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਇਹ ਪੰਜ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬਾਨ ਕਿਉ ਨੀ ਛੇਕਦੇ। ਜਾਂ ਫਿਰ ਵਿਚੋ ਉਹ ਵੀ ਛੱਕਦੇ ਨੇ।
ਦਿਨੁ ਰਾਤੁ ਕਰਤ ਭੋਜਨ ਬਹੁ ਬਿੰਜਨ ਤਾ ਕੀ ਮਿਟੈ ਨ ਭੂਖਾ।।
ਉਦਮੁ ਕਰੈ ਸੁਆਨ ਕੀ ਨਿਆਈ ਚਾਰੇ ਕੁੰਟਾ ਘੋਖਾ।।
ਕਾਮਵੰਤ ਕਾਮੀ ਬਹੁ ਨਾਰੀ ਪਰ ਗ੍ਰਿਹ ਜੋਹ ਨ ਚੂਕੇ।।
ਦਿਨ ਪ੍ਰਤਿ ਕਰੈ ਕਰੈ ਪਛੁਤਾਪੈ ਸੋਗ ਲੋਭ ਮਹਿ ਸੂਕੈ।।
ਜਿਮੇ ਬੀਨ ਨਾਗਨੀ ਨੂੰ ਕੀਲ ਲੈਦੀ ਆ। ਮੈ ਤਾਂ ਸੋਚਿਆ ਸਾਂਧਾਂ ਤੇਰਾ ਘੂਗੂ ਚਿਤ ਕਰਤਾ।
ਕਿਸੇ ਤੀਮੀ ਆਲੇ ਨੇ। ਜੇ ਸਰਪੰਚ ਮਰ ਗਿਆ ਪ੍ਰੰਧਾਨਗੀ ਦਾ ਕੀ ਹੋਊ? ਕਿਮੇ ਚੱਲ ਕਮੇਟੀ? ਤੁਸੀ ਕਥਾਂ ਵਾਚਕ ਵੀ ਹੋ। ਕੌਮ ਨੂੰ ਕੋਈ ਸੇਧ ਦੇਵੋ।"

" ਜੇ ਮਰ ਗਿਆ, ਮੈ ਤਾਂ ਜੈਕਾਰਾ ਲਾਊ, ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਕਈ ਆਏ ਨੇ। ਹੋਰ ਬਥੇਰੇ ਪ੍ਰੰਧਾਂਨ ਬਣਨ ਲਈ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੀਆ ਪੱਗਾ ਲਾਹੁਦੇ ਨੇ।' ਕੋਈ ਮਰੇ ਕੋਈ ਜਿਵੇ ਸੁਥਰਾ ਘੋਲ ਪਤਸੇ ਪੀਵੇ' ਕਥਾਂ ਦਾ ਅਸਰ ਹੁੰਦਾ ਜਾਂ ਨਹੀ। ਅਸੀ ਠੇਕਾ ਨੀ ਲਿਆ। ਸਾਨੂੰ ਨੋਟਾ ਤੱਕ ਮੱਤਲਬ ਆ। ਅਮਲੀਆ ਜੋ ਕੁੱਝ ਮਰਜੀ ਕਹਿ ਲਾ। ਅਸੀ ਆ ਸਾਂਧ, ਇੱਕ ਵੀ ਬੰਦਾ ਸਾਡੇ ਤੇ ਛੱਕ ਨੀ ਕਰਦਾ। ਅਸੀ ਘਰ ਬਾਰ ਤਿਆਗਿਆ। ਜੇ ਕੋਈ ਤੀਮੀ ਕੁਸਕੂ, ਕੌਣ ਜਕੀਨ ਕਰਦਾ ਜਨਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਦਾ। ਜੇ ਕੋਈ ਬਹੁਤੀ ਹੁਸਿ਼ਆਰੀ ਦੇਖਾਊ ਕਹਿਦਾਗੇ ਸਾਨੂੰ ਛੇੜਦੀ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਚੇਤਾ ਨੀ ਛੱਪੜ ਵਾਲਿਆ ਦੀ ਨੂੰਹ ਨਾਲ ਕੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿਚੋ ਪੁਲਸ ਨੇ ਇਹੀ ਰਣਵੀਰ ਤੇ ਕੁਲਾਰ ਅਵਤਾਰ ਨੇ ਚੁਕਾਈ ਸੀ। ਗੁਆਹ ਰਹਿੱਣ ਨਹੀ ਦਿੰਦੇ। ਇੱਕ ਨਾਲ ਕਰਾ ਕੇ ਸੱਚੇ ਹੋ ਗਏ। ਕੋਈ ਮਾਂ ਦਾ ਲਾਲ ਮੇਰੇ ਤੇ ਛੱਕ ਨੀ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਸਟੇਜ ਤੇ ਸੈਕਟਰੀ ਦੇ ਸਟੈਡ ਪਿੱਛੋ ਦੀ ਸ਼ਰੇਅਮ ਤੀਮੀਆ ਵੱਲ ਝਾਕੀਦਾ। ਕਈ ਮੱਚਲੀਆ ਹੋਈਆ ਜਾਣ ਕੇ ਅੱਖਾਂ ਮਲਾਉਦੀਆ ਸਾਡੇ ਨਾਲ, ਕੋਈ ਪਿੱਛਲਾ ਕਰਮ ਹੁੰਦਾ। ਐਮੇ ਨੀ ਅਗਲੀਆ ਘਰਦੇ ਆਦਮੀ ਛੱਡ ਕੇ ਦੇਸੀ ਘਿਉ ਤੇ ਦੁੱਧ ਸੇਵੇਰੇ ਸੇਵੇਰੇ ਸਾਨੂੰ ਪਿਲਾਉਦੀਆ। ਸਾਡੇ ਸਰਾਣੇ ਬੈਟੀਆ ਰਹਿੰਦੀਆ। ਇੰਨਾਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਮ ਹੈ। ਅੱਖਾਂ ਮਿਲਾ ਕੇ ਅਗਲੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚੋ ਚਿੰਗਆੜੇ ਕੱਢ ਦੇਈਦੇ ਨੇ। ਅਗਲੀਆ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਤੱੜਕੇ ਫਿਰ ਭੱਜੀਆ ਆਉਦੀਆ। ਆਪੇ ਚਾਟ ਤੇ ਲੱਗ ਜਾਦੀਆ। ਦੁੱਧ 'ਚ' ਸੇਮੀਆ ਖੀਰ ਖਲਾਂਉਦੀਆ। ਦੇਵੀਆ ਦੀ ਡੇਰੇ ਤੇ ਰੋਣਕ ਲੱਗੀ ਰਹਿੰਦੀ ਆ। ਸਾਡਾ ਜੀਅ ਲੱਗਿਆ ਹੋਇਆ।"

ਅਮਲੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, " ਗਿਆਨੀਆ ਬਾਂਜ ਆ ਜਾ। ਨਸ਼ਾ ਤਾਂ ਤੂੰ ਵੀ ਚੋਰੀ ਕਰਦਾ। ਉਹ ਵੀ ਜਨਾਨੀਆ ਦੀਆ ਅੱਖਾਂ ਦਾ। ਸ਼ਰਾਬੀਆ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਬੈਹਿਣੀ ਕਿਉ ਹੈ। ਸ਼ਰਾਬੀ ਦਾ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਕਾਤਾ ਚੱਲਦਾ। ਖੁੱਲੀ ਮਾਇਆ ਸੰਗਤ ਦੀ ਲੁੱਟੋ ਤੇ ਲੁਟਾਓ। ਹੋਰ ਡੋਡੇ ਅਫੀਮ ਵੀ ਖਾਦਾ।ਦੇਖਾਂ ਤੈਨੂੰ ਸਿ਼ਵ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਤੀਮੀਆ ਛੇੜਦੀ। ਤੂੰ ਦਿਨੇ ਸੁਪਨੇ ਦੇਖਣੋ ਹੱਟ ਜਾ। ਡੂੰਘੇ ਖੱਡੇ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗੇ ਗਾ। ਤੇਰੇ ਰੱਬ ਨੇ ਵੀ ਸਾਥ ਨੀ ਦੇਣਾ। ਬੀਬੀਆ ਗੁਗਾਂ ਵੀ ਪੁਜਦੀਆ। ਜੇ ਕਿਤੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦਿਸਜੇ ਰੋਲਾਂ ਪਾਕੇ ਡਾਂਗਾ ਨਾਲ ਕੁਟਾਂ ਕੇ ਮਰਵਾ ਵੀ ਦਿੰਦੀਆ ਨੇ। ਰੱਬ ਨੇੜੇ ਕਿ ਘੁੱਸਨ, ਸੱਚਾਈ ਸਾਹਮਣੇ ਆਗੀ, ਪਿਆਰੇ ਗੋਡਿਆਂ ਥੱਲੇ ਲੈ ਲੈਣਗੇ। ਮਾਈਆ ਦੁੱਧ ਘਿਉ ਤੈਨੂੰ ਨੀ, ਤੇਰੇ ਪਿਉ ਮਹਾਰਾਜ ਨੂੰ ਦੇਕੇ ਜਾਦੀਆ। ਤੇਰੇ ਵਰਗੇ ਨੂੰ ਮੈ ਦੇਹਾੜੀਆ ਨਾ ਰੱਖਾ। ਦੇਖਾਂ ਗਿੱਟਿਆ ਤੇ ਧੋਣ ਨੂੰ ਕਿਮੇ ਮੈਲ ਲੱਗੀ ਆ। ਕਪੜਿਆ ਚੋ ਮੁਸ਼ਕ ਮਰਦਾ। ਕਿਦਣ ਬਦਲੇ ਸੀ। ਕਿਦਣ ਨਾਤਾ ਸੀ। ਕਿਤੇ ਸੋਹਣੀ ਵਾਗ ਰਾਤਾ ਨੂੰ ਤੂੰ? ਰੱਬ ਜਾਣੇ। ਨਿਆਣੇ ਨਿੱਕੇ ਵਾਂਗ ਮਿੱਠੀਆ ਚੀਜਾਂ ਦੇਖ ਕੇ ਲਾੜਾ ਸਿੱਟਦੇਓ। ਅਸੀ ਅਮਲੀ ਆਥਣ ਸਵੇਰ ਨਹਾ ਕੇ ਅਤਰ ਲਾਈਦਾ। ਤੁਸੀ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਪਾਸੇ ਗੰਦ ਪਾਇਆ। ਤਾਂਹੀ ਪੱਕੀ ਤੀਮੀ ਨੀ ਟਿੱਕਦੀ। ਨੱਖੱਟੂ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਜੋਗੇ ਨੀ। ਢਿੱਡ ਤਾਂ ਗੋਡਿਆ ਵਿੱਚ ਨੀ ਆਉਦਾ। ਸੂਰ ਵਾਂਗ ਅੰਨ ਖਾਂਕੇ ਸੂਕਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ। ਬਾਦਰਾਂ ਹੱਥ ਟੋਪੀਆ ਆਈਆ ਹੋਈਆ। ਇਹ ਤੇਰਾ ਹੱਥ ਦਾੜ੍ਹੀ ਮੁੱਛਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਿਉਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਵਾਰ ਵਾਰ ਦਾੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਪਲੋਸੀ ਜਾਨਾ ਜਾਂ ਮਰਦ ਹੋਣ ਦਾ ਸਬੂਤ ਦਿਖਾਉਨਾਂ। ਜੇ ਤੇਰੇ ਪੰਤਦੰਦਰਾਂ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨੂੰ ਪੱਤਾ ਲੱਗ ਗਿਆ। ਸਰਪੰਚ ਤੋ ਅਗਲਾ ਪਟਾਕਾ ਤੇਰਾ ਪੈਣਾ। ਧੀਆ ਭੈਣਾ ਦੀਆ ਇੱਜਤਾਂ ਦਾ ਬਲਾਤਕਾਰ ਕਰਕੇ ਆਪਦੇ ਵਰਗੇ ਹਰਾਮੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ। ਗੋਪੀਆ ਸੱਮਝ ਰੱਖਿਆ। ਪਿੰਡ ਸਾਰਾ ਜਮਾਈਆ ਵਾਂਗ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ। ਹਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਆ ਗਿਆ। ਕਿਉਂ ਬਾਈ ਹੈਗਾ ਸਰਪੰਚ?"

"ਪੋਸਟਮਾਟਮ ਲਈ ਰੱਖ ਲਿਆ। ਇਸੇ ਦੁਨੀਆ ਤੇ ਸੁਰਗ ਨੱਰਕ ਹੈ। ਗੋਲੀਆ ਨੇ ਸਾਰਾ ਸਰੀਰ ਛੱਣਨੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਅੰਦਲਾ ਸਾਰਾ ਕੁੱਝ ਬਾਹਰ ਆ ਗਿਆ। ਅਗਲੇ ਵਾਕਾ ਕਰਕੇ ਨਿੱਕਲ ਗਏ। ਲਕੀਰ ਪਿੱਟਣ ਨਾਲ ਸੱਪ ਥੋੜੀ ਹੱਥ ਲੱਗਣਾ। ਲਕੀਰ ਪਿੱਟਣ ਨਾਲ ਸੱਪ ਥੋੜੀ ਹੱਥ ਲੱਗਣਾ। ਕਿਉਂ ਬਈ ਚਾਚਾ। ਲਾਸ਼ ਖੱਜਲ ਖੁਆਰ ਕਰਕੇ ਦੇਣਗੇ। ਆਪ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਿੱਕੀ ਜਿਹੀ ਗੱਲ ਤੇ ਸਰਕਾਰੇ ਚੜ੍ਹਾ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। ਦੁਨੀਆ ਤਾਸ਼ ਸਿ਼ਤਰੰਜ ਹੋਰ ਖੇਡਾ ਖੇਡਦੀ ਆ। ਇਹ ਜਾਨਾ ਨਾਲ ਖੂਨ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਰੰਗਣ ਦੀ ਖੇਡ ਖੇਡਦਾ ਸੀ। ਹਰ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਚੰਗ੍ਹਾਂ ਸਮਾਜ ਉਸਾਰਨ ਲਈ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਬੰਦਿਆ ਤੇ ਨਿਗ੍ਹਾਂ ਰੱਖਣੀ ਪੈਣੀ ਆ। ਨਾਲ ਵਾਲੇ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਦੇਖੀ ਜਾਈਏ ਆਪਣਾ ਆਪ ਬੱਚਾ ਸਕਦੇ ਹਾ। ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਮ ਦਾ ਪੜਦਾ ਉਤਾਰ ਕੇ ਆਪਣੀ ਤੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨੀ ਪੈਣੀ ਆ। ਜੇ ਚਾਰ ਦਿਨ ਇੱਜਤ ਨਾਲ ਜਿਉਣਾ ਹੈ। ਅਸੀ ਦੋਨਾ ਬੱੱਿਚਆ ਸਮੇਤ ਲੁਧਿਆਣੇ ਤੋਂ ਪਟਨੇ ਰੇਲ ਗੱਡੀ ਵਿੱਚ ਜਾ ਰਹੇ ਸੀ । ਦਿਨ ਰਾਤ 24 ਘੰਟੇ ਦਾ ਸਫਰ ਸੀ। ਜਿਉ ਹੀ ਹਨੇਰਾ ਹੋਣ ਲੱਗਾ। ਮੇਰੀ ਘਰਵਾਲੀ ਹੁਸਿ਼ਆਰ ਹੁੰਦੀ ਜਾਵੇ। ਕੋਈ ਨਮਾਂ ਮੁਸਾਫਰ ਡੱਬੇ ਵਿੱਚ ਆਵੇ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਉਦੋ ਹੀ ਹੁਝ ਮਾਰੇ ' ਜੀ ਤਹਾਨੂੰ ਨੀਦ ਕਿਮੇ ਆ ਗਈ, ਦੇਖੋ ਇਹ ਬੰਦਾ ਮੈਨੂੰ ਚੋਰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਰੇਲ ਵਿੱਚ ਸੁਰਿਖੱਤ ਕਰਮਚਾਰੀ ਪੁਲੀਸ ਵਾਲੇ ਵੀ ਚੋਰਾਂ ਜਿੰਮੇ ਦੇਖੀ ਜਾਦੇ ਨੇ। ਇਹ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਬੈਠ ਗਿਆ। ਕਿਮੇ ਭੁੱਖਿਆ ਵਾਂਗ ਝਾਕੀ ਜਾਦਾ। ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਕੁਝ ਸੁਘਾਂ ਕੇ ਜਾਨ ਮਾਲ ਲੁਟ ਲੈਦੇ ਨੇ, ਜਾਗ ਜਾਵੋ ਘਰ ਸੁਤੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ। ਮੈਨੂੰ ਡਰ ਲੱਗਦਾ। ਉਪਰੀ ਥਾਂ ਉਪਰੇ ਬੰਦੇ ਨੀਦ ਕਿਮੇ ਆਉਦੀ ਆ। ਨਾਲ ਬੱਚੇ ਨੇ ਤੁਸੀ ਮੈ ਜੇ ਊਚ ਨੀਚ ਹੋਗੀ।' ਮੈਨੂੰ ਪੱਬਾ ਭਾਰ ਬੈਠਾ ਕੇ ਰੱਖਿਆ। ਜਾਨ ਸੂਲੀ ਤੇ ਟੰਗਤੀ। ਨਾ ਉਹ ਆਪ ਸੁੱਤੀ ਨਾ ਮੈਨੂੰ ਸੋਣ ਦਿੱਤਾ। ਮੈ ਸੋਚਿਆ ਸੀ ਟਰੇਨ ਵਿੱਚ ਨੀਦ ਪੂਰੀ ਕਰਗੇ ਘਰ ਬੀਹ ਫਿ਼ਕਰ ਹੁੰਦੇ ਨੇ। ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਚੋਰ ਚੋਰ ਦਾ ਸ਼ੋਰ ਪੈ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਨੀਦ ਵਹੁਟੀ ਨੇ ਘਰੇ ਆਉਣ ਤੱਕ ਹਰਾਮ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਬਾਹਰ ਲੋਕ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋ ਡਰਦੇ ਨੇ। ਮੈ ਵਹੁਟੀ ਤੋ ਡਰਦਾ। ਠਾਣੇਦਾਰ ਬੁੜੀਆ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣਾ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਅਜ਼ਾਦ, ਬਿੰਨਾਂ ਭੋ ਡਰ ਤੋ, ਸਰੀਰਕ ਤੋਰ ਤੇ ਦਿਮਾਗੀ ਤਾਕਤਵਾਰ ਬਨਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਕਰਾਂਟੇ ਜਰੂਰ ਕੁੜੀਆ ਨੂੰ ਸਿਖਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਨੇ। ਕਿਰਨ ਬੇਦੀ ਨੇ ਵੱਡਿਆ ਵੱਡਿਆ ਨੂੰ ਕਨੂੰਨ ਦੇ ਸ਼ਕਜੇ ਨਾਲ ਕੱਸ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਟੱਰਕਾ ਵਾਲੇ ਦਿੱਲੀ ਕਿਰਨ ਬੇਦੀ ਨੂੰ ਕਰੇਨ ਕਹਿੱਣ ਲੱਗ ਗਏ ਸੀ। ਜਾਹਲੀ ਪੇਪਰਾਂ ਤੇ ਗੱਡੀਆ ਵਾਲਿਆ ਨੂੰ ਨੱਥ ਪਾ ਲਈ ਸੀ। ਕਰੇਨ ਨਾਲ ਗੱਡੀਆ ਚੁਕਵਾ ਦਿੰਦੀ ਸੀ। ਗਲਤ ਬੰਦੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਂਮ ਤੋਂ ਕੰਭਦੇ ਸੀ। ਕਨੂੰਨ ਤੋੜਨ ਵਾਲਿਆ ਦੇ ਨੱਕ ਵਿੱਚ ਦੱਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਹਰ ਔਰਤ ਨੂੰ ਕਿਰਨ ਬੇਦੀ ਬਨਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਘੱਟ ਤੋ ਘੱਟ ਇੱਕ ਇੱਕ ਘਰ ਨੂੰ ਤਾਂ ਸੁਧਾਂਰ ਦੇਣਗੀਆ। ਬਲਵਾਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਹੀ ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਤੇ ਝਾਂਸੀ ਦੀ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਹੈ।"

" ਹਾਂ ਭਤੀਜਾ।" "ਬੁਰੇ ਕਾਂਮ ਕਾ ਬੁਰਾ ਨਤੀਜਾ। ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਜਿੰਨੇ ਵਾਕਾ ਕੀਤਾ। ਪੁੰਨ ਖੱਟ ਲਿਆ। ਪੁਲੀਸ ਨੂੰ ਸੱਚੀਆ ਝੂਠੀਆ ਖਬਾਰਾਂ ਲਾਉਦਾ ਸੀ। ਆਪਾ ਅੱਜ ਤੋ ਭੁਕੀ ਛੱਡਤੀ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਮੇਰੇ ਪੇਪਰਾਂ ਤੇ ਸਰਪੰਚਣੀ ਤੋਂ ਸਾਈਨ ਕਰਾਉਦੇ ਰਹਿੱਣਾ ਹੈ। ਮੈ ਕਹਿਨਾ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਵਾਲਾ ਸਾਂਧ ਉਹੀ ਆ ਅੱਤਵਾਦੀ ਜਿਸਨੂੰ ਲੱਭਣ ਲਈ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਜੋਰ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ। ਝਾਕਣੀ ,ਤੋਰ, ਪਹਿਰਾਵਾ ਉਹਦੇ ਵਰਗਾ ਹੀ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਛੱਡ ਕੇ ਪੂਰੀ ਅੱਖ ਇਸੇ ਤੇ ਰੱਖੀਏ। ਜਿਧਰ ਨੂੰ ਜਾਦਾ ਮਗਰ ਹੋ ਲੀਏ। ਇਹੀ ਬੰਦੇ ਮਾਰੀ ਜਾਦਾ। ਪਿੰਡ ਤੇ ਕਬਜਾ ਕਰਨ ਨੂੰ ਫਿਰਦਾ। ਮੈ ਤਾਂ ਕੰਨੋ ਕੰਨੀ ਘਰ ਘਰ ਗੱਲ ਪਹੁੰਚਾਂਦੂ। ਸੱਚਾਈ ਦੇ ਨਾਲ ਖੱੜਨ ਵਾਲੇ ਸੂਰਬੀਰਾਂ ਦੀ ਅੱਜ ਨੂੰ ਜਰੂਰਤ ਹੈ। "

ਬਾਬੇ ਨੇ ਕਿਹਾ," ਛੱੜਾ ਜੇਠ ਘਰੇ ਨੀ ਰੱਖਣਾ। ਛੱੜਾ ਗਲੀ, ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ, ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਕਿਰਾਏ ਤੇ ਨੀ ਰਹਿੱਣ ਦੇਣਾ। ਮੰਗੀ ਅੱਗ, ਲੱਸੀ ਨੀ ਦੇਣੀ। ਗਾਣੇ ਗਾਕੇ ਸਦੀਕ ਭੱਗਵੰਤ ਮਾਨ ਹੁਣਾ ਦੇ ਗਲੇ ਬੈਠ ਗਏ। ਛੱੜਿਆ ਦੇ ਅੱਗੇ ਝਾਂਜਰ ਨੀ ਝੱਣਕਾਉਣੀ। ਡਿੱਗ ਪਈ ਤਾਂ ਘਰ ਤੱਕ ਆ ਜਾਣਗੇ। ਮੋੜਨ ਦੇ ਬਹਾਨੇ। ਛੱੜੀਆ, ਛੱੜੇ ਭੁੱਖੇ ਮਰਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆ ਵਿੱਚ ਆ ਬੈਠੇ। ਭੋਲੇ ਨਾਥ ਬਿੱਲੇਆ ਨੂੰ ਸਣੇ ਮਲਾਈ ਪਲਾ ਕੇ ਜਾਦੀਆ ਨੇ। ਨਾਲੇ ਪੁੰਨ ਨਾਲੇ ਫੱਲੀਆ। ਕੱਥਾਂ ਸਣਾਉਣ ਵੇਲੇ ਗਨਿਕਾ ਵੇਸਵਾ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਪਾ ਕੇ ਤੀਮੀਆ ਵੱਲ ਖੱਚਰੀ ਅੱਖ ਨਾਲ ਦੇਖਦੇ ਨੇ। ਗਨਿਕਾ ਨੂੰ ਵੇਸਵਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲ ਮਰਦ ਹੁੰਦਾ। ਸਾਂਧਸੰਗਤ ਨੂੰ ਸਾਂਧ ਰੋਣਕ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।"

ਅਮਲੀ ਨੇ ਕਿਹਾ," ਮੈ ਤਾਂ ਅਮਲੀ ਆ। ਜਿਹੜੇ ਚੰਗ੍ਹੇ ਭਲੇ ਨੇ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਛੱਕ ਲੈਣ, ਪਹਿਲਾਂ ਆਪ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਆ। ਘਰ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥਿ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਰਨ। ਮਾਹਾਰਾਜ ਨੂੰ ਰੋਜ 1,2,3 ਪੰਨੇ ਪੜਨ। ਸੇਵਾ ਕਰਨ। ਆਏ ਗਏ ਨੂੰ ਘਰੇ ਅੰਨ ਜੱਲ ਪਲਾਉਣ। ਲੋੜ ਬੰਦ ਦੇ ਨਾਲ ਖੜਨ। ਡੇਰਿਆ ਤੇ ਤੁਰੇ ਫਿਰਦੇ ਨੇ। ਚਾਰ ਬੰਦਿਆ ਨੂੰ ਦਿਖਾਉਣਾ ਹੁੰਦਾ ਮੈ ਵੱਡਾ ਦਾਨੀ ਆ। ਦਾਨੀ ਮਾਹਾਰਾਜ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਤੂੰ, ਮੈ ਕੀ ਦੇਣ ਜੋਗੇ ਆ। ਸਾਂਧਾਂ ਨੇ ਫਿਲਮਾ ਵਾਲਿਆ ਵਾਗ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਣ ਲਈ ਜਨਾਨੀਆ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈ ਲਿਆ। ਕਿਸੇ ਦਾ ਰੇਪ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਸੈਕਸੀ ਲੁਚੇ ਕਿੱਸੇ ਮਿਰਜੇ ਰਾਝੇ ਵਾਂਗ ਉਛਾਲ ਲਏ। ਸੱਦਕੇ ਜਾਦੇ ਆ ਲਾਡਲੀਆ ਸਰਕਾਰਾ ਦੇ। ਛੱੜੇ ਇੱਕਠੇ ਕਿੱਤੇ ਨੇ, ਤੀਮੀ ਤੋ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦੇ ਨੇ। ਜਿਹੜੀ ਚੀਜ ਤੋ ਬੰਦਾ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦਾ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਲਈ ਬੌਦਲ ਜਾਦਾ। ਜਿਮੇ ਮੈਨੂੰ ਅਮਲ ਨਾ ਮਿਲੇ, ਅਮਲ ਬਿੰਨ ਮਰਜੂ। ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਜੀ ਖੁੱਲੀ ਛੁੱਟੀ ਦੇ ਗਏ, ਘਰਵਾਲੀ ਕੋਲ ਰਹਿੱਣ ਦੀ। ਸਾਂਧ ਪਖੰਡ ਕਰਦੇ ਨੇ, ਅੱਖ ਜਨਾਨੀਆ 'ਚ' ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਬਾਸ਼ਾ ਖਿੱੜ ਜਾਦੀਆ ਜਨਾਨੀ ਦੇਖ ਕੇ।"

ਬਾਬੇ ਨੇ ਕਿਹਾ," ਅਮਲੀਆ ਤੂੰ ਵੀ ਬਚਨ ਕਰਨ ਲੱਗ ਗਿਆ। ਅਗਲਾ ਡੇਰਾ ਤੂੰ ਨਾ ਖੋਲ ਲਈ। ਤੇਰੇ ਘਰ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀ ਸ਼ਾਮਲਾਟ ਵੇਹਲੀ ਪਈ ਆ। ਸਰਪੰਚ ਵੀ ਮਰ ਗਿਆ। ਕੱਲ ਨੂੰ ਆਪਦੇ ਨਾਂਮ ਕਰਕੇ ਅੰਗੂਠਾ ਲੁਆ ਲੈ। ਜਾਮਨ ਮੈ ਬਣ ਜਾਨਾ। ਡੋਲਕੀ ਮੈ ਵਜਾ ਲਊ। ਪਾਲੋ ਛੈਣੇ ਬਥੇਰੇ ਵਜਾ ਲਊ। ਅਮਲ ਖਾ ਕੇ ਲੈਕਚਰ ਤੂੰ ਕਰੀ। ਨੋਟ ਸਭਾਲਣ ਨੂੰ ਆਪਾ ਵੀ ਵੱਡਿਆ ਵੱਡਿਆ ਚੋਲਿਆ ਨਾਲ ਗੋਡਿਆ ਤੱਕ ਜੇਬਾ ਲੁਆ ਲੈਣੀਆ। ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ ਸੱਮਝੂ ਭੋਲੇ ਭਾਂਲੇ ਸਾਂਧ ਨੇ। ਆਪਣੀ ਪੂਜਾ ਹੋਣ ਲੱਗ ਜਾਣੀ ਆ। ਰੱਬ ਕਿੰਨੇ ਦੇਖਿਆ।' ਆ ਜੱਗ ਮਿੱਠਾ ਅੱਗਲਾ ਕਿੰਨੇ ਡਿੱਠਾ' ਸਵੇਰੇ ਮੈ ਸਪੀਕਰ ਵਿੱਚ ਬੋਲਦੂ ਸਰਪੰਚ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਕਹਿਕੇ ਗਿਆ ,'ਕੰਮ ਪੁਰਾ ਕਰੋ, ਨਹੀ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਬੋਲੂ।' ਭੂਤ ਤੋ ਹਰ ਕੋਈ ਡਰਦਾ। ਗਿਆਨੀ ਨਾਲ ਮੁੱਕਾਬਲਾ ਕਰਾਗੇ। ਨਿਆਣੀ ਉਮਰ ਦੇ ਛੱੜੇ ਰੱਖ ਲਾਗੇ। ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਮੱਖੀਆ ਆਪੇ ਆਉਦੀਆ। ਬਥੇਰੇ ਮੁੰਡੇ ਦਰਵਾਜੇ ਵਹਿਲੇ ਲਾਗਲੇ ਪਿੰਡ ਬੈਠੇ ਹੁੰਦੇ ਨੇ। ਪਾਠ ਹਰੇਕ ਪਂੇਡੂ ਕਰ ਲਂੈਦਾ। ਚੱਲੀਏ ਘਰਾਂ ਨੂੰ, ਸਵੇਰੇ ਲਾਸ਼ ਮਿਲ ਗਈ ਤਾਂ ਦਾਗ਼ ਤੇ ਚੱਲਾਗੇ। ਅਰਥੀ ਨਾਲ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਮਰਦਾ ਸੱਪ ਆਪਾ ਨੂੰ ਮਣੀ ਦੇ ਗਿਆ। ਸੱਚੀ ਉਪਰ ਵਾਲਾ ਅਣ ਮੰਗਿਆ ਦਾਨ ਦਿੰਦਾ। ਉਪਰ ਵਾਲਾ ਜੱਬ ਵੀ ਦੇਤਾ, ਦੇਤਾ ਛੱਪਰ ਫਾੜ ਕੇ। ਰੱਬਾ ਤੇਰੇ ਵਾਰੇ ਸਦਕੇ ਜਾਈਏ। ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮਾਂਪਿਆ ਦੇ ਛੇਤੀ ਮਰਨ ਦੀ ਝਾਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵਹਿਮ ਹੁੰਦਾ, ਮਾਂਪਿਆ ਕੋਲੇ ਪੱਤਾਂ ਨਹੀ ਕੀ ਹੈ?" ਅਮਲੀ ਥੱਲੇ ਜਮੀਨ ਤੇ ਬੈਠਾ, ਪੈਰਾਂ ਭਾਰ ਹੋ ਗਿਆ," ਬਾਬਾ ਐਮਂੇ ਤਾਨੀ ਕਹਿੰਦੇ 'ਸੋ ਨਿਆਣਾ ਇੱਕ ਸਿਆਣਾ' ਸੋਚ ਕੇ ਸੁਆਦ ਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਤਾਂ ਡੇਰਿਆ ਵਾਲਿਆ ਵਾਂਗੂ ਆਪਣੀ ਵੀ ਮੋਜਾ। ਕੋਈ ਰੋਕ ਟੋਕ ਨੀ। ਕਨੂੰਨ ,ਸਰਕਾਰ, ਮੈਬਰ, ਮੰਤਰੀ ਸਭ ਆਪਣੇ। ਵਾਹੁ ਉਪਰ ਵਾਲਿਆ। ਤੂੰ ਨੇੜੇ ਹੀ ਬੈਠਾ ਆ ਕਿੱਤੇ। ਪਾਈਆ ਪਾਈਆ ਭੁੱਕੀ ਵੇਚਣ ਤੋ ਮੁਕਤ ਮਿਲਜੂ। ਬਾਬਿਆ ਨੂੰ ਠਾਣੇਦਾਰ ਵੀ ਹੱਥ ਨੀ ਲਾਉਦਾ। ਬਾਬਾ ਕੱਲ ਨੂੰ ਹਿੱਸੇਦਾਰ ਕੱਲਾ ਨਾ ਬੱਣਜੀ। ਸਵੇਰੇ ਆ ਕੇ ਬਿਆਨ ਨਾ ਬੱਦਲਦੀ, ਬਈ ਸਰਪੰਚ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕੱਲੇ ਨੂੰ ਬਿਜਨਸ ਖੋਲਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ। ਭੋਗ ਤੇ ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਲੈ ਲਈਏ। ਆਪਣਾ ਇਰਾਦਾ ਪੱਕਾ। ਬੱਸ ਰਸਮ ਪੁਰੀ ਕਰਕੇ ਲੋਕਾਂ ਮੁਹਰੇ ਸੱਚੇ ਹੋਣਾ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਨੀਦ ਵੀ ਨੀ ਆਉਣੀ। ਢਿੱਡ ਵਿੱਚ ਕੁਤਕੁਤੀਆ ਨਿੱਕਲਣ ਲੱਗ ਗਈਆ।"

ਪ੍ਰੋ. ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਪਦਮ ਨੇ ਮਈ 1993 ਦੇ ਗੁਰਮਤਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਜਿਸ ਤਰਾਂ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠ ਲਿਤਾੜੀ ਮਿੱਟੀ ਸਿਰ ਨੂੰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰਾਂ ਪ੍ਰੋਹਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਜਾਤਪਾਤਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਕੁਚਲਣ ਲਈ ਬਨਾਰਸ ਵਿਚੋਂ ਦੋ ਮਹਾਂਪੁਰਸ਼ ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ ਅਤੇ ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਲਤਾੜੀਆਂ ਗਈਆਂ ਪਦ ਦਲਿਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਰੱਦ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਹਰ ਇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਜੋ ਵੀ ਭਗਤਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਥਾਂ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੀ ਰਚਨਾਂ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਐਨ ਅਨੁਕੂਲ ਹੈ ਜੇਕਰ ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਮੂਰਤੀ ਪੂਜਕ ਜਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦੀ ਕਰਮਕਾਂਡੀ ਹੁੰਦੇ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾਂ ਨੂੰ ਥਾਂ ਮਿਲਣੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਹ ਗੱਲ ਵੀ ਸਾਰੇ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਗੁਰੂ ਰਾਮਾਨੰਦ ਜੀ ਸਨ। ਭਗਤ ਰਾਮਾਨੰਦ ਜੀ ਬਾਰੇ ਮਿਲ ਰਹੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਗੱਲ ਸਾਂਝੀ ਹੈ ਕਿ ਕਾਂਸੀ ਵਿਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜਨ-ਸਮੂਹ ਲਈ ਭਗਤੀ ਮਾਰਗ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੈਰਾਗੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਮੋਢੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿਚ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਇਕੋ ਇਕ ਸ਼ਬਦ ਦਰਜ ਹੈ। ਕਤ ਜਾਈਐ ਰੇ ਘਰ ਲਾਗੋ ਰੰਗ॥ (1195) ਜਿਸ ਵਿਚ ਰਾਮਾਨੰਦ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਕ ਦਿਨ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਮੈਂ ਵੀ ਚੰਦਨ ਘਸਾ ਕੇ ਮੰਦਰ ਵਿਚ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਲਈ ਤੁਰ ਪਿਆ ਪਰ ਮੈਂ ਸਤਿਗੁਰ ਦੇ ਬਲਿਹਾਰ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ ਜਿਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਮੰਦਰ ਦੀ ਥਾਂ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਹੀ ਵਸਦਾ ਦਿਖਾ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਮਾਨੰਦ ਜੀ ਅੱਗੇ ਦਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੈਂ ਵੇਦ-ਪੁਰਾਨ ਆਦਿਕ ਧਾਰਮਿਕ ਪੁਸਤਕਾਂ ਖੋਜ ਕੇ ਦੇਖ ਲਈਆਂ ਹਨ, ਤੀਰਥਾਂ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਜਾਣ ਦੀ ਤਾਂ ਲੋੜ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਪ੍ਰਭੂ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਸੋ ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਗੁਰੂ ਜੇਕਰ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਹਰ ਥਾਂ ਵਸਦਾ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਮੂਰਤੀ ਪੂਜਕ ਕਿਸ ਤਰਾਂ ਬਣਾ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਖੁਦ ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਵੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਹਰ ਥਾਂ ਵਸਦਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਰਵਿਦਾਸ ਸਮ ਦਲ ਸਮਝਾਵੈ ਕੋਊ॥3॥ ਇੰਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੋਇਆ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਹਿੰਦੂਵਾਦੀ ਕਰਨ ਲਈ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਤਾਕਤਾਂ ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਇਕ ਹਿੰਦੂ ਭਗਤ ਅਤੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਦਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਵਿਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।

ਆਸਟਰੀਆ ਗੋਲੀ ਕਾਂਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭੜਕਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਿਸ ਤਰਾਂ ਸਿੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਤਾਕਤਾਂ ਨੇ ਹਿੰਸਾ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ ਰਵਿਦਾਸ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਉਸ ਤੋਂ ਇਹਨਾਂ ਤਾਕਤਾਂ ਦੇ ਨਾਪਾਕ ਇਰਾਦਿਆਂ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਹਿੰਦੂਵਾਦੀ ਤਾਕਤਾਂ ਅਕਸਰ ਇਹ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਜੱਟਾਂ ਦਾ ਧਰਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ ਕਥਿਤ ਨੀਵੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਅਸਲ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜਾਤੀ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਰਵਿਦਾਸ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਲੋਕ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਵੱਧ ਨਜ਼ਦੀਕ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਕਿਰਤ ਕਰੋ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਅਪਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਜੱਟ ਜਾਤੀ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨਾਲੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਦਾਅਵੇਦਾਰ ਵਜੋਂ ਹੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਰਹਿਤ ਮਰਿਯਾਦਾ ਦੇ ਉਲਟ ਇਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਬਹੁ-ਗਿਣਤੀ ਅੱਜ ਨਸ਼ਿਆਂ ਵਿਚ ਗ੍ਰਾਸੀ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹੁ-ਗਿਣਤੀ ਨੌਜੁਆਨ ਪੀੜੀ ਕੇਸ ਕਤਲ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਉਤੇ ਜੱਟਾਂ ਦਾ ਹੱਕ ਵਧੇਰੇ ਹੋਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਿਵੇਂ ਵੀ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਗੋਂ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਚ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਜਾਤ ਪਾਤ ਦੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਭਿੰਨ-ਭਾਵ ਨੂੰ ਥਾਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਵਿਆਨਾ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਜਿਸ ਤਰਾਂ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਬਣੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਸਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਦੀ ਲਹਿਰ ਚਲਾਈ ਗਈ ਇਹ ਲਹਿਰ ਵੀ ਇਸ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਹਿੰਦੂਵਾਦ ਵਿਚ ਡਬੋ ਕੇ ਮਾਰਨ ਲਈ ਕਾਹਲ ਵਜੋਂ ਹੀ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਛੜਯੰਤਰ ਸੀ, ਜਦਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਖੁਦ ਹਿੰਸਾਧਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਜਲਸੇ ਜਲੂਸ ਕੱਢਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਸਲ ਗੱਲਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਬਹੁਤਾ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਸੀ ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਦੋ ਅੱਖੀਂ ਦੇਖੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਇਸ ਅਮਲੇ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਸਹਾਈ ਹੋਵੇਗਾ।

ਕੁਝ ਵਿਅਕਤੀ ਜਿਨਾਂ ਦਾ ਮਕਸਦ ਕੋਈ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਵਿਵਾਦ ਦਾ ਹੱਲ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਬਲਕਿ ਵਿਵਾਦ ਚੱਲਦੇ ਰੱਖ ਕੇ ਆਪਣੇ ਨਿਜੀ ਲਾਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੰਥਕ ਅਖਵਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਵਿਵਾਦ ਚੱਲਦਾ ਰੱਖ ਕੇ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਲੈਣਾ ਲੋਚਦਾ ਹੈ। ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋ: ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਮ ਉਭਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਚਿੰਤਾ ਖੜੀ ਹੋ ਗਈ ਕਿ ਜਿਹੜਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਝੰਡਾ ਬਰਦਾਰ ਉਹ ਖ਼ੁਦ ਬਣੇ ਸਨ, ਉਸ ਦਾ ਝੰਡਾ ਪ੍ਰੋ: ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਪੁਜਾਰੀਵਾਦ ਦਾ ਹੀ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਦੱਸ ਕੇ ਛੁਟਿਆਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਪਰ ਜਦੋਂ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਹਾਸਲ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਪੁਜਾਰੀਵਾਦ ਵਿਰੁੱਧ ਵਿੱਢੀ ਲੜਾਈ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਸੰਭਾਲਣ ਦਾ ਸੱਦਾ ਵੀ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਪ੍ਰੋ: ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਬਿਨ ਮੰਗੀਆਂ ਸਲਾਹਾਂ ਵਲ ਕੋਈ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਦੀ ਥਾਂ ਆਪਣੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹੀ ਪੁਜਾਰੀਵਾਦ ਵਿਰੁੱਧ ਡੱਟ ਗਏ ਤੇ ਉਨਾਂ ਦੀ ਈਨ ਮੰਨਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ 24 ਜਨਵਰੀ 2010 ਦੇ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੇ ਨਿਜੀ ਡਾਇਰੀ ਦੇ ਪੰਨੇ ’ਤੇ ਲੇਖ ਲਿਖ ਮਾਰਿਆ ‘‘ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਲੜਾਈ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਹੈ ਤੇ ਅਸਲ ਲੜਾਈ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵੱਲ ਬਹੁਤਾ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ।’’ ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਉਨਾਂ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ‘‘ਅੱਜ ਜਿੰਨੀ ਵੀ ਰਲਾਵਟ ਸਿੱਖ ਫਲਸਫੇ ਵਿੱਚ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੀ ਰਲਾਵਟ ਸ਼੍ਰੀ ਚੰਦ, ਲਖਮੀ ਚੰਦ ਤੇ ਉਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ ਦੀ ਦੇਣ ਹੈ। ਇਸ ਸਾਰੇ ਗਰਦ ਗੁਬਾਰ ਨੂੰ ਉਪਰੋਂ ਹਟਾਏ ਬਿਨਾਂ ਤੁਸੀਂ ਅਸਲ ‘ਨਾਨਕ ਫਲਸਫੇ’ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ‘ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ’ ਤਾਂ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਉਸ ਵੱਡੇ ਗਰਦੇ ਗੁਬਾਰ ਦਾ, ਜੋ ਨਾਨਕ ਦੇ ਫਲਸਫੇ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਦਬਾ ਦੇਣ ਲਈ ਸ਼੍ਰੀ ਚੰਦੀਆਂ ਨੇ ਸੁੱਟਿਆ ਸੀ ਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ‘ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦ’ ਕਹਿ ਕੇ ਅਸੀਂ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਤੀਰ ਮਾਰ ਕੇ ਚੁੱਪ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ। ‘ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ’ ਦੀ ਲੜਾਈ ਜਿੱਤ ਵੀ ਲਉ ਤਾਂ ਵੀ ਢੇਰ ਸਾਰਾ ਸ਼੍ਰੀ ਚੰਦੀ ਗਰਦ ਗੁਬਾਰ ‘ਨਾਨਕ ਫਲਸਫੇ’ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਦੱਬੀ ਬੈਠਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ‘ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ’ ਦੀ ਲੜਾਈ ਜਿੱਤ ਵੀ ਲਉਗੇ ਤਾਂ ਵੀ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਪਵੇਗਾ। ਤੁਸੀਂ ਫਿਰ ਹੈਰਾਨ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਕੇ ਸੋਚਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਓਗੇ ਕਿ ਹਾਲਾਤ ਸੁਧਰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਰਹੇ?’’ ਇਹ ਲੇਖ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿਰੁੱਧ ਤੇਜ ਹੋਈ ਲੜਾਈ ਨੂੰ ਲੀਹੋ ਲਾਹੁਣ ਦੇ ਤੁਲ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਪਾਦਕ ਸਾਹਿਬ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਕਿ ਕੋਈ ਮਸਲਾ ਹੱਲ ਹੋਵੇ ਸਗੋਂ ਉਹ ਤਾਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵਿਵਾਦ ਜਿਉਂ ਦੇ ਤਿਉਂ ਰਹਿਣ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਗਰਮ ਗਰਮ ਖ਼ਬਰਾਂ ਨਾਲ ਉਨਾਂ ਦੇ ਪਾਠਕ ਵੱਧਦੇ ਰਹਿਣ ਤੇ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਮਿਲਦੇ ਰਹਿਣ। ਜਿਸ ਤਰਾਂ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ’ਚ ਸੋਧਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰੱਜ ਕੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਪਰ ਸੋਧਾਂ ਦੇ ਹੱਕ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਇੱਕੋ ਹੀ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਲੈ ਕੇ ਉਨਾਂ ਸੋਧਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਖੜੀ ਧਿਰ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸਮਾਗਮ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਦਿਆਂ ਹੀ ਫੂਕ ਕੱਢ ਦਿੱਤੀ। ਵੇਖੋ 18 ਜਨਵਰੀ ਦੀ ਖ਼ਬਰ : ‘‘ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ਰੱਦ। ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਦਾ ਰਵਾਇਤੀ ਕੈਲੰਡਰ ਰਿਲੀਜ਼। ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਕੱਦਾਵਾਰ ਆਗੂ ਤਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਨਾ ਹੋਇਆ ਪਰ ਛੋਟੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਕਿਸਮ ਦੇ ਆਗੂ ਹੀ ਨਜ਼ਰ ਆਏ।’ ਹਾਲਾਂ ਕਿ ਉਸ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ’ਚ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਧੁੰਮਾ ਛਾਪ ਕੈਲੰਡਰ ਰੱਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਸਾਲ (2010) ਦਾ ਰਵਾਇਤੀ ਕੈਲੰਡਰ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਪੰਥ ਵਲੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਵਾਨਤ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ਦਾ ਸੰਮਤ 542 (ਸਾਲ 2010-11) ਦਾ ਅੰਕ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਦੂਸਰੀ ਗੱਲ ਉਹ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ਰੱਦ ਕਰਨ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਸੰਪਾਦਕ ਜੀ ਕੱਦਾਵਾਰ ਆਗੂ ਕਿਨਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ? ਇਹ ਉਨਾਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਜੇ ਉਹ ਸ: ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਅਤੇ ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਮੱਕੜ ਨੂੰ ਹੀ ਕੱਦਾਵਾਰ ਆਗੂ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਫਿਰ ਉਨਾਂ ਤਾਂ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ਦਾ ਭੋਗ ਪਾਇਆ ਹੀ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਲੀ ਕੈਲੰਡਰ ਰਿਲੀਜ਼ ਕਰਨ ਦੇ ਮੌਕੇ ਕਿਉਂ ਆਉਣਗੇ? ਜਿਸ ਤਰਾਂ ਸੰਪਾਦਕ ਜੀ ਨੇ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਲੜਾਈ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਦੱਸ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਲੀਹੋਂ ਲਾਹੁਣ ਵੱਲ ਸੰਕੇਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਇਸ ਤੋਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥੀਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਅੰਦਰਖਾਤੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਦੇਣ ਦਾ ਸਮਝੋਤਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ’ਚ ਸੋਧਾਂ ਦੇ ਹੱਕ ’ਚ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਛਪ ਹੀ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਕੱਲ ਨੂੰ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਛਪਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਣ ਤਾਂ ਕੋਈ ਹੈਰਾਨੀ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ।

ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਸ਼ਖਸੀ ਪੂਜਾ ਦੀ ਥਾਂ ਪ੍ਰੇਮਾ ਭਗਤੀ ਵਿਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਸ਼ਖਸੀ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਭਗਤ ਜੀ ਦੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਜੰਗ ਜਾਰੀ ਰਹੀ ਨਾਮ ਸਿਮਰਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਹੀ ਕ੍ਰਿਸਮਾ ਸੀ ਕਿ ਜਾਤ-ਅਭਿਮਾਨੀ ਪੰਡਤ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਢੇਡ (ਨੀਚ) ਸ਼ਬਦ ਵਰਤੇ ਸਨ। ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਡੰਡਾਉਤ ਕਰਨ ਲੱਗੇ (ਆਚਾਰ ਸਹਿਤ ਬਿਪ੍ਰ ਕਰਹਿ ਡੰਡਉਤਿ, ਤਿਨ ਤਨੈ ਰਵਿਦਾਸ ਦਾਸਾਨ ਦਾਸਾ॥3॥2॥) ਇਹ ਹੀ ਕਾਰਨ ਸੀ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਸਰਬਸਾਂਝੇ ਮਨੁੱਖੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਹਾਮੀ ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਥਾਂ ਮਿਲ ਗਈ।

ਜਿਸ ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਬਿਪਰਵਾਦ ਨੇ ਅਰਾਮ ਨਾਲ ਜਿਉਣ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਗੇੜ ਵਿਚ ਉਸ ਹੀ ਭਗਤ ਜੀ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਭਾਈਚਾਰਾ ਫਿਰ ਤੋਂ ਮੁੜ ਬਿਪਰਵਾਦ ਦੇ ਲਪੇਟੇ ਵਿਚ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਆਸੇ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਇਸ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਆਗੂ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਹੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ ਮੁੜ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਡੋਬਣ ਲਈ ਲੈ ਤੁਰੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਬਹੁਤੀ ਬਾਣੀ ਦਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀਕਰਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਆਨਾ ਕਾਂਡ ਨੂੰ ਮੁੱਦਾ ਬਣਾ ਕੇ ਜਿਸ ਤਰਾਂ ਰਵਿਦਾਸ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ ਸਿੱਖੀ ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਕਰਨ ਦੇ ਯਤਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਉਹ ਬਿਪਰਵਾਦ ਦੀ ਅਸਲੀ ਤਸਵੀਰ ਹਨ। ਸਿੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਤਾਕਤਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦ ਤੱਕ ਇਹ ਭਾਈਚਾਰਾ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ‘ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ’ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਮੰਨੇਗਾ ਓਨਾ ਸਮਾਂ ਉਸ ਦਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀਕਰਨ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ। ਅਜਿਹਹੇ ਯਤਨਾਂ ਵਿਚ ਬਿਪਰਵਾਦੀ ਤਾਕਤਾਂ ਨਾਮਵਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਰਤ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਸ ਦੀ ਮਸਾਲ ਅੱਜਕਲ ਚਰਚਿਤ ਗੀਤ ‘ਵੱਖਰਾ ਪੰਥ ਚਲਾਉਣਾ ਹੈ’ ਤੋਂ ਲਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਮਿਸ ਪੂਜਾ ਕਿਸ਼ੋਰ ਉਮਰ ਦੇ ਨੌਜੁਆਨਾਂ ਦੀਆਂ ਭਖਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਭੜਕਾਅ ਕੇ ਸਟਾਰ ਬਣੀ ਹੈ। ਇਸ ਗਾਇਕਾ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੀਆਂ ਇਕ ਸਾਲ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਸੌ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੈਸਿਟਾਂ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਗਾਇਕਾਂ ਨਾਲ ਰਿਕਾਰਡ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਪਰਖਣ ਲਈ ਕਿੰਨਾ ਕੁ ਸਮਾਂ ਮਿਲਦਾ ਹੋਵੇਗਾ? ਜਦੋਂ ਦੀ ਸੰਗੀਤ ਇੰਡਸਟਰੀ ਨੇ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਵਪਾਰਕ ਵਸਤੂ ਵਜੋਂ ਵੇਚਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦਾ ਭੱਠਾ ਬੈਠ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਿਸ ਪੂਜਾ ਦੀ ਇਹ ਕੈਸਿਟ ਵੀ ਅਜਿਹੀ ਸੋਚ ਦੀ ਉਪਜ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਹੁਣ ਧਾਰਮਿਕ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹਵਾ ਦੇ ਕੇ ਇਕ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਜਿੰਦੇ ਲਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਇਤਰਾਜ਼ਯੋਗ ਗੀਤ ਦੇ ਬੋਲ ਹਨ ‘‘ਸੁਣ ਲਓ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਭਰਾਵੋ, ਗੁਣ ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਦੇ ਗਾਵੋ, ਨਾ ਹੁਣ ਆਸੇ ਪਾਸੇ ਜਾਵੋ, ਵੱਖਰਾ ਪੰਥ ਚਲਾਉਣਾ ਏ। ਸਾਰੇ ਕਰ ਲਵੋ ਏਕਾ ਬੇਗਮਪੁਰਾ ਵਸਾਉਣਾ ਹੈ’’। ਇਸੇ ਗੀਤ ਵਿਚ ਅੱਗੇ ਗਾਇਕਾਂ ਆਖਦੀ ਹੈ ਕਿ ‘ਏਕਸ ਕੇ ਹਮ ਬਾਰਿਕ ਇਕੋ ਪਿਤਾ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ’ ਜਦ ਇਹ ਬੋਲ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਵੀ.ਡੀ.ਓ. ਤੋਂ ‘ਹਰਿ’ ਦਾ ਅਕਸ ਉਭਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਵਿਦਾਸ ਭਾਈਚਾਰਾ ਆਪਣਾ ਲੋਗੋ ਸਮਝਦਾ ਹੈ। ਗੀਤ ਵਿਚ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਨਾਮ ਜੈਕਾਰੇ ਵੀ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਗੀਤ ਤੋਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਗੀਤ ਦਾ ਖਾਸ ਮਕਸਦ ਹੈ ਅਤੇ ਗਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਕਿ ਅਸਲ ਵਿਚ ਬੇਗਮਪੁਰਾ ਤੋਂ ਕੀ ਭਾਵ ਹੈ। ਜਾਂ ਤਾਂ ਗਾਇਕਾ ਬੇਗਮਪੁਰੇ ਨੂੰ ਕੋਈ ਇੱਟਾਂ ਜਾਂ ਸੀਮਿੰਟ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਸਮਝਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਾਂ ਫਿਰ ਪੈਸੇ ਦੇ ਲਾਲਚ ਜਾਂ ਰਵਿਦਾਸ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਦੀ ਗੱਲ ਸਮਝ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਗੀਤ ਵਿਚ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ‘ਏਕ ਪਿਤਾ ਏਕਸ ਦੇ ਹਮ ਬਾਰਿਕ’ ਨੂੰ ਵੀ ਤੋੜ ਮਰੋੜ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਗੀਤ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਅਨੁਕੂਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਵਿਰੋਧੀ ਵੀ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਗੀਤ ਵਿਚ ਏਕੇ ਦੀ ਥਾਂ ਫੁੱਟ ਦੀ ਗੱਲ ਭਾਰੂ ਹੈ।

ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਮੌਜੂਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਇਹ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਸਮਝ ਗਏ ਹਨ ਕਿ ਪਹਿਲੀ ਕੈਟਾਗਿਰੀ ਦੇ ਕੇਸਾਧਾਰੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਵੋਟ ਉਸ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇਗੀ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੂਜੀ ਕਤਾਰ ਦੇ ਗੁੰਮਰਾਹ ਹੋਏ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਵੋਟਾਂ ਵਟੋਰਨ ਲਈ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ਦੀ ਬਲੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਸਾਧ ਲਾਣੇ ਦੇ ਪਿਛਲੱਗ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੰਭਾਲਣ ਵਿਚ ਸਹਿਯੋਗ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਕਬਜ਼ਾਕਾਰਾਂ ਨੇ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕੀਤਾ ਹੈ (ਭਾਵੇਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸੋਧਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ) ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸਮਝਦਾਰ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਡਟਵਾਂ ਵਿਰੋਧ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਰੋਧ ਤੋਂ ਘਬਰਾਹਟ ਵਿਚ ਆਏ ਕਬਜ਼ਾਧਾਰੀਆਂ ਨੇ ਕਈ ਸਮਾਗਮ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰੈਸ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਪੱਖ ਵਿਚ ਜੋ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਬਿਲਕੁਲ ਬੇਬੁਨਿਆਦ ਹਨ। ਆਮ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਜਟਿਲ ਸਮੱਸਿਆ ਦੀ ਸਮਝ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪੱਖ ਕਰਨ ਦੇ ਯਤਨ ਵਜੋਂ 12 ਜਨਵਰੀ ਦੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਹਨਾਂ ਸਤਾਰਾਂ ਨੁਕਤੇ ਲਿਖੇ ਹਨ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਇਸ ਸਾਰੇ ਨੁਕਤੇ ‘ਕਿੱਥੇ ਰਾਮ-ਰਾਮ, ਕਿੱਥੇ ਟੈਂ-ਟੈਂ’ ਦੀ ਅਖਾਣ ਵਰਗੇ ਹਨ। ਬਿਕਰਮੀ ਕੈਲੰਡਰ ਦੇ ਇਹਨਾਂ ਹਮਾਇਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਇਦ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਗਿਆਨ ਸੂਰਜੀ ਕੈਲੰਡਰ ਨਾਲ ਮੇਲਣ ਲਈ ਹਰ ਸਾਲ ਜੋਤਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ 13 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਧੂਹ-ਘੜੀਸ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਸਾਰਾ ਮਾਮਲਾ ਵਿਗੜ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿਗਾੜ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਉਣ ਲਈ ਕੌਮ ਕੋਲ ਸ਼ੁੱਧ ਸੂਰਜੀ ਕੈਲੰਡਰ ਦੀ ਅਤਿਅੰਤ ਜ਼ਰੂਰਤ ਸੀ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਹਰ ਗੁਰਪੁਰਬ ਅਤੇ ਦਿਨ ਦਿਹਾੜੇ ਵਿਚ ਇਕਸਾਰਤਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ। ਕੀ ਬਿਕਰਮੀ ਕੈਲੰਡਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਕਿ 1951 ਵਿਚ ਹੋਈ ਵਰਲਡ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਜਿਸ ਕੈਲੰਡਰ ਨੂੰ ਅਨੇਕਾਂ ਖਾਮੀਆਂ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਉਸ ਨੂੰ ਅਪਣਾਅ ਕੇ ਕੀ ਕਰੇਗੀ? ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਇਕ ਗਰੁੱਪ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਵਿਚ ਮੰਨਿਆ ਹੈ ਕਿ ‘ਕੈਲੰਡਰ ਕਿਸੇ ਕੌਮ ਦਾ ਅਹਿਮ ਦਸਤਾਵੇਜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ’ ਫਿਰ ਜੇਕਰ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਬਿਕਰਮੀ ਕੈਲੰਡਰ ਨੂੰ ਹੀ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਤਾਂ ਫਿਰ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦਾ ਕੈਲੰਡਰ ਕਿਹੜਾ ਹੋਇਆ? ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਦਾਤਾ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਹੈ ਕਿ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸੱਜਣ ਨੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਨੂੰ ਤੋੜਿਆ, ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਤੋੜਿਆ, ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਤੋੜਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਰੋਤਾਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਇਹ ਕਿਸ ਤਰਾਂ ਕੀਤਾ ਹੈ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਦੱਸਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ ਗਿਆ।

ਜੋ ਨੁਕਤੇ ਅੱਗੇ ਉਭਾਰੇ ਗਏ ਹਨ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ ਨੁਕਤਾ ਨੰਬਰ 7, 8, 9, 10, 11, 12 ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗੂ ਉਡ ਰਹੀ ‘ਇੱਲ’ ਨੂੰ ‘ਕੋਕੋ’ ਕਹਿਣ ਵਾਂਗੂ ਹਨ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਇਹਨਾਂ ਛੇ ਨੁਕਤਿਆਂ ਵਿਚ ਜੋ ਗੱਲ ਉਭਾਰੀ ਗਈ ਹੈ ਉਸ ਦਾ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ਨਾਲ ਕੋਈ ਮਤਲਬ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਨਾ ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਨੂੰ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ਵਿਚ ਗਲਤ ਹੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਪੰਗਤੀ ਨੂੰ ਝੁਠਲਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਕੈਲੰਡਰ ਵਿਚ ‘ਬਾਰਹਮਾਹਾਂ’ ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਰੱਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚੋਂ ਕੱਢਣ ਦੀ ਕੋਈ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਤਰਾਂ ਕਿ ਇਸ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਜਾਂ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ਨੇ ਇਹ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਹੁਕਮਨਾਮਿਆਂ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰੀ ਹਨ ਜਾਂ ਪੁਰਾਤਨ ਲਿਖਤਾਂ ਮੇਟਣ ਲਈ ਉਤਾਵਲੇ ਹਨ। ਨੁਕਤਾ ਨੰਬਰ 13 ਬਾਰੇ ਵੀ ਇਸ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ ਕਿ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ਸਾਕਾ ਸੰਮਤ ਦੀ ਕਾਪੀ ਕਿਸ ਤਰਾਂ ਹੈ? ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਨੁਕਤਾ ਨੰਬਰ 14, 15, 16 ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿਚ ਇੰਨਾਂ ਕਹਿਣਾ ਹੀ ਕਾਫੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਿੱਖ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਵਾਧੂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਬਿਲਕੁਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸਗੋਂ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਿੱਤ ਦੇ ਕੰਮ-ਧੰਦੇ ਕਰਦਿਆਂ ਆਸੇ ਪਾਸੇ ਦੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਵਾਪਰ ਰਹੇ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਗਿਆਨ ਰੱਖ ਸਕਣ। ਨੁਕਤਾ ਨੰਬਰ 17 ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਜਾਗਰੂਕ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਸਹਿਮਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ‘ਸਿੱਖ ਸੰਗਤਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਪਹਿਚਾਣ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ।’ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਦਾਤਾ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨਅਤੇ ਸੰਤ ਸਮਾਜ ਨੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਜ਼ਿਲਾ ਧਾਰਮਿਕ ਆਗੂਆਂ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕੀਤਾ ਹੈ ਉਸ ਤੋਂ ਸਭ ਗੱਲ ਸਮਝ ਪੈ ਸਕਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਪ੍ਰਚਾਰ ਤੋਂ ਭਾਵ ਕੀ ਹੈ? ਇਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਧਾਰਮਿਕ ਆਗੂਆਂ ਦੀ ਕੌਮ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਅਗਵਾਈ ਬਾਰੇ ਸਭ ਭਲੀਭਾਂਤ ਜਾਣੂ ਹਨ।

ਅੰਤ ਵਿਚ ਇਸ ਪ੍ਰਚਾਰ ਬਾਰੇ ਇਹਨਾਂ ਕਹਿਣਾ ਹੀ ਕਾਫੀ ਹੈ ਕਿ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸੰਤ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਜਿਸ ਮਕਸਦ ਲਈ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਉਹ ਮਕਸਦ ਭੁੱਲ ਕੇ ਸਾਰੇ ਇਹ ‘ਬੁੱਢੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ’ ਸਿਆਸਤੀ ਰੋਟੀਆਂ ਸੇਕਣ ਲਈ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੌਮ ਦਾ ਬਹੁਤ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਇੱਥੋਂ ਹੀ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਨੂੰ ਜਥੇਬੰਦਕ ਕਰਦਿਆਂ ਫੋਜਾਂ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਕੌਮ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਫੈਂਸਲੇ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸ ਤਖ਼ਤ ਨੂੰ ਹੀ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਸੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਕੌਮੀ ਮਸਲੇ ਵੀਚਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਮੱਤ-ਭੇਦ ਵੀ ਦੂਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹੇ। ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਆਪਣਾ ਤਖ਼ਤ ਸਾਜ ਕੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਸੰਪੰਨ ਹੋਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇੱਥੋਂ ਹੀ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਆਦੇਸ਼ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹੇ। ਇੱਥੋਂ ਸਰਬ ਸੰਮਤੀ ਨਾਲ ਲਏ ਗਏ ਕੌਮੀ ਫੈਂਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਜਿਸਦੀ ਆਗਿਆ ਸਮੁੱਚੀ ਕੌਮ ਅਤੇ ਹਰ ਸਿੱਖ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ। ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕਾਂ ਮਿਸਾਲਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ ਜਦੋਂ ਵੀ ਕੋਈ ਮਜਲੂਮ ਜਾਂ ਫਰਿਆਦੀ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਆਪਣੀ ਫਰਿਆਦ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ ਤਾਂ ਮਾਨਵਤਾ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ।

ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦ ਹਸਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਜ ਖੇਤਰੀ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਵਸਿਆ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰਾ ਵੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਹੋਏ ਫੈਂਸਲੇ ਨੂੰ ਹੀ ਅੰਤਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਯੋਗ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਵੇਲੇ ਸਹੀ ਫੈਂਸਲੇ ਹੁੰਦੇ ਵੀ ਰਹੇ ਹਨ। ਕੌਮ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਇਹ ਗੱਲ ਭਾਂਪ ਲਈ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਲਈ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸੱਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਸੰਸਥਾ ਹੈ, ਇੱਥੋਂ ਕੌਮ ਦੇ ਨਾਮ ਜਾਰੀ ਹੋਇਆ ਹਰ ਹੁਕਮ ਕੌਮ ਨੂੰ ਸਿਰ ਮੱਥੇ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਸਿੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਤਾਕਤਾਂ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਮਾਣ-ਮਰਿਯਾਦਾ, ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਬਹੁਤੀ ਵਾਰ ਇਸ ਸਮੁੱਚੀ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਢਾਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਭੈੜਾ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਇਸਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਕਿਤਾ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ ਉਹ ਸਮਾਂ ਭਾਵੇਂ ਅਬਦਾਲੀ ਦਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਮੂਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਜਾਂ ਫਿਰ ਜੂਨ 1984 ਵੇਲੇ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਹੋਵੇ ਪਰ ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਲੋਕ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਹਨ ਕਿ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਸਾਜਿਆ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਸਿੱਖ ਹਿਰਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਕਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਲਈ ਇਹ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਇਮਾਰਤ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਸੰਪੰਨ ਸੰਸਥਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਦ ਇਸੇ ਲਈ ਸਾਡੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੇ ਹੁਣ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨਨ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਇਸਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਅਜਿਹੇ ਹਾਲਾਤ ਬਣਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ ਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਹੀ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਉੱਠ ਜਾਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਥੋੜਾ ਜਿਹਾ ਤੈਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਜਾਂ ਸਿੱਖੀ ਸਿਧਾਂਤ ਤੇ ਹੋਏ ਹਮਲੇ ਦਾ ਰੌਲਾ ਪਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਭੁਲਣ ਜਾਣ ਦੀ ਆਦਤ ਤਾਂ ਕੌਮ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਹੈ ਦੂਜਾ ਸਾਡੀ ਨਿਕੰਮੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਦੀ ਬਦੌਲਤ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਹਰ ਪਾਸਿਉਂ ਉਠਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਹੁਣ ਤਾਂ ਸ਼ਰੇਆਮ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੀ ਹੋਰਨਾ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਰਕੇ ਸਿੱਖੀ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦੀ ਚਾਲ ਚੱਲੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੌਮ ਦਾ ਫਰਜ਼ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ ਕਿ ਉਹ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਤੇ ਇੱਕਤਰ ਹੋ ਕੇ ਸਾਂਝਾ ਫੈਂਸਲਾ ਲਵੇ ਤਾਂ ਕਿ ਅਗਲੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਪਰ ਇਸ ਰੀਤ ਨੂੰ ਵੀ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਵੀ ਪੰਥ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਜ਼ਰ-ਖਰੀਦ ਬੰਦੇ ਬਿਠਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਰੱਬ ਦੇ ਬਾਰਬਰ ਸਮਝਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਸਿੱਖ ਲਈ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਵੀ ਸਰਵਉੱਚ ਬਣ ਬੈਠੇ ਹਨ ਅਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਸਿਧਾਂਤ:
ਤਖਤ ਬਹੈ ਤਖਤੈ ਕੀ ਲਾਇਕ (ਮ.1, ਪੰਨਾ 1039) ਨੂੰ ਵੀ ਖੋਰਾ ਲਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਅੱਜ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਕਿਸੇ ਕੌਮੀ ਕਾਰਜ ਜਾਂ ਪੰਥਕ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਏ ਜਾਂ ਕੌਮ ਦੀ ਖਾਤਰ ਕੋਈ ਕੁਰਬਾਨੀ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵਿਸੇਸ਼ ਡਿਗਰੀ ਦੇ ਜਾਂ ਫਿਰ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਸੰਗਤ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਦੇ, ਬੱਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਹਾਕਮ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਛ ਕੇ ਹੀ ਜਥੇਦਾਰੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਫਿਰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਆਪਣੀ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਜਥੇਦਾਰ ਥਾਪ ਕੇ ਉਸ ਕੋਲੋਂ ਸਿੱਖੀ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਮਲੀਆਮੇਟ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪੰਥ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨਾਲ ਪਾਈ ਹੋਈ ਯਾਰੀ ਵੀ ਨਿਭਾਉਣੀ ਹੈ। ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਤਾਂ ਕੌਮ ਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸੱਭ ਕੁੱਝ ਅੱਖੀਂ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ ਜਿਵੇਂ ਗਿਆਨੀ ਦਿੱਤ ਸਿੰਘ, ਪ੍ਰੋ. ਗੁਰਮੁੱਖ ਸਿੰਘ, ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਕਾਲਾ ਅਫਗਾਨਾ, ਸ. ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਪੋਕਸਮੈਨ, ਮਈ 2007 ਵਿੱਚ ਸੌਦਾ ਸਾਧ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕਾਰਵਾਈ, ਵੇਦਾਂਤੀ ਦਾ ਸਾਰਾ ਹੀ ਕਾਰਜਕਾਲ, ਸਾਧ ਧਨਵੰਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕੇਸ, ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵੇਦਾਂਤੀ ਦੀ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰੀ ਪੁਸਤਕ ਗੁਰ ਬਿਲਾਸ ਪਾ:6, ਫਤਿਹ ਦਿਵਸ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਦਸ਼ਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਹਜ਼ੂਰੀ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਸਾਡੇ ਜੱਥੇਦਾਰ, ਪਜਾਮੇ ਲਾਹ ਕੇ ਪੁੱਜੇ ਹਜੂਰ ਸਾਹਿਬ, ਜਾਰੀ ਹੋਏ ਉਹ ਹੁਕਮਨਾਮੇ ਜ੍ਹਿਨਾਂ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਮਾਤਰ ਜ਼ਿਕਰ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹਵਾਂਗਾ, ਕੌਮ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹਲਕੇ ਪੱਧਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਰਾਹੀਂ ਭੰਬਲਭੂਸੇ ਵਿੱਚ ਫਸਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਕੌਮ, ਅਤੇ ਪ੍ਰੋ. ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਖਾਲਸਾ ਸਬੰਧੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇਤਹਿਾਸਕ ਕਾਰਵਾਈ ਸੱਭ ਕੁੱਝ ਦੇਖ ਕੇ ਵੀ ਜਾਗਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸੱਭ ਕੁੱਝ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ‘ਤੇ ਜਦੋਂ ਕਿਤੇ ਫਿਰ ਕੌਮ ਤੇ ਕੋਈ ਭੀੜ ਬਣ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਫਿਰ ਮੂੰਹ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਟੱਡ ਕੇ ਕਹਿਣਗੇ ਮਾਮਲਾ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਤੇ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਜ ਦੀ ਤਾਰੀਕ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬੈਠੇ ਪੁਜਾਰੀ ਕੌਮ ਨੂੰ ਬੜੇ ਸਹੀ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ ਜਾਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।

ਪ੍ਰੋ. ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸੰਖੇਪ ਤੋਂ ਵੀ ਸੰਖੇਪ ਵੀਚਾਰ ਕੁੱਝ ਕੁ ਜਾਰੀ ਹੋਏ ਪਹਿਲੇ ਹੁਕਮਨਾਮਿਆਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਕਰਾਂਗੇ ਅਤੇ ਜਥੇਦਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ, ਜੋ ਸਿੰਘ ਬ੍ਰਦਰਜ ਵੱਲੋਂ ਛਾਪੀ ਕਿਤਾਬ ਹੁਕਮਨਾਮੇ, ਆਦੇਸ਼, ਸੰਦੇਸ਼….ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਦੇਣੇ ਹੋਰ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਅਡੀਸ਼ਨਲ ਸਕੱਤਰ ਅਤੇ ਗੁਰਮਤਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਸੰਪਾਦਕ ਸ. ਰੂਪ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ।

ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਪੰਨਾ ਨੰ. 15 ਦੇ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ “ਕਿਸੇ ਵੀ ਜਥੇਦਾਰ ਲਈ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਨਾਲ ਗਠਜੋੜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੋਏ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਜਥੇਦਾਰੀ ਕਰ ਸਕਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।“ ਤਾਂ ਫਿਰ ਤੁਹਡੇ ਤੋਂ ਕੀ ਆਸ ਰੱਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਜਥੇਦਾਰ ਜੀ। ਇਸੇ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਪੰਨਾ ਨੰ. 42 ਤੇ ਗਿਆਨੀ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਸੰਗਰੂਰ ਦੇ ਕਥਨ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦਿਆਂ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, “ਕਿਸੀ ਸੰਤ, ਮਹੰਤ, ਸੋਢੀ, ਬੇਦੀ, ਮਾਨਨੀਯ ਪੁਰਸ਼ ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਲਿਖਿਆ ਲੇਖ ‘ਹੁਕਮਨਾਮਾ’ ਨਹੀਂ ਕਹਾ ਸਕਦਾ, ਬਲਕਿ ਤਖਤਾਂ ਦੇ ਸੇਵਾਦਾਰ, ਜਥੇਦਾਰ, ਪੁਜਾਰੀ ਆਦਿ ਵੀ ਮਨ-ਮਰਜ਼ੀ ਦੇ ਹੁਕਮਨਾਮਾ ਨਹੀਂ ਨਿਕਾਲ ਸਕਦੇ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ‘ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ’ ਦੁਆਰਾ ਸੰਗਤ ਵੱਲੋਂ ਨਾ ਹੋਵੇ।“ ਤਾਂ ਪੁੱਛਣਾ ਚਾਹਵਾਂਗਾ ਆਪੂੰ ਬਣੇ ਰੱਬ ਜੀਉ! ਸ. ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਕਾਲਾ ਅਫਗਾਨਾ, ਸ. ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਪੋਕਸਮੈਨ, ਪ੍ਰੋ. ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਖਾਲਸਾ ਵਿਰੁੱਧ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਹੁਕਮਨਾਮਿਆਂ ਵੇਲੇ ਕਿਹੜੀ ਸੰਗਤ ਦਾ ਇਕੱਠ ਹੋਇਆ ਸੀ? ਕਿਹੜੇ ਪੰਜ ਪਿਆਰੇ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ? ਕਿਤੇ ਮਿਤੀ 5 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਜਿੱਥੇ ਦਾਸ ਵੀ ਹਾਜ਼ਰ ਸੀ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰੋ. ਖਾਲਸਾ ਦੇ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ ਜਿੱਥੇ ਗਿਣਤੀ ਦੀਆਂ ਕੁੱਝ ਕੁ ਨਿਹੰਗ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਬੈਠੀਆਂ ਸਨ ਉਸਨੂੰ ਹੀ ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਪੰਥ ਨਹੀਂ ਮੰਨ ਲਿਆ ਤੁਸੀਂ? ਜੋ ਕੇ ਬੇਸ਼ੱਕ ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰੋ. ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਖਾਲਸਾ ਨੂੰ ਤਨਖਾਹੀਆ ਕਰਾਰ ਦੇਣ ਮਗਰੋਂ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਉਸਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨਿੰਦਕ ਕਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੈਕਾਰੇ ਛੱਡ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਪਰ ਇੱਥੇ ਵੀ ਇੱਕ ਸਵਾਲ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਿਆ। ਕੀ ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਨਿਹੰਗ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਪੰਥ ਪ੍ਰਵਾਣਿਤ ਰਹਿਤ ਮਰਿਯਾਦਾ ਨੂੰ ਮੰਨਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਪਸ਼ਟ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ “ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਵਾਕਰ (ਤੁੱਲ) ਕਿਸੇ ਪੁਸਤੱਕ ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ।“? ਨਿਹੰਗ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਪੰਥ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਤਾਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਪੰਥ ਨਹੀਂ। ਅੱਗੇ ਚੱਲੀਏ ਤਾਂ ਉਸੇ ਕਿਤਾਬ 42 ਨੰ. ਪੇਜ ਤੇ ਹੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਗੱਲ ਲਿਖੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਕਿ “ਗੁਰਮਤਿ ਵਿਰੁੱਧ ਨਿਕਲਿਆ ਹੁਕਮ ‘ਹੁਕਮਨਾਮਾ’ ਨਹੀਂ ਕਹਾ ਸਕਦਾ।“ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਤਾਂ ਦਿੱਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਜਥੇਦਾਰ! ਦੁਖੀ ਸਾਰੀ ਕੌਮ ਹੈ। ਬਾਹਰ ਵਾਲੇ ਵੀ ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਅੰਦਰ ਵਾਲੇ ਵੀ। ਲਾਅਵਾ ਗੁਰੂ ਦੇ ਹਰ ਸੱਚੇ ਸਿੱਖ ਦੇ ਮਨ ਅੰਦਰ ਧੁੱਖ ਰਿਹਾ ਹੈ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਦ ਫਟ ਜਾਵੇ ਪਰ ਫਟਣ ਵਾਲਾ ਹੀ ਜੇ। ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਕੋਈ ਚੰਗੇ ਕੌਮੀ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਪੰਥ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੋ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਸਮਾਂ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮੁਆਫ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਆੜ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਤਾਂ ਰੱਬ ਹੀ ਜਾਣੇ। ਖੈਰ!

ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਗਲਤੀ ਇਤਨੀ ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਅਪਮਾਨ ਵੇਖਕੇ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਦਾਮਨ ਦਾਗਦਾਰ ਹੁੰਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ਤੜਫ ਉੱਠੇ ਸਨ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਫਰਜ਼ ਨਿਭਾਉਂਦਿਆਂ ਸੱਚਾਈ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਆਨ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਜਿਸਨੂੰ ਕਿਸੇ ਪੰਥ ਵਿਰੋਧੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਘਟੀਆ ਸੋਚ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਕੇ ਸਬੰਧਿਤ ਸੀ.ਡੀ. ਨੂੰ ਤੋੜ-ਮਰੋੜ ਕੇ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਤੇ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਸਾਡੇ ਜਥੇਦਾਰਾਂ ਨੇ ਜਿਸਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ ਸਾਰ ਹੀ (ਜਾਂ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇਖੇ) ਅਤੇ ਸੀ.ਡੀ. ਸਬੰਧੀ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਕਿਸੇ ਡੂੰਘੀ ਪੜਤਾਲ ਕੀਤਿਆਂ ਪ੍ਰੋ. ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰੁੱਧ ਫਤਵਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ 5 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਪੇਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣਾ ਪੱਖ ਰੱਖੇ। ਕਿਉਂਕਿ ਪ੍ਰੋ. ਖਾਲਸਾ ਨੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਪ੍ਰਤੀ ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ, ਇਹਨਾਂ ਜਥੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿੱਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗ ਗਿਆ ਕਿ ਪ੍ਰੋ. ਖਾਲਸਾ ਨੇ ਗਲਤ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਵਰਤੀ ਹੈ ਜਦ ਕਿ ਅਜੇ ਦੂਜਾ ਪੱਖ ਪੇਸ਼ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਜਲਦੀ ਬਾਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਕਿ 5 ਦਸੰਬਰ ਤੱਕ ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਟੇਜ ਤੇ ਕੀਰਤਨ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜ਼ਾਜਤ ਨਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ। ਇਹੀ ਕੁੱਝ 5 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਦਿੱਤਾ ਤਨਖਾਹੀਆਂ ਕਰਾਰ ਦੇਣ ਮੌਕੇ। ਜੱਥੇਦਾਰ ਜੀ! ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਦੱਸੋ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਵੱਲੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਤਨਖਾਹੀਆਂ ਕਰਾਰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕੀਰਤਨ ਦੀ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਕੇ। ਤੀਜੀ ਗੱਲ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਫਤਵੇ ਵਿੱਚ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਸੱਕਤਰੇਤ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਪੰਜ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਅੱਗੇ ਆਪਣਾ ਪੱਖ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ।

ਜਦ 5 ਦਸੰਬਰ ਆਈ ਤਾਂ ਸ਼ਾਬਾਸ਼ ਹੈ ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕਿ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪਾਬੰਦ ਹੁੰਦਿਆਂ 12 ਵਜੇ ਤੋਂ ਇੱਕ ਘੰਟਾ ਪਹਿਲਾਂ ਅਦਬ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਸਹਿਤ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਤੇ ਪੇਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਹੁਣ ਦੁੱਖ ਤਾਂ ਇਹ ਹੋਇਆ ਜੱਥੇਦਾਰ ਆਪ ਤਾਂ 12 ਵਜੇ ਤੋਂ ਇੱਕ ਘੰਟਾ ਬਾਅਦ ਤੱਕ ਵੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਤੇ ਪੇਸ਼ ਨਾ ਹੋਏ ਅਤੇ ਗੈਰ ਹਾਜ਼ਰ ਰਹੇ। ਹਾਂ ਇਹ ਸ਼ਰਤ ਜ਼ਰੂਰ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਪ੍ਰੋ. ਖਾਲਸਾ ਸਾਡੇ ਅੱਗੇ ਬੰਦ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਬਾਰੇ ਅਗਲੀ ਕਾਰਾਵਈ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਜੇਕਰ ਹਲਕੀ ਜਿਹੀ ਨਜ਼ਰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਤੇ ਮਾਰੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਕੀ ਲਿਖੀਏ ਤੇ ਕੀ ਨਾਂਹ। ਸ਼ਰੇਆਮ ਕੁੱਝ ਦਸ਼ਮ ਗ੍ਰੰਥ ਹਮਾਇਤੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰੋ. ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਤੋਪ ਮੂਹਰੇ ਬੀੜ ਕੁ ਉਡਾਉਣ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਕੀ ਸਿੱਖ ਕੌਮ, ਦੇ ਰੌਸ਼ਨ ਦਿਮਾਗ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਜਿਊਣ ਦਾ ਕੋਈ ਹੱਕ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ? ਜਥੇਦਾਰ ਆਪਣੀ ਜਿੱਦ ਤੇ ਅੜੇ ਰਹੇ ਕਿ ਸਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਵੋ ਤੇ ਬਖਸ਼ੀਸ਼ ਲੈ ਜਾਵੋ। ਅੱਜ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਨੂੰ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚੋਂ ਜਾਗਣਾ ਪਵੇਗਾ ਕਿ ਇੱਕ ਵਿਦਵਾਨ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਗੁਰੂ-ਪੰਥ ਅੱਗੇ ਪੇਸ਼ ਹੋਣ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਆਪਣੇ ਅੱਗੇ ਪੇਸ਼ ਹੋਣ ਵਾਸਤੇ ਕਹਿਣ ਵਾਲੇ ਦੇਹਧਾਰੀ ਤਨਖਾਹਦਾਰ ਪੁਜਾਰੀ ਕੀ ਰੱਬ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਡੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ? ਇੱਕ ਰਾਗੀ ਸਿੰਘ ਜੋ ਸਾਬਕਾ ਸੇਵਾਦਾਰ ਵੀ ਰਹਿ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਗੁਰਮਤਿ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਸ ਉੱਤੇ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਦੋਸ਼ ਸਾਬਤ ਹੋਏ ਉਸਦੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਉਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਵੱਲੋਂ ਇੱਕ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਕਦੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ? ਇੱਕ ਵਿਦਵਾਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਘੰਟਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰਵਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਆਪਣੇ ਦਫਤਰ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਨਾ ਆਉਣਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣਾ ਪੱਖ (ਸਪੱਸ਼ਟੀਕਰਨ) ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਹਜ਼ੂਰੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਚੱਲੇ ਜਾਣ ਪਿੱਛੋਂ ਝੱਟ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਣਾ ਅਤੇ ਕਹਿਣਾ ਕਿ ਪ੍ਰੋ. ਖਾਲਸਾ ਗੁਰੂ ਨਿੰਦਕ ਹੈ ਅਤੇ ਹਉਮੈ ਵਿੱਚ ਭਰਿਆ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਤੇ ਪੇਸ਼ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਪੱਸ਼ਟੀਕਰਨ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਸਾਨੂੰ ਨਹੀਂ? ਇਹ ਕਿਹੜੀ ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਮਰਿਯਾਦਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ? ਕਿਤੇ ਸਵ. ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਚਿੰਤਕ ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੋਸ਼ ਦੇ ਲਿਖੇ ਵਾਂਗੂ ਜੱਥੇਦਾਰ ਵੱਲੋਂ ਗਿਆਰਵੀਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਬਣਨ ਦੇ ਯਤਨ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ।

ਅੱਗੇ ਚੱਲੀਏ! ਜਥੇਦਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰੋ. ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਖਾਲਸਾ ਨੂੰ 7 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਫਿਰ ਪੇਸ਼ੀ ਲਈ ਸੱਦ ਦਿਆਂ ਤਨਖਾਹੀਆ ਕਰਾਰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਿਰਜੇ ਨਵੇਂ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਤੇ ਪੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਏ। ਕਿਉਂਕਿ ਪਿਛਲੇ 10 ਸਾਲ ਤੋਂ ਉਹੀ ਦਫ਼ਤਰ ਸੱਭ ਕੁੱਝ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕਦੇ ਕੌਮ ਨੂੰ ਹੁਕਮਨਾਮੇ, ਆਦੇਸ਼ ਜਾਂ ਸੰਦੇਸ਼ ਰਾਹੀਂ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਪਿਛਲੇ 10 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਨਵੀਂ ਮਰਿਯਾਦਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਜੇ ਐਸਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਭੁੱਲੇ ਭਟਕੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਕੂਕਰ ਨੂੰ ਵੀ ਦੱਸ ਦੇਣਾ ਤਾਂ ਕਿ ਚਾਨਣ ਹੋ ਸਕੇ ਕਿ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਮਹਾਨ ਹੈ, ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਹੈ ਜਾਂ ਫਿਰ ਸਕੱਤਰੇਤ/ਦਫ਼ਤਰ?

ਤਨਖਾਹੀਆ: ਇਸ ਬਾਰੇ ਹੁਕਮਨਾਮਿਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਪੰਨਾ 56 ਉੱਪਰ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, “ਪੰਥ ਘਾਤੀ, ਬੇਮੁੱਖ, ਗੁਰੂ ਨਿੰਦਕ, ਕੁੜੀਮਾਰ, ਪੰਥ ਨਾਲ ਟਾਕਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਪਾਖੰਡੀ ਗੁਰੂ, ਪੰਥਕ ਮਰਿਯਾਦਾ ਤੋੜਨ ਵਾਲੇ, ਪੰਥ ਚੋਂ ਖਾਰਜ ਅਤੇ ਸਿੱਖੀ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਤੋਂ ਗਿਰ ਚੁੱਕਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਤਨਖਾਹੀਆ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹੇ, ਇਹ ਗੁਰੂ ਪੰਥ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਅਤੇ ਪਾਰੰਪਰਾ ਹੈ।” ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦਸ਼ਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਕਰਵਾ ਕੇ ਪੰਥ ਘਾਤੀ, ਬੇਮੁੱਖ, ਗੁਰੂ ਨਿੰਦਕ, ਪੰਥਕ ਮਰਿਯਾਦਾ ਤੋੜਨ ਵਾਲੇ ਕੌਣ ਹਨ? ਖਾਲਸਾ ਜੀ ਸੋਚੋ! ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਜਾਰੀ ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਮਰਿਯਾਦਾ ਦੇ ਪੰਨਾ 31 ਅਨੁਸਾਰ ਤਨਖਾਹੀਆ ਬਾਰੇ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਿਆਂ ਇੰਜ ਲਿਖਿਆ ਹੈ:
1. ਮੀਣੇ, ਮਸੰਦ, ਧੀਰਮੱਲੀਏ, ਰਾਮਰਾਈਏ, ਆਦਿਕ ਪੰਥ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨਾਲ ਜਾਂ ਨੜੀ ਮਾਰ, ਕੁੜੀ ਮਾਰ, ਸਿਰਗੁੰਮ ਨਾਲ ਵਰਤਣ ਵਾਲਾ ਤਨਖਾਹੀਆ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
2. ਬੇ-ਅੰਮ੍ਰਿਤੀਏ ਜਾਂ ਪਤਿਤ ਦਾ ਜੂਠਾ ਖਾਣ ਵਾਲਾ।
3. ਦਾਹੜਾ ਰੰਗਣ ਵਾਲਾ।
4. ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਧੀ ਦਾ ਸਾਕ ਮੁਲ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂ ਦੇ ਕੇ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।
5. ਕੋਈ ਨਸ਼ਾ (ਭੰਗ, ਅਫੀਮ, ਸ਼ਰਾਬ, ਪੋਸਤ, ਕੁਕੀਨ, ਆਦਿ) ਵਰਤਣ ਵਾਲਾ।
6. ਗੁਰਮਤਿ ਤੋਂ ਵਿਰੁੱਧ ਕੋਈ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਨ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲਾ।
7. ਰਹਿਤ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਭੁੱਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ
ਜਥੇਦਾਰੋ ਦੱਸੋਂ ਭਲਾ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿੱਥੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਥੇਦਾਰਾਂ ਦੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਹੋਣ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਪੰਥ ਅੱਗੇ ਪੇਸ਼ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਵੀ ਤਨਖਾਹੀਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨਾ ਹੀ ਉੱਪਰ ਦੱਸੇ ਕਿਸੇ ਬੁਰੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋ. ਖਾਲਸਾ ਨੇ ਕੋਈ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕੋਈ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ। ਮੁਆਫ ਕਰਨਾ ਕੌਮ ਦੇ ਆਗੂਓ! ਬੱਸ ਕਰੋ ਹੁਣ। ਮੈਂ ਕੋਈ ਵਿਦਵਾਨ, ਲੇਖਕ, ਬੁੱਧੀਜੀਵੀ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਜਥੇਬੰਦੀ ਵੱਲੋਂ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਲਿਖ ਰਿਹਾ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਬੀ.ਏ. ਜਮਾਤ ਦਾ ਇੱਕ ਆਮ ਜਿਹਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹਾਂ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜੇਕਰ ਇਹ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਏ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਕੋਲ ਵੀ ਕੋਈ ਜੁਆਬ ਨਹੀਂ ਜੇ ਇਹਨਾਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ। ਅੱਜ ਹਰ ਇੱਕ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਵਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਕੌਮ ਕਿੱਧਰ ਨੂੰ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਤੇ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਕਿੱਧਰ ਨੂੰ ਲਿਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਾਣਾ ਕਿੱਧਰ ਨੂੰ ਹੈ? ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਹੋ ਰਹੀ ਦੁਰਵਤਰੋਂ ਹੁਣ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ ਲੱਗ ਪਈ ਜੇ।
ਵਿਸ਼ਾ ਬਹੁੱਤ ਲੰਬਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਸੰਖੇਪ ਮਾਤਰ ਆਉ ਥੋੜਾ ਜਿਹੀ ਨਜ਼ਰ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਕੁੱਝ ਪੁਰਾਣੇ ਹੁਕਮਨਾਮਿਆਂ ਤੇ ਵੀ ਮਾਰ ਲਈਏ ਤਾਂ ਕਿ ਪਤਾ ਲੱਗ ਸਕੇ ਕਿ ਸ੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜਥੇਦਾਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਿੰਨੀ ਕੁ ਪਾਲਣਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ? ਬਾਕੀ ਜਾਰੀ ਹੋਈ ਪੰਥ ਪ੍ਰਵਾਣਿਤ ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਮਰਿਯਾਦਾ ਦੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੀ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਬਾਰੇ ਤਾਂ ਸੱਭ ਜਾਣਦੇ ਹੀ ਹਨ।
13 ਜੂਨ 1939 ਨੂੰ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨਾਗੋਕੇ ਦੀ ਜਥੇਦਾਰੀ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਹੁਕਮਨਾਮਾ ਸੰਗਤ-ਪੰਗਤ ਬਾਰੇ ਜਾਰੀ ਹੋਇਆ ਕਿ “ਸੰਗਤ-ਪੰਗਤ ਵਿੱਚ ਸੱਭ ਨਾਲ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਵਿਹਾਰ ਕਰਨਾ ਹੈ।” ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਵੀ ਇਹੀ ਸਿਧਾਂਤ ਹੈ। ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਸਾਡੇ ਹਾਕਮ ਬਾਦਲ ਹੁਰੀਂ ਵੋਟਾਂ ਮੰਗਣ ਵੇਲੇ ਤੇ ਡੇਰੇਦਾਰਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਹਜ਼ੂਰੀ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕੁਰਸੀ ਜਾਂ ਆਸਣ ਲਗਾ ਕੇ ਬੈਠਦੇ ਹਨ। ਦੂਜਾ ਕਮੇਟੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੀ ਆਮਦ ਤੇ ਕੀਰਤਨੀਆਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਬੈਠੀ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਉਠਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਟੀ.ਵੀ. ਤੇ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਸਮਾਜ ਨੇ ਦੇਖਿਆ। ਤੀਜਾ ਬਾਦਲ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਨੁਮਾਇੰਦਾ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਆਵੇ ਤਾਂ ਸਿਰੋਪਾਉ, ਪਰ ਜੇਕਰ ਸਾਲ ਦੇ ਬੇਹਤਰੀਨ ਸਿੱਖ ਦਾ ਮਾਣ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਨੀਤ ਕੌਰ ਆਵੇ ਤਾਂ ਖਾਲੀ ਹੱਥ। ਕੀ ਕਦੇ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਇਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਕਾਰਵਾਈ ਹੋਵੇਗੀ?

ਨਵੰਬਰ 1948 ਦੀ ਦੀਵਾਲੀ ਤੇ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਹੁਕਮਨਾਮੇ ੱਿਵਚ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ “ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰਨ” ਦੀ ਗੱਲ ਆਖੀ ਗਈ ਸੀ। ਕੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਉੱਚ ਅਹੁਦੇ ਅਤੇ ਆਮ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਤੇ ਇਹ ਸ਼ਰਤ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?

24 ਅਪ੍ਰੈਲ 1985 ਜਥੇਦਾਰ ਕ੍ਰਿਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜੱਥੇਦਾਰੀ ਸਮੇਂ ਜਾਤ ਪਾਤ ਸਬੰਧੀ ਜਾਰੀ ਹੋਏ ਇੱਕ ਹੁਕਮਨਾਮੇ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ, “ਕੋਈ ਸਿੰਘ ਜਾਂ ਸਿੰਘਣੀ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਤ-ਗੋਤ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾ ਕਰੇ, ਇਹ ਮਨਮੱਤ ਹੈ।” ਕੀ ਇਹ ਸ਼ਰਤ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਪੁਰ ਭੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?

16 ਸਤੰਬਰ 1986 ਨੂੰ ਪੰਥਕ ਏਕਤਾ ਬਾਰੇ ਹੁਕਮਨਾਮਾ ਜਾਰੀ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਕੀ 3 ਨਵੰਬਰ 2009 ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਕਤਲੇਆਮ ਦੇ ਰੋਸ ਵਜੋਂ ਸਮੂਹ ਸਿੱਖ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਪੰਜਾਬ ਬੰਦ ਦੀ ਕਾਲ ਵੇਲੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦਫ਼ਤਰ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਪੰਥਕ ਏਕਤਾ ਦੇ ਸਬੰਧਿਤ ਹੁਕਮਨਾਮੇ ਦੀ ਧੱਜੀਆਂ ਨਹੀ ਉਡਾ ਕੇ ਗਈ। ਕੋਈ ਕਾਰਵਾਈ ਹੋਵੇਗੀ?

6 ਫਰਵਰੀ 1995 ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਾਂ, ਲੇਖਕਾਂ ਬਾਰੇ ਹੁਕਮਨਾਮਾ ਜਾਰੀ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ “ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਗੁਟਕੇ ਜਾਂ ਪੋਥੀ ਨੂੰ ਛਾਪਣ ਵੇਲੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ, ਕਿਸੇ ਸਾਧੂ, ਮਹਾਤਮਾ, ਲੇਖਕ ਆਦਿ ਦੀ ਫੋਟੋ ਨਾ ਛਾਪੀ ਜਾਵੇ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਗੁਟਕੇ ਜਾਂ ਪੋਥੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਤਤਕਰੇ ਤੋਂ ਬਿਨ੍ਹਾਂ, ਕੋਈ ਐਸੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਾ ਲਿਖੀ ਜਾਵੇ ਜੋ ਗੁਰਬਾਣੀ ਜਾਂ ਗੁਰ-ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਤੋਂ ਲਾਂਭੇ ਲਿਜਾਣ ਵਾਲੀ ਹੋਵੇ।” ਪਰ ਇਹ ਸੱਭ ਕੁੱਝ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਹੀ ਗੁਰ ਬਿਲਾਸ ਪਾ: 6 ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਛਾਪ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਿਰੁੱਧ ਕੀ ਕਾਰਾਵਈ ਕਰੋਗੇ?

ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਵੀ ਪਿੱਛਲੇ ਜਨਮ ਦਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੱਸਣ ਲਈ ਉਨਾਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਟ ਦਮਨ ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਹੋਣ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਘੜ ਲਈ। ਦੁਸ਼ਟ ਦਮਨ ਕੌਣ ਸੀ? ਬਚਿੱਤ੍ਰ ਨਾਟਕ ‘ਚੋਂ ਇਸ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦਾ ਉੱਤਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਪਰ ਸੂਰਜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਥਾ ਹੈ ਕਿ ਹੇਮਕੁੰਡ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ’ਤੇ ਇੱਕ ਬ੍ਰਹਮਣ ਤਪੱਸਵੀ ਮਿਰਗਸ਼ਾਲਾ ’ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਤਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਉਹ ਆਸਣ ਝਾੜਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਦੁਸ਼ਟ ਦਮਨ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਤੇ ਉਸ ਥਾਂ ਬੈਠ ਕੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੋਣ ਪਿੱਛੋਂ ਉਸ ਨੇ ਪਟਨਾ ਵਿਖੇ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਦੀ ਕੁਖੋਂ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਇੰਟਰਨੈੱਟ ’ਤੇ ਗੂਗਲ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਸ਼ਬਦ ‘ਦੁਸ਼ਟ ਦਮਨ’ ਟਾਈਪ ਕਰਕੇ ਸਰਚ ਕਰਨ ਨਾਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਦੁਸ਼ਟ ਦਮਨ ਸਬੰਧੀ ਲਿਖੇ ਲੇਖ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਇਸ ਤਰਾਂ ਹੈ :
ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਹਨੂੰਮਾਨ ਵਲੋਂ ਲਿਆਂਦੀ ਗਈ ਸੰਜੀਵਨੀ ਬੂਟੀ ਨਾਲ ਜਖਮੀ ਲਛਮਣ ਦੀ ਜਾਨ ਬਚ ਰਹੀ ਤਾਂ ਦੇਵਤੇ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ ਤਾਂ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਲੈਣ ਲਈ ਪਹੁੰਚੇ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਕਿ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਲੁੱਟਮਾਰ ਅਤੇ ਤਬਾਹ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਾਖਸ਼ਸ਼, ਦਾਨਵਾਂ ਤੋਂ ਉਨਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਹੁਣ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਰਖਿਅਕ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਨਕ ਦਾ ਦਸਵਾਂ ਸਰੂਪ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇਗਾ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਬੁਰਾਈ ਅਤੇ ਜੁਲਮ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰੇਗਾ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਦੁਸ਼ਟ ਦਮਨ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਇਸ ਤਰਾਂ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ।

ਸਤਿਯੁੱਗ ਦੇ ਸਮੇਂ ’ਚ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਦੈਂਤਾਂ ਦਾ ਘਮਸਾਨ ਦਾ ਯੁੱਧ ਹੋਵੇਗਾ। ਦੇਵਤੇ ਆਪਣੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਦੁਰਗਾ ਦੇਵੀ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕਰਨਗੇ। ਦੁਰਗਾ ਦੇਵੀ ਦੈਂਤਾਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰੇਗੀ। ਉਸ ’ਤੇ ਵੀ ਇਤਨਾ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਹਮਲਾ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਉਹ ਵੀ ਪਹਾੜਾਂ ਵੱਲ ਦੌੜ ਜਾਵੇਗੀ। ਇੱਥੇ ਉਹ ਸ਼ੇਰ ਦੀ ਖਲ ’ਤੇ ਆਸਨ ਲਾਈ ਬੈਠੇ ਪਵਿੱਤਰ ਵਿਅਕਤੀ ਸੰਮੌਧ ਰਿਖੀ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕਰੇਗੀ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਸਮਰਥਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰੇਗੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰ ਰਹੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਵੀ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਣਗੇ ਅਤੇ ਰਿਖੀ ਤੋਂ ਮੰਗ ਕਰਨਗੇ ਕਿ ਉਹ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸਣ ਕਿ ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਰਿਖੀ ਕਹਿੰਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਦੇਵੀ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ’ਚ ਆ ਗਈ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਬਚਨ ਵੱਧ ਹੈ। ਰਾਖਸ਼ਸ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰ ਖਿੱਚ ਲਏ। ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ‘‘ਮੈਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹਾਂ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹਥਿਆਰ ਨਹੀਂ ਚੁੱਕਾਂਗਾਂ।’’ ਇਸ ਪਿੱਛੋ ਰਾਖਸ਼ਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਤੀਰ ਛੱਡਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਮੰਦਰ ’ਚ ਰਿਖੀ ਦੇ ਨਾਲ ਛੂੰਹਦਾ ਹੈ। ਖ਼ੂਨ ਜ਼ਮੀਨ ’ਤੇ ਡੁੱਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖੰਡੇ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਖੰਡੇ ਤੋਂ ਨੌਜਵਾਨ ਯੋਧਾ ਖਤਰੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਦੁਸ਼ਟ ਦਮਨ (ਬੁਰਾਈ ਨਾਸ਼ਕ) ਦੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਸੂਰਵੀਰ ਯੋਧਾ ਰਿਸ਼ੀ ਤੋਂ ਦੈਂਤਾਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੰਗਦਾ ਹੈ। ਆਗਿਆ ਮਿਲਣ ’ਤੇ ਯੁੱਧ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਲਾਂ ਬੱਧੀ ਯੁੱਧ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਖੀਰ ’ਤੇ ਦੁਸ਼ਟ ਦਮਨ ਸਾਰੇ ਦੈਂਤਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸੂਰਵੀਰ ਯੋਧਾ ਰਿਖੀ ਕੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਉਸ ਲਈ ਕੀ ਹੁਕਮ ਹੈ? ਰਿਖੀ ਉਸ ਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪਹਾੜੀਆਂ ’ਤੇ ਚਲਾ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਘੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰੇ। ਦੁਸ਼ਟ ਦਮਨ ਹੇਮਕੁੰਟ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਂਕ ਝੀਲ ’ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਥੇ ਸੱਚੇ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਭਗਤੀ ’ਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਬਿਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਤਨੀ ਘੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਦੁਸ਼ਟ ਦਮਨ ਤੇ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਚਿੱਤ੍ਰ ਨਾਟਕ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਅਧਿਆਏ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਲਿਖਦੇ ਹੋਏ ਦਰਸਾ ਦਿੱਤੇ। ਚੌਪਈ॥ ਅਬ ਮੈਂ ਅਪਣੀ ਕਥਾ ਬਖਾਨੋ॥ ਤਪ ਸਾਧਤ ਜਿਹ ਬਿਧਿ ਮੋਹਿ ਆਨੋ॥ ਹੇਮਕੁੰਟ ਪਰਬਤ ਹੈ ਜਹਾਂ॥ ਸਪਤ ਸਿੰ੍ਰਗ ਸੋਭਿਤ ਹੈ ਤਹਾਂ॥1॥ ਸਪਤ ਸਿੰਰਗ ਤਿਹ ਨਾਮ ਕਹਾਵਾ॥ ਪੰਡਰਾਜ ਜਹ ਜੋਗ ਕਮਾਵਾ॥ ਤਹ ਹਮ ਅਧਿਕ ਤਪੱਸਿਆ ਸਾਧੀ॥ ਮਹਾਂਕਾਲ ਕਾਲਿਕਾ ਅਰਾਧੀ॥2॥ ਇਹ ਬਿਧਿ ਕਰਤ ਤਪੱਸਿਆ ਭਯੋ॥ ਦਵੈ ਤੇ ਏਕ ਰੂਪ ਹਵੈ ਗਯੋ॥ ਤਾਤ ਮਾਤ ਮੁਰ ਅਲਖ ਅਰਾਧਾ॥ ਬਹੁ ਬਿਧਿ ਜੋਗ ਸਾਧਨਾ ਸਾਧਾ॥3॥ ਤਿਨ ਜੋ ਕਰੀ ਅਲਖ ਕੀ ਸੇਵਾ॥ ਤਾ ਤੇ ਭਏ ਪ੍ਰਸੰਨ ਗੁਰਦੇਵਾ॥ ਤਿਨ ਪ੍ਰਭ ਜਬ ਆਇਸ ਮੁਹਿ ਦੀਆ॥ ਤਬ ਹਮ ਜਨਮ ਕਲੂ ਮਹਿ ਲੀਆ॥4॥ ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਸਤਵੇਂ ਅਧਿਆਏ ’ਚ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਗੁਰਮਤਿ ਵਿਰੋਧੀ ਕਰਮ (ਤੀਰਥ ਇਸ਼ਨਾਨ ਅਤੇ ਪੁੰਨ ਦਾਨ) ਆਦਿ ਕਰਦੇ ਵਿਖਾ ਦਿੱਤਾ। ‘ਚੌਪਈ॥ ਮੁਰ ਪਿਤ ਪੂਰਬ ਕੀਯਸਿ ਪਯਾਨਾ॥ ਭਾਂਤਿ ਭਾਂਤਿ ਕੇ ਤੀਰਥ ਨਾਨਾ॥ ਜਬ ਹੀ ਜਾਤ ਤ੍ਰਿਬੇਣੀ ਭਏ॥ ਪੁੰਨ ਦਾਨ ਦਿਨ ਕਰਤ ਬਿਤਏ॥1॥ ਤਹੀ ਪ੍ਰਕਾਸ ਹਮਾਰਾ ਭਯੋ॥ ਪਟਨਾ ਸਹਰ ਬਿਖੈ ਭਵ ਲਯੋ॥’’ ਇਸ ਤਰਾਂ ਬਚਿੱਤ੍ਰ ਨਾਟਕ ਦੇ ਅਗਿਆਤ ਲਿਖਾਰੀ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮੰਨ ਰਹੇ ਹਾਂ) ਨੇ ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਦੁਸ਼ਟ ਦਮਨ ਦੱਸ ਕੇ ਪਿੱਛਲੇ ਜਨਮ ਦਾ ਬ੍ਰਹਮਣ (ਦੇ ਖ਼ੂਨ ਵਿੱਚੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ) ਸਿੱਧ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰਮਤਿ ਵਿਰੋਧੀ ਘੋਰ ਤਪੱਸਿਆ, ਕਾਲਕਾ ਦੇਵੀ ਦੀ ਅਰਾਧਣਾ, ਤੀਰਥ ਇਸ਼ਨਾਨ ਅਤੇ ਪੁੰਨ ਦਾਨ ਕਰਦੇ ਵਿਖਾ ਕੇ ਗੁਰਮਤਿ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨਾਲ ਖਿਲਵਾੜ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਬਚਿੱਤ੍ਰ ਨਾਟਕ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਅਧਿਆਏ ਵਿੱਚ ਹੀ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਨਾਲ ਹੋਈ ਗੱਲਬਾਤ (ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਬਾਚ) ’ਚ ਅਭੁੱਲ ਅਤੇ ਤਮਾ ਰਹਿਤ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਹੀ ਭੁਲਣਹਾਰ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਜਪਾਉਣ ਦੀ ਭਾਰੀ ਲਾਲਸਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਵਿਖਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਜੀ ਦੁਸ਼ਟ ਦਮਨ ਅੱਗੇ ਤਰਲਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਜੋ ਜੋ ਵੀ ਮੈਂ ਦੁਖਦਾਈ ਦੈਂਤ, ਮਹਾਂਦੇਵ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਅੱਠ ਸਾਖੀ, ਸਿੱਧ, ਗੋਰਖ, ਰਾਮਾਨੰਦ, ਮਹਾਂਦੀਨ (ਮੁਹੰਮਦ ਸਾਹਿਬ) ਆਦਿ ਸੁਧਾਰਕ ਮਹਾਤਮਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ, ਉਨਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਜ਼ਹਬ ਤੋਰ ਲਏ ਤੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੀ ਸਤਿਨਾਮ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਆਪਣਾ ਹੀ ਨਾਮ ਜਪਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ : ‘ਜੋ ਪ੍ਰਭੁ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਉਪਜਾਏ॥ ਤਿਨ ਤਿਨ ਆਪਣੇ ਰਾਹ ਚਲਾਏ॥…. ਸਭ ਤੇ ਆਪਣਾ ਨਾਮੁ ਜਪਾਯੋ॥ ਸਤਿਨਾਮੁ ਕਾਹੂ ਨ ਦ੍ਰਿੜਾਯੋ॥27॥ ਸਭ ਅਪਨੀ ਅਪਨੀ ਉਰਝਾਨਾ॥ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ ਕਾਹੂੰ ਨਾ ਪਛਾਨਾ॥ ਤਪ ਸਾਧਤ ਸਾਧਤ ਹਰਿ ਮੋਹਿ ਬਲਾਯੋ॥ ਇਮ ਕਹਿ ਕੈ ਇਹ ਲੋਕ ਪਠਾਯੋ॥28॥… ਹਮ ਇਹ ਕਾਜ ਜਗਤ ਮੋ ਆਏ॥ ਧਰਮ ਹੇਤ ਗੁਰਦੇਵ ਪਠਾਏ॥ ਜਹਾਂ ਤਹਾਂ ਤੁਮ ਧਰਮ ਬਿਥਾਰੋ॥ ਦੁਸਟ ਦੋਖੀਅਨਿ ਪਕਰਿ ਪਛਾਰੋ॥82॥ ਭਾਵ ਇਸ ਕੰਮ (ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ) ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹਾਂ, ਧਰਮ (ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ) ਵਾਸਤੇ ਨਿਰੰਕਾਰ ਜੀ ਨੇ ਸਾਨੰ ਭੇਜਿਆ ਹੈ। (ਸਾਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਹੈ) ਤੁਸੀਂ ਜਿੱਥੇ ਕਿੱਥੇ ਧਰਮ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰੋ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਪਟਕਾ ਦਿਓ॥42॥